بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

 

شروع تحقيق: سال 1387-  رمضان المبارک1429

آخرين بررسی: 22/خرداد/95

جمع ساعات تحقيق: 651 + 1

 

عرفان، آداب و اعمال، ماه بندگی و ميهمانی خدای رحمان

موضوع: فضيلت و اعمال ماه مبارك رمضان

ماه برکت، رحمت، مغفرت، نزول قرآن، شب قدر، بخشيدن و بخشيده شدن

ز خون محراب و مسجد لاله گون شد !!!!!  اميرالمؤمنين غرقابه خون شد

روزه، مناجات، تلاوت و ختم قرآن، صلوات، توبه و استغفار، اعتکاف، افطاری و صدقه دادن، زيارت، عمره مفرده، تمرين و مهندسی بندگی از اهمّ اعمال اين ماه با خير و برکت

گزيده مطالب:

خداوند حکيم در قرآن کريم می­فرمايد:

اعوذ باللَّه من الشّيطان الرّجيم ،{يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلىَ الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ... شهَْرُ رَمَضَانَ الَّذِى أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى‏ وَ الْفُرْقَانِ...} (سوره البقرة : آيات 183 الی 187) ؛ اى اهل ايمان، هم چنان كه بر پيشينيان روزه واجب گرديد بر شما نيز گرفتن روزه واجب است، اميد می­رود به سبب اين دستور با تقوا شويد... رمضان ماهى است كه در آن قرآن نازل شد و قرآن برای مردم هدايت كننده و داراى دلايل بسيار روشنى از هدايت و تشخيص بين حق و باطل است.

از آيات قرآن کريم استفاده می­شود از مهمترين دستاوردهای ماه مبارک رمضان رشد و کمال انسان و رسيدن به مرحله:

-        «لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» ؛ تقوای الهی.

-        «لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» ؛ شکرگزاری  نسبت به عنايت ويژه خداوند حکيم است.

خداوند متعال:

«روزه براى من است و من خود جزاى آن مى‏شوم و بهای آن را مى‏دهم؛ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَقُولُ : الصَّوْمُ‏ لِي‏ وَ أَنَا أَجْزِي عَلَيْهِ‏»( مصباح الشريعة ؛ ص136- الكافي ، الإسلامية ؛ ج‏4 ؛ ص63) .

اهم حوادث و رخ­داد ماه مبارک رمضان نهمين ماه قمری:

سوّم رمضان: نزول کتاب آسمانی انجيل بر حضرت عيسی عليه­السّلام.

ششم رمضان: نزول کتاب مقدس تورات بر حضرت موسی عليه­السّلام.

- تفويض و اعلام ولايت­عهدی حضرت امام علی بن موسی عليه­السّلام از سوی مامون عباسی، در سال 201 هجرت و  ضرب سكه به نام امام رضا عليه­السّلام.

دهم رمضان:وفات حضرت خديجه سلام­الله عليها سه سال پيش از هجرت، سال دهم بعثت.

پانزدهم رمضان: ولادت با سعادت امام حسن مجتبی عليه­السّلام، سال سوّم هجرت.

هفدهم رمضان: اولينمعراج پيامبراکرمصلی­الله عليه وآله وسلّم، در سال دوّم بعثت.

- وقوع جنگ بدر در سال دوم هجرت.

هجدهم رمضان: نزول كتاب مقدس زبور بر حضرت داوود نبیّ عليه­السّلام.

شب نوزدهم رمضان: شروع شب­های قدر و نزول قرآن.

نوزدهم رمضان: ضربت خوردن اميرالمؤمنين عليه­السّلامسحرگاهان روز نوزدهم سال‌ چهلم‌.

بيستم­و­يکم رمضان: وفات حضرت موسی و يوشع عليهما­السّلام.

- شهادت مظلومانه اميرالمؤمنين علی عليه­السّلام در سال‌ چهلم‌ هجرت.

شب بيست­وسوّم رمضان: از شب­های مهم قدرو نزول قرآن کريم.

بيستم­و­پنجم رمضان: نبرد لشکر اسلام در نهروان با مارقين، سال چهلم هجرت.

بيستم­و­نهم رمضان: غزوه حنين در سال هشتم هجرت.

آشنايی مختصر با ماه مبارک رمضان:

رمضان افضل ماه­ها، ماه ميهمانی و برخوردار شدن از رحمت واسعه خدا، ماه نزول و بهار قرآن، ماه صيام، ماه قيام، ماه استغفار، ماه مناجات و دعا، ماه بخشيدن و بخشيده شدن، ماه آموزش و اجرای بندگی، ماه رعايت ادب و احترام و محبت نسبت به خدا و بندگان او علی الخصوص زيردستان و کمک کردن به آن­ها هر چند اندک(افطاری و صدقه).

رمضان ماهی است که دل­ها آماده پذيرش رحمت الهی می­گردد و به همين مناسب انسان­های مستعد از آن توشه برداری کرده مهمات روحی و معنوی و امور خود را اصلاح می­کنند، لذا اين ماه کمک به خود و ديگران است.

رسول اکرم صلى­الله عليه وآله وسلّم می­فرمايد:

- كسى كه روزه دارى را افطار دهد براى او مثل اجر آن روزه دار خواهد بود، بدون آن كه از اجر روزه­دار چيزى كم شود و نيز براى او خواهد بود مثل آن عمل نيكويى كه افطار كننده بسبب آن طعام بجا آورد.

- حتى به کسى که يک جرعه شير، يا آبى گوارا، يا چند دانه خرما در اختيار روزه دارى قرار دهد تا روزه خود را افطار کند و در واقع بيش از اين توانايى بر انفاق ندارد خداوند ثواب آزاد کردن برده عنايت مى کند و گناهان گذشته او را می­‏آمرزد.

- هر كس يك آيه قرآن در ماه مبارک رمضان تلاوت کند براى او پاداشى همچون يک ختم قرآن در ماههاى ديگر است.

توصيه مهم شهيد محراب رمضان حضرت اميرالمومنين سلام­­الله عليه را بايد در نظر داشت که فرمود:

چه بسا روزه­داری که از روزه­اش جز گرسنگی و تشنگی بهره­ای ندارد و چه بسا شب زنده­داری که از نمازش جز بی­خوابی و سختی سودی نمی برد؛ كَمْ‏ مِنْ‏ صَائِمٍ‏ لَيْسَ‏ لَهُ‏ مِنْ‏ صِيَامِهِ‏ إِلَّا الْجُوعُ وَ الظَّمَأُ وَ كَمْ مِنْ قَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ قِيَامِهِ إِلَّا السَّهَرُ وَ الْعَنَاءُ حَبَّذَا نَوْمُ الْأَكْيَاسِ وَ إِفْطَارُهُم»(نهج البلاغة ، للصبحي صالح ؛ ص495) .‏

اعمال ويژه روزها و شب­های ماه مبارک رمضان:

دستورالعمل­های عبادی ويژه برای لحظه به لحظه اين ماه رحمت و نور، ماه عبادت و بندگی از اهل­بيت عليهم­السّلام در اختيار ما قرار دارد.

اعمال شب اول‏ ماه مبارک رمضان:

رؤيت كردن هلال همراه با دعای ويژه، مجامعت با حلال، غسل، زيارت امام حسين عليه­السّلام، شروع  به خواندن هزار ركعت نماز اين ماه، خواندن دعاى «اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا الشَّهْرَ الْمُبَارَكَ‏...»، خواندن دعای حضرت جواد عليه­السّلام«اللَّهُمَّ يَا مَنْ يَمْلِكُ التَّدْبِيرَ».

اعمال روز اوّل‏ ماه مبارک رمضان:

غسل، خوشبو نمودن، نماز و صدقه‏ اول ماه، نماز ويژه روز اوّل، دعا بعد از طلوع «اللَّهُمَّ قَدْ حَضَرَ شَهْرُ رَمَضَانَ‏»، خواندن دعای «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي دَانَ لَهُ كُلُّ شَيْ‏ءٍ».

 

اعمال شب­های قدر و نزول قرآن و...

 

 

 

فهرست

پيشگفتار. 10

روزه مخصوص خداوند است؛ «الصَّوْمُ‏ لِي‏ وَ أَنَا أَجْزِي عَلَيْهِ‏»11

رمضان ماه خدا، ماه برکت، ماه مغفرت و آمرزش؛ «شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ»11

دعا هنگام رؤيت هلال ماه مبارک رمضان؛«اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِيمَانِ»12

ويژگی های ماه مبارک رمضان در خطبه پيامبر اکرم صلی الله عليه و آله‏؛ «وَ هُوَ شَهْرُ رَمَضَانَ فَرَضَ اللَّهُ صِيَامَهُ»13

بخشش گناهکاران در ماه مبارک رمضان؛ «أَلْفُ‏ أَلْفِ‏ عَتِيقٍ مِنَ النَّارِ كُلُّهُمْ قَدِ اسْتَوْجَبُوا الْعَذَابَ»20

آزادی اسيران و دستگيری نيازمندان؛ «أَطْلَقَ‏ كُلَ‏ أَسِيرٍ وَ أَعْطَى كُلَّ سَائِلٍ‏»20

پيامک های ماه رحمت و مغفرت.. 20

فوايد و اثرات روزه داری در يک نگاه:22

فرصت طلايی آمرزش در ماه مبارک رمضان؛ «فَمَنْ‏ لَمْ‏ يُغْفَرْ لَهُ‏ فِي‏ رَمَضَانَ‏ فَفِي أَيِّ شَهْرٍ يُغْفَرُ لَه‏»23

اهمّيت تلاوت کلام الهی در ماه نزول و بهار قرآن؛ «أَكْثِرُوا فِيهِ مِنْ تِلَاوَةِ الْقُرْآن‏»24

اهمّيت نماز شب در ماه بندگی.. 25

احکام و مسائل شرعی ماه مبارک رمضان. 25

تقويم و جدول مناسبت های ماه مبارک رمضان. 25

مهمترين اعمال ماه مبارک رمضان. 27

دعاهای بعد از هر نماز واجب در ماه مبارک رمضان. 27

1- دعای؛ «اللَّهُمَّ أَدْخِلْ عَلَى أَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ»27

2- دعای؛ «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حَجَّ بَيْتِكَ الْحَرَام»28

3- دعای؛ «يَا عَلِيُّ يَا عَظِيمُ»28

4- دعای؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي بِكَ وَ مِنْكَ أَطْلُبُ حَاجَتِي‏»28

دعاى سی روز ماه مبارك رمضان. 29

دعاى روز اول ماه مبارك رمضان:29

دعاى روز دوم ماه مبارك رمضان:29

دعاى روز سوم ماه مبارك رمضان:30

دعاى روز چهارم ماه مبارك رمضان:30

دعاى روز پنجم ماه مبارك رمضان:30

دعاى روز ششم ماه مبارك رمضان:30

دعاى روز هفتم ماه مبارك رمضان:30

دعاى روز هشتم ماه مبارك رمضان:30

دعاى روز نهم ماه مبارك رمضان:31

دعاى روز دهم ماه مبارك رمضان:31

دعاى روز يازدهم ماه مبارك رمضان:31

دعاى روز دوازدهم ماه مبارك رمضان:31

دعاى روز سيزدهم ماه مبارك رمضان:31

دعاى روز چهاردهم ماه مبارك رمضان:32

دعاى روز پانزدهم ماه مبارك رمضان:32

دعاى روز شانزدهم ماه مبارك رمضان:32

دعاى روز هفدهم ماه مبارك رمضان:32

دعاى روز هيجدهم ماه مبارك رمضان:32

دعاى روز نوزدهم ماه مبارك رمضان:32

دعاى روز بيستم ماه مبارك رمضان:33

دعاى روز بيستم و يکم ماه مبارك رمضان:33

دعاى روز بيستم و دوم ماه مبارك رمضان:33

دعاى روز بيستم و سوم ماه مبارك رمضان:33

دعاى روز بيستم و چهارم ماه مبارك رمضان:33

دعاى روز بيستم و پنجم ماه مبارك رمضان:33

دعاى روز بيستم و ششم ماه مبارك رمضان:34

دعاى روز بيستم و هفتم ماه مبارك رمضان:34

دعاى روز بيستم و هشتم ماه مبارك رمضان:34

دعاى روز بيستم و نهم ماه مبارك رمضان:34

دعاى روز سی ام ماه مبارك رمضان:34

تسبيح، تهليل، استغفار و صلوات در ماه مبارک رمضان. 35

آداب افطار در ماه مبارک رمضان. 35

سوره مبارکه قدر و دعای آمرزش هنگام افطار؛ «يَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ اغْفِرْ لِي‏»35

دعای حضرت امير سلامالله عليه هنگام افطار؛ «بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ لَكَ صُمْنَا وَ عَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْنَا»36

صدقه در وقت افطار و افطاری به روزه داران. 36

اعمال شبانگاهان ماه مبارک رمضان؛ قرآن، نماز، دعا و مناجات.. 36

دعا و مناجات شبانگاهان. 37

1- دعای آمرزش چهل سال گناهان؛ «اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ‏ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ»37

2- خواندن دعای؛ «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حَجَّ بَيْتِكَ الْحَرَام»37

3- دعای نعمتهای بهشتی و حورالعين؛ «اللَّهُمَّ بِرَحْمَتِكَ فِي الصَّالِحِينَ فَأَدْخِلْنَا»37

4- دعای تقدير خير و عافيت؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ»38

5- دعای پاک شدن از گناه؛ «أَعُوذُ بِجَلالِ وَجْهِكَ الْكَرِيمِ»38

6- دعای افتتاح؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَفْتَتِحُ الثَّنَاءَ بِحَمْدِكَ»39

خواندن نماز در شبانگاهان ماه مبارک رمضان. 42

1- دو رکعت نماز با سه توحيد و تسبيحات؛ «سُبْحَانَ مَنْ هُوَ حَفِيظٌ لا يَغْفُلُ سُبْحَانَ»42

2- دو رکعت نماز با سوره مبارکه فتح.. 42

3- هزار رکعت نماز در شب هاى ماه مبارک رمضان. 43

دعا بعد از نمازهای نافله ماه رمضان؛ «اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ»43

کيفيّت نماز در سی شب ماه مبارک رمضان. 43

نماز شب اول‏ ماه مبارک رمضان. 44

نماز شب دوم‏ ماه مبارک رمضان. 44

نماز شب سوم‏ ماه مبارک رمضان. 44

نماز شب چهارم‏ ماه مبارک رمضان. 44

نماز شب پنجم‏ ماه مبارک رمضان. 44

نماز شب ششم‏ ماه مبارک رمضان. 44

نماز شب هفتم‏ ماه مبارک رمضان. 44

نماز شب هشتم‏ ماه مبارک رمضان. 44

نماز شب نهم‏ ماه مبارک رمضان. 45

نماز شب دهم‏ ماه مبارک رمضان. 45

نماز شب يازدهم‏ ماه مبارک رمضان. 45

نماز شب دوازدهم‏ ماه مبارک رمضان. 45

نماز شب سيزدهم‏ ماه مبارک رمضان. 45

نماز شب چهاردهم‏ ماه مبارک رمضان. 45

نماز شب پانزدهم‏ ماه مبارک رمضان. 45

نماز شب شانزدهم‏ ماه مبارک رمضان. 46

نماز شب هفدهم‏ ماه مبارک رمضان. 46

نماز شب هيجدهم‏ ماه مبارک رمضان. 46

نماز شب نوزدهم‏ ماه مبارک رمضان. 46

نماز شب بيستم‏ تا شب بيست و چهارم ماه مبارک رمضان. 46

نماز شب بيست و پنجم‏ ماه مبارک رمضان. 46

نماز شب بيست و ششم‏ ماه مبارک رمضان. 46

نماز شب بيست و هفتم‏ ماه مبارک رمضان. 47

نماز شب بيست و هشتم‏ ماه مبارک رمضان. 47

نماز شب بيست و نهم‏ ماه مبارک رمضان. 47

نماز شب سی ام‏ ماه مبارک رمضان. 47

اعمال سحرگاهان ماه مبارك رمضان. 47

1- خوردن سحری‏:47

2- توبه و استغفار:48

3- قرائت سوره مبارکه قدر «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ»:48

4- با محتواترين دعاى سحر؛ «يَا مَفْزَعِي عِنْدَ كُرْبَتِي»48

5- تسبيح در سحرگاهان؛ «سُبْحَانَ مَنْ يَعْلَمُ جَوَارِحَ الْقُلُوبِ‏»48

6- دعای امام محمد باقر عليه السلام در سحرگاهان؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ بَهَائِكَ بِأَبْهَاهُ»49

7- دعای فرياد خواهی در گرفتاری و سختی ها در سحر؛ «يَا عُدَّتِي فِي كُرْبَتِي وَ يَا صَاحِبِي فِي شِدَّتِي‏»50

8- خواندن دعای ابوحمزه ثمالی.. 52

دعا، مناجات، تسبيح و صلوات در روزهاى ماه مبارک رمضان. 52

اعمال مخصوص شب ها و روزهای دهه اول و دوم ماه مبارك رمضان. 54

اعمال شب اول‏ ماه مبارک رمضان. 54

اعمال روز اوّل‏ ماه مبارک رمضان. 58

روز ششم ماه مبارک رمضان. 59

شب سيزدهم ماه مبارک رمضان. 59

شب پانزدهم ماه مبارک رمضان. 59

نيمه ماه مبارک رمضان ‏60

شب و روز مبارك هفدهم. 60

فضيلت و اعمال شب های قدر. 61

فضيلت شب قدر. 61

اعمال مشترک شب های قدر. 62

اعمال مخصوص شب های قدر. 64

اعمال شب نوزدهم‏:65

اعمال شب بيست و يكم‏‏:65

اعمال شب بيست و سوم‏ (شب جهنى):67

دعای و مناجات و اعمال شب های دهه آخر ماه مبارک رمضان. 70

اعتكاف بهترين عمل در شب هاى دهه آخر:70

دعای شب بيست و يکم. 71

دعاى شب بيست و دوم‏. 72

دعاى شب بيست و سوم‏. 72

خواندن دعای اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ در شب بيست و سوم‏. 73

دعاى شب بيست و چهارم‏. 73

دعاى شب بيست و پنجم‏. 74

دعاى شب بيست و ششم‏. 74

دعاى شب بيست و هفتم‏. 75

اعمال شب بيست و هفتم‏:75

دعاى شب بيست و هشتم‏. 75

دعاى شب بيست و نهم‏. 76

دعاى شب سى‏ام‏. 76

اعمال شب آخر ماه‏ مبارک رمضان. 77

روز سى‏ام‏ ماه مبارک رمضان. 79

اعمال شب و روز عيد فطر(اوّل ماه شوال)79

شب عيد فطر. 79

عيد فطر اعمال و کيفيت نماز آن. 82

دعاهای طولانی ماه مبارک رمضان. 84

دعای هر روز ماه مبارک رمضان؛ «اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ‏»85

تسبيحات دهگانه ماه مبارک رمضان؛ «سُبْحَانَ اللَّهِ بَارِئِ النَّسَمِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْمُصَوِّرِ»88

صلوات مخصوص در هر روز ماه مبارک رمضان؛ ««إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِ‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيما لَبَّيْكَ يَا رَبِّ وَ سَعْدَيْكَ وَ سُبْحَانَكَ»91

دعای؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ بِأَفْضَلِهِ‏»94

دعای؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي دَانَ لَهُ كُلُّ شَيْ‏ءٍ»95

دعای ابوحمزه ثمالی؛ «إِلَهِي لا تُؤَدِّبْنِي بِعُقُوبَتِكَ وَ لا تَمْكُرْ بِي فِي حِيلَتِكَ»97

دعای جوشن کبير؛ «سُبْحَانَكَ يَا لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ يَا رَبِّ»107

حوادث مهم تاريخ اسلام در ماه مبارک رمضان. 122

روز ششم ماه رمضان سال 201؛ ‏بيعت مردم با حضرت علی بن موسی الرضا عليه السلام. 122

روز پانزدهم ماه رمضان سال دوم هجرت ؛ ‏ميلاد با سعادت امام حسن مجتبى عليه السلام. 122

روز هفدهم ماه مبارک رمضان؛ واقعه جنگ بدر. 122

بيست و يكم ماه مبارک رمضان سال 40 هجری؛شهادت اميرالمؤمنين عليه السلام. 123

پايان سخن.. 124

 

پيشگفتار

اعوذ باللَّه من الشّيطان الرّجيم ،{يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلىَ الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ(183) أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ  فَمَن كاَنَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلىَ‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ  وَ عَلىَ الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ  فَمَن تَطَوَّعَ خَيرًْا فَهُوَ خَيرٌْ لَّهُ  وَ أَن تَصُومُواْ خَيرٌْ لَّكُمْ  إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ(184) شهَْرُ رَمَضَانَ الَّذِى أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى‏ وَ الْفُرْقَانِ  فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشهَّْرَ فَلْيَصُمْهُ  وَ مَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلىَ‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ  يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُواْ الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبرُِّواْ اللَّهَ عَلىَ‏ مَا هَدَئكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ(185) وَ إِذَا سَأَلَكَ عِبَادِى عَنىّ‏ِ فَإِنىّ‏ِ قَرِيبٌ  أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ  فَلْيَسْتَجِيبُواْ لىِ وَ لْيُؤْمِنُواْ بىِ لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ(186) أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلىَ‏ نِسَائكُمْ  هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَ أَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ  عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تخَْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَ عَفَا عَنكُمْ  فَالَْنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ ابْتَغُواْ مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ  وَ كلُُواْ وَ اشْرَبُواْ حَتىَ‏ يَتَبَينَ‏َ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الخَْيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ  ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّيَامَ إِلىَ الَّيْلِ  وَ لَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنتُمْ عَكِفُونَ فىِ الْمَسَاجِدِ  تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا  كَذَالِكَ يُبَينِ‏ُّ اللَّهُ ءَايَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ(187)} (سوره البقرة : آيات 183 الی 187) .

خداوند حکيم در قرآن کريم می فرمايد:

اى اهل ايمان، هم چنان كه بر پيشينيان روزه واجب گرديد بر شما نيز گرفتن روزه واجب است، اين دستور براى آن است كه شايد با تقوا شويد... رمضان ماهى است كه در آن قرآن نازل شد و قرآن برای مردم هدايت كننده و داراى دلايل بسيار روشنى از هدايت و تشخيص بين حق و باطل است.

از آيات قرآن کريم استفاده می­شود از مهمترين دستاوردهای ماه مبارک رمضان رشد و کمال انسان و رسيدن به مرحله تقوای الهی است (لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ).

ماه مبارک رمضان ماه خداوند عالميان و از شريفترين ماهها می­باشد، ماهى كه درهاى آسمان و درهاى بهشت و رحمت الهی گشوده مى‏شود و درهاى جهنم بسته مى‏شود و در آن شبى است كه عبادت در آن بهتر است از عبادت هزار ماه، بنابراين بايد مراقب بود و از شب و روز آن بهرمند شد. بايد اعضا و جوارح خود را از معصيت هاى پروردگار باز داشت، مبادا شب ها در خواب غفلت بود و روزها از ياد خدا غافل.

در منابع اسلامی ماه مبارك رمضان از جايگاه خاصی برخوردار است و افضل شهور ناميده شده و روايات پيرامون فضايل و ثواب روزه آن بسيار زياد است که برخی از آنها بيان می شود.

روزه مخصوص خداوند است؛ «الصَّوْمُ‏ لِي‏ وَ أَنَا أَجْزِي عَلَيْهِ‏»

امام صادق عليه السلام توسط پدران بزرگوارشان از رسول خدا روايت می­کند كه خداوند متعال فرموده است:

«روزه براى من است و من خود جزاى آن مى‏شوم و جزاى آن را مى‏دهم؛ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَقُولُ : الصَّوْمُ‏ لِي‏ وَ أَنَا أَجْزِي عَلَيْهِ‏»( مصباح الشريعة ؛ ص136- الكافي ، الإسلامية ؛ ج‏4 ؛ ص63) .

رمضان ماه خدا، ماه برکت، ماه مغفرت و آمرزش؛ «شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ»

 امام صادق عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پيرامون ماه مبارک رمضان چنين روايت می­كند:

رمضان ماه خداى عزوجل مى باشد، ماهى است كه خداوند كارهاى نيك را در آن دو چندان كند و بدی‌ها را در آن محو سازد، رمضان ماه بركت، ماه انابة و بازگشت، ماه توبه، ماه آمرزش، ماه آزادى از آتش دوزخ و كامياب شدن به بهشت است. آگاه باشيد و در اين ماه از هر حرامى خوددارى كنيد؛ «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ ع قَالَ وَ قَالَ‏  رَسُولُ اللَّهِ ص‏: شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ شَهْرٌ يُضَاعِفُ اللَّهُ فِيهِ الْحَسَنَاتِ وَ يَمْحُو فِيهِ السَّيِّئَاتِ وَ هُوَ شَهْرُ الْبَرَكَةِ وَ هُوَ شَهْرُ الْإِنَابَةِ وَ هُوَ شَهْرُ التَّوْبَةِ وَ هُوَ شَهْرُ الْمَغْفِرَةِ وَ هُوَ شَهْرُ الْعِتْقِ مِنَ النَّارِ وَ الْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ أَلَا فَاجْتَنِبُوا فِيهِ كُلَّ حَرَام‏...» (فضائل الأشهر الثلاثة ؛ ص95) .

دعا هنگام رؤيت هلال ماه مبارک رمضان؛«اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِيمَانِ»

شيخ صدوق روايت می­كند رسول گرامی صلى الله عليه و آله هنگام استهلال ماه مبارک رمضان رو به قبله دست ها را به دعا و مناجات بلند می­نمود و می­فرمود:

«اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِيمَانِ وَ السَّلَامَةِ وَ الْإِسْلَامِ وَ الْعَافِيَةِ الْمُجَلِّلَةِ وَ الرِّزْقِ الْوَاسِعِ وَ دَفْعِ الْأَسْقَامِ اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا صِيَامَهُ وَ قِيَامَهُ وَ تِلَاوَةَ الْقُرْآنِ فِيهِ وَ سَلِّمْهُ لَنَا وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِيهِ‏» (من لا يحضره الفقيه ؛ ج‏2 ؛ ص100) .

و نيز اميرالمؤمنين سلام الله عليه هنگام استهلال ماه مبارک رمضان چنين می­فرمود:

«قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع‏ إِذَا رَأَيْتَ الْهِلَالَ فَلَا تَبْرَحْ وَ قُلِ :اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَ هَذَا الشَّهْرِ وَ فَتْحَهُ وَ نُورَهُ وَ نَصْرَهُ وَ بَرَكَتَهُ وَ طَهُورَهُ وَ رِزْقَهُ وَ أَسْأَلُكَ خَيْرَ مَا فِيهِ وَ خَيْرَ مَا بَعْدَهُ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا فِيهِ وَ شَرِّ مَا بَعْدَهُ اللَّهُمَّ أَدْخِلْهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِيمَانِ وَ السَّلَامَةِ وَ الْإِسْلَامِ وَ الْبَرَكَةِ وَ التَّقْوَى وَ التَّوْفِيقِ لِمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَى» (من لا يحضره الفقيه ؛ ج‏2 ؛ ص100) .

در کتاب شريف کافی از رسول مکرم اسلام حضرت محمد صلی الله عليه و آله و سلم نقل روايت می­کند:

چون هلال ماه مبارک رمضان پديد آيد، درهاى دوزخ بسته گردد و درهاى بهشت گشوده شود و شياطين به زنجير كشيده شوند و دعاها مستجاب گردد؛ «...إِذَا طَلَعَ هِلَالُ شَهْرِ رَمَضَانَ غُلَّتْ مَرَدَةُ الشَّيَاطِينِ وَ فُتِحَتْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ أَبْوَابُ الْجِنَانِ وَ أَبْوَابُ الرَّحْمَةِ وَ غُلِّقَتْ‏ أَبْوَابُ‏ النَّارِ وَ اسْتُجِيبَ الدُّعَاء...» (الكافي ، الإسلامية ؛ ج‏4 ؛ ص67) .

و از حضرت صادق عليه السلام نقل شده­است كه هنگام رؤيت هلال بگو:

«اللَّهُمَّ قَدْ حَضَرَ شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدِ افْتَرَضْتَ عَلَيْنَا صِيَامَهُ وَ أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ اللَّهُمَّ أَعِنَّا عَلَى صِيَامِهِ وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِيهِ وَ سَلِّمْنَا مِنْهُ وَ سَلِّمْهُ لَنَا فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِيَةٍ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ يَا رَحْمَانُ يَا رَحِيمُ»(الكافي  ، الإسلامية ؛ ج‏4 ؛ ص74) .

انشاءالله در اعمال شب اول‏ ماه مبارک رمضان بقيه دعاها ذکر خواهد شد.

ويژگی های ماه مبارک رمضان در خطبه پيامبر اکرم صلی­ الله ­عليه ­و ­آله‏؛ «وَ هُوَ شَهْرُ رَمَضَانَ فَرَضَ اللَّهُ صِيَامَهُ»

در کتاب شريف کافی روايت شده­است، حضرت امام محمد باقر سلام اللَّه عليه فرمود:

«رسول خدا صلى­اللَّه­عليه­و­آله در آخرين جمعه ماه شعبان ايراد خطبه نمودند و پس از حمد و ثناى الهى فرمودند: اى مردم! همانا برای شما سايه رحمت خاص الهی در ماهى قرارداده شده­ که در آن شبى است كه بهتر از هزار ماه می­باشد و آن ماه رمضان نام دارد كه خدای سبحان روزه آن را واجب نموده­است.

- خدای متعال مقرر نمود كه اگر كسى شبى از آن را به نماز نافله بسر آورد چنان است كه در ماههاى ديگر هفتاد شب به نافله بسر آورده باشد.

- مقرر فرمود هركس در اين ماه عمل خيرى و نيكى انجام دهد، چنان باشد كه در ماههاى ديگر واجبى از واجبات الهى به جا آورد.

- هركس فريضه­ای از فرايض الهى را به جا آورد، معادل انجام هفتاد فريضه خدای عزّ و جلّ در ماههای ديگر است.

- رمضان ماه صبر است كه انسان خود را از خواهش های نفس حتی حلال و مباح باز مى‏دارد و ثواب صبر بهشت است.

- رمضان ماه مواسات و برابری و يکسانی همه در احکام الهی است.

- ماهى که ثروتمندان ‏بايد به امور نيازمندان رسيدگی کنند و آنها را بی نياز سازند.

- در ماه مبارک رمضان خدای سبحان رزق و روزى مؤمنان را زياده مى‏كند و هر كس مؤمن روزه­داری را افطار نمايد در پيشگاه خداوند اجر و پاداش آزاد كردن برده را خواهد داشت و گناهان گذشته او ‏آمرزيده می­شود.

گفته شد: ای رسول خدا! همه ما توانايی افطار دادن به روزه داران را نداريم.

حضرت فرمود: خداوند کريم، اين ثواب بزرگ را حتى به کسى که يک جرعه شير، يا آبى گوارا، يا چند دانه خرما در اختيار روزه دارى قرار دهد تا روزه خود را افطار کند و بيش از اين توانايى بر انفاق ندارد عنايت مى کند.

- و هر كس در اين ماه بر زيردستان خود سختگيری نکند، خدای متعال حساب روز قيامت او را آسان گرداند.

- رمضان ماهی است که آغازش رحمت، ميانه آن مغفرت و آمرزش گناهان و پايان آن اجابت دعاها و آزادی از آتش دوزخ است.

 - و در اين ماه شما بندگان از چهار خصلت بی‏ نياز نيستيد، با دو خصلت خدا را خوشنود گردانيد و دو خصلت ديگر نيز ضرورت شماست. امّا آن دو چيزى كه خدا را خوشنود مى‏گرداند شهادتين است، اين دو كلمه را بسيار بگوييد و اعتقادات خود را اصلاح كنيد و آن گواهى و اعتقاد راسخ به وحدانيت الهى و گواهی و اعتقاد به رسالت من. امّا آن دو که شما را خوشنود می‏‌کند و از آنها بی­‏نياز نيستيد، يکی آن که از خدای سبحان در اين ماه حاجت های خود و بهشت را به وسيله دعا و نيايش طلب نماييد و ديگر اين که برای  عافيت دنيا و آخرت از بلاها و مصايب دعا كنيد و به خداوند از عذاب دردناک آخرت پناه ببريد. و اين دو دعا مشتمل بر جميع مطالب دنيوى و اخروى است. متن روايت شريف؛ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى وَ غَيْرُهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي الْوَرْدِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ : خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ ص النَّاسَ فِي آخِرِ جُمُعَةٍ مِنْ شَعْبَانَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ‏ إِنَّهُ‏ قَدْ أَظَلَّكُمْ‏  شَهْرٌ فِيهِ‏ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ وَ هُوَ شَهْرُ رَمَضَانَ فَرَضَ اللَّهُ صِيَامَهُ وَ جَعَلَ قِيَامَ لَيْلَةٍ فِيهِ بِتَطَوُّعِ صَلَاةٍ كَتَطَوُّعِ صَلَاةِ سَبْعِينَ لَيْلَةً فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ وَ جَعَلَ لِمَنْ تَطَوَّعَ فِيهِ بِخَصْلَةٍ مِنْ خِصَالِ الْخَيْرِ وَ الْبِرِّ كَأَجْرِ مَنْ أَدَّى فَرِيضَةً مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ‏  عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ أَدَّى فِيهِ فَرِيضَةً مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ كَانَ كَمَنْ أَدَّى سَبْعِينَ فَرِيضَةً مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ وَ هُوَ شَهْرُ الصَّبْرِ  وَ إِنَّ الصَّبْرَ ثَوَابُهُ الْجَنَّةُ وَ شَهْرُ الْمُوَاسَاةِ  وَ هُوَ شَهْرٌ يَزِيدُ اللَّهُ فِي رِزْقِ الْمُؤْمِنِ فِيهِ وَ مَنْ فَطَّرَ فِيهِ مُؤْمِناً صَائِماً كَانَ لَهُ بِذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ مَغْفِرَةٌ لِذُنُوبِهِ فِيمَا مَضَى . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ : لَيْسَ كُلُّنَا يَقْدِرُ عَلَى أَنْ يُفَطِّرَ صَائِماً . فَقَالَ : إِنَّ اللَّهَ كَرِيمٌ يُعْطِي هَذَا الثَّوَابَ لِمَنْ لَمْ يَقْدِرْ إِلَّا عَلَى مَذْقَةٍ  مِنْ لَبَنٍ يُفَطِّرُ بِهَا صَائِماً أَوْ شَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ عَذْبٍ أَوْ تَمَرَاتٍ لَا يَقْدِرُ عَلَى أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ وَ مَنْ خَفَّفَ فِيهِ عَنْ مَمْلُوكِهِ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْهُ حِسَابَهُ وَ هُوَ شَهْرٌ أَوَّلُهُ رَحْمَةٌ وَ أَوْسَطُهُ مَغْفِرَةٌ وَ آخِرُهُ الْإِجَابَةُ وَ الْعِتْقُ مِنَ النَّارِ  وَ لَا غِنَى بِكُمْ عَنْ أَرْبَعِ خِصَالٍ خَصْلَتَيْنِ تُرْضُونَ اللَّهَ بِهِمَا وَ خَصْلَتَيْنِ لَا غِنَى بِكُمْ عَنْهُمَا فَأَمَّا اللَّتَانِ تُرْضُونَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِمَا فَشَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ وَ أَمَّا اللَّتَانِ لَا غِنَى بِكُمْ عَنْهُمَا فَتَسْأَلُونَ اللَّهَ فِيهِ حَوَائِجَكُمْ وَ الْجَنَّةَ وَ تَسْأَلُونَ الْعَافِيَةَ وَ تَعُوذُونَ بِهِ مِنَ النَّارِ» (الكافي ، ط - الإسلامية ؛ ج‏4 ؛ ص66) .

و نيز مرحوم شيخ صدوق به سند معتبر از حضرت علی بن موسی الرضا عليه السلام روايت كرده كه پيامبر صلی الله عليه وآله پيرامون برخی از خصوصيات ماه مبارک رمضان چنين فرمودند:

- اى مردم! همانا ماه خدا با بركت و رحمت و مغفرت روى به شما آورده است، ماهى كه در پيشگاه خداوند بهترين ماههاست و روزها و شب هاى آن بهترين روزها و شب هاست و ساعات آن برترين ساعات است.

- در اين ماه شما به ميهمانى خدا فرا خوانده شده‏ايد و از اهل كرامت قرار داده شده‏ايد، نفس هاى شما در آن ستايش و خوابيدن شما عبادت است، عمل شما پذيرفته و دعاى شما برآورده است.

- با نيت‏هاى راست و دل هاى پاك از پروردگار خود بخواهيد تا شما را به روزه گرفتن آن ماه و تلاوت كتابش موفق بدارد.

- همانا بدبخت كسى است كه در اين ماه بزرگ از بخشش خداوند محروم گردد.

- با تشنگى و گرسنگى خود از تشنگى و گرسنگى روز قيامت ياد كنيد و بر درويشان و بينوايان خود ببخشيد و مال ارزانى داريد.

- بزرگان خود را گرامى بداريد و بر كودكان خود مهر ورزيد و پيوند خويشاوندانتان را رعايت كنيد.

- زبان هاى خويش را نگهداريد و چشم و گوش از آن چه نگريستن و شنيدن آن نارواست فرو بنديد.

بر يتيمان مردم محبت كنيد تا بر يتيمان شما محبت شود.

- از گناهان خود به سوى خدا توبه كنيد و به هنگام نماز دست هاى نيازمند خود را به سوى او برآوريد كه آن ساعات بهترين ساعت هاست. خداوند در آن ساعت به چشم رضا و مرحمت بر بندگان خود مى‏نگرد و چون حاجتی از او مى‏خواهند برآورده مى‏فرمايد و چون او را ندا دهند پاسخ ايشان را مى‏دهد و هر چه در آن هنگام از او مسألت دارند بر ايشان مى‏بخشد.

- اى مردم! همانا كه در گرو كردارهاى خود هستيد با آمرزش خواهى آن بند را از خود بگسليد.

- پشت هاى شما از بار گناهانتان سنگين است با سجده‏هاى طولانى از سنگينى آن بكاهيد و بدانيد كه پروردگار كه يادش بلند مرتبه است به عزت خود سوگند خورده است كه نمازگزاران و سجده‏كنندگان را عذاب نكند و روز رستاخيز آنان را نترساند و به دوزخ در نياورد.

- هر كس در اين ماه شر خود را باز دارد خداوند خشم خود را روز ديدار از او باز مى‏دارد.

- هر كس يتيمى را گرامى بدارد خدايش به هنگام ديدار گرامى مى‏دارد.

- هر كس پيوند خويشاوندى رعايت كند خدايش روز ديدار با رحمت خويش او را رعايت مى‏فرمايد.

- هر كس پيوند خويشاوندى را قطع كند خدايش روز ديدار رحمت خود را از او باز مى‏دارد.

- هر كس در آن ماه بر من درود و صلوات فراوان بفرستد خداى ميزان و ترازوى او را در آن روز كه ترازوها سبك است سنگين مى‏فرمايد.

- هر كس يك آيه قرآن در اين ماه بخواند براى او پاداشى همچون ختم يك قرآن در ماههاى ديگر است.

اى مردم!

- همانا درهاى بهشت در اين ماه گشاده است و از خداى خويش مسألت كنيد كه آنها را بر شما نبندد.

- شيطانها در اين ماه به زنجير كشيده شده‏اند، از خدا بخواهيد كه آنان را بر شما چيره نفرمايد.

امير المؤمنين على (ع) مى‏گويد: برخاستم و گفتم: اى رسول خدا! برترين كارها در اين ماه چيست؟

فرمودند: پارسايى و خوددارى از ارتكاب محرمات و گريستند.

گفتم: اى رسول خدا! چه چيز موجب گريستن شماست؟

فرمودند: اى على بر آنچه در اين ماه بر سر تو مى‏آيد و ريختن خون تو را حلال مى‏شمرند مى‏گريم. گويى تو را مى‏بينم كه در حال نماز گزاردن براى خداى خود هستى كه بدبخت‏ترين گذشتگان و آيندگان و همتاى آن كس كه ناقه ثمود را پى كرد ضربتى بر فرق سرت مى‏زند و از خون آن ريش تو خضاب مى‏شود.

امير المؤمنين مى‏گويد، گفتم: اى رسول خدا! آيا در آن حال دين من سالم است؟

فرمودند: آرى، در سلامت دين خواهى بود.

آنگاه فرمودند:اى على هر كس تو را بكشد من را كشته است و هر كس تو را دشمن بدارد مرا دشمن داشته است و هر كس به تو دشنام دهد مرا دشنام داده است، كه تو از منى و همچون خود منى، روح تو از روح من و سرشت تو از سرشت من است. خداوند متعال من و تو را آفريد و برگزيد، مرا براى نبوت انتخاب فرمود و تو را براى امامت‏و هر كس منكر امامت تو باشد پيامبرى مرا انكار كرده است.

اى على! تو وصى من و پدر فرزندان من و همسر دختر منى و در زندگى و پس از مرگ من، خليفه من بر امتم هستى. فرمان تو فرمان من است و نهى تو نهى من است. به كسى كه مرا به حق مبعوث فرموده است سوگند مى‏خورم و به حق آن كس كه مرا بهترين آفريدگان قرار داده است سوگند ياد مى‏كنم كه تو حجت و امين خداوند بر خلق خدا و راز خدايى و خليفه خدا بر بندگان او هستى.

متن کامل روايت شريف؛ «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَمْدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا عَنْ أَبِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ الْبَاقِرِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ زَيْنِ الْعَابِدِينَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ سَيِّدِ الشُّهَدَاءِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ سَيِّدِ الْوَصِيِّينَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص خَطَبَنَا ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِي وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ هُوَ شَهْرٌ دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللَّهِ وَ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللَّهِ أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيحٌ وَ نَوْمُكُمْ فِيهِ عِبَادَةٌ وَ عَمَلُكُمْ فِيهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤُكُمْ فِيهِ مُسْتَجَابٌ فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ بِنِيَّاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ يُوَفِّقَكُمْ لِصِيَامِهِ وَ تِلَاوَةِ كِتَابِهِ فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِي هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِيمِ وَ اذْكُرُوا بِجُوعِكُمْ وَ عَطَشِكُمْ فِيهِ جُوعَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ عَطَشَهُ وَ تَصَدَّقُوا عَلَى فُقَرَائِكُمْ وَ مَسَاكِينِكُمْ وَ وَقِّرُوا كِبَارَكُمْ وَ ارْحَمُوا صِغَارَكُمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَكُمْ وَ احْفَظُوا أَلْسِنَتَكُمْ وَ غُضُّوا عَمَّا لَا يَحِلُّ النَّظَرُ إِلَيْهِ أَبْصَارَكُمْ وَ عَمَّا لَا يَحِلُّ الِاسْتِمَاعُ إِلَيْهِ أَسْمَاعَكُمْ وَ تَحَنَّنُوا عَلَى أَيْتَامِ النَّاسِ يُتَحَنَّنْ عَلَى أَيْتَامِكُمْ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ ارْفَعُوا إِلَيْهِ أَيْدِيَكُمْ بِالدُّعَاءِ فِي أَوْقَاتِ صَلَاتِكُمْ فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَى عِبَادِهِ يُجِيبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ وَ يُلَبِّيهِمْ إِذَا نَادَوْهُ وَ يُعْطِيهِمْ إِذَا سَأَلُوهُ وَ يَسْتَجِيبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَنْفُسَكُمْ مَرْهُونَةٌ بِأَعْمَالِكُمْ فَكُفُّوهَا بِاسْتِغْفَارِكُمْ وَ ظُهُورُكُمْ ثَقِيلَةٌ مِنْ أَوْزَارِكُمْ فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى ذِكْرُهُ أَقْسَمَ بِعِزَّتِهِ أَنْ لَا يُعَذِّبَ الْمُصَلِّينَ وَ السَّاجِدِينَ وَ أَنْ لَا يُرَوِّعَهُمْ بِالنَّارِ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ‏ أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ فَطَّرَ مِنْكُمْ صَائِماً مُؤْمِناً فِي هَذَا الشَّهْرِ كَانَ لَهُ بِذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ عِتْقُ نَسَمَةٍ وَ مَغْفِرَةٌ لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ لَيْسَ كُلُّنَا يَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ فَقَالَ ص اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ حَسَّنَ مِنْكُمْ فِي هَذَا الشَّهْرِ خُلُقَهُ كَانَ لَهُ جَوَازٌ عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ الْأَقْدَامُ وَ مَنْ خَفَّفَ فِي هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ خَفَّفَ اللَّهُ عَلَيْهِ حِسَابَهُ وَ مَنْ كَفَّ فِيهِ شَرَّهُ كَفَّ اللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ أَكْرَمَ فِيهِ يَتِيماً أَكْرَمَهُ اللَّهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ وَصَلَ فِيهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ قَطَعَ فِيهِ رَحِمَهُ قَطَعَ اللَّهُ عَنْهُ رَحْمَتَهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ تَطَوَّعَ فِيهِ‏ بِصَلَاةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ وَ مَنْ أَدَّى فِيهِ فَرْضاً كَانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَدَّى سَبْعِينَ فَرِيضَةً فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ وَ مَنْ أَكْثَرَ فِيهِ مِنَ الصَّلَوَاتِ عَلَيَّ ثَقَّلَ اللَّهُ مِيزَانَهُ يَوْمَ تَخِفُّ الْمَوَازِينُ وَ مَنْ تَلَا فِيهِ آيَةً مِنَ الْقُرْآنِ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فِي غَيْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِي هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُغَلِّقَهَا عَلَيْكُمْ وَ أَبْوَابَ النِّيرَانِ مُغَلَّقَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُفَتِّحَهَا عَلَيْكُمْ وَ الشَّيَاطِينَ مَغْلُولَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُسَلِّطَهَا عَلَيْكُمْ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع فَقُمْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ‏ الْأَعْمَالِ‏ فِي‏ هَذَا الشَّهْرِ فَقَالَ يَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِي هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ بَكَى فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُبْكِيكَ فَقَالَ يَا عَلِيُّ أَبْكِي لِمَا يُسْتَحَلُّ مِنْكَ فِي هَذَا الشَّهْرِ كَأَنِّي بِكَ وَ أَنْتَ تُصَلِّي لِرَبِّكَ وَ قَدِ انْبَعَثَ أَشْقَى الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ شَقِيقُ عَاقِرِ نَاقَةِ ثَمُودَ فَضَرَبَكَ ضَرْبَةً عَلَى قَرْنِكَ فَخَضَبَ مِنْهَا لِحْيَتَكَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ ذَلِكَ فِي سَلَامَةٍ مِنْ دِينِي فَقَالَ فِي سَلَامَةٍ مِنْ دِينِكَ ثُمَّ قَالَ ص يَا عَلِيُّ مَنْ قَتَلَكَ فَقَدْ قَتَلَنِي وَ مَنْ أَبْغَضَكَ فَقَدْ أَبْغَضَنِي وَ مَنْ سَبَّكَ فَقَدْ سَبَّنِي لِأَنَّكَ مِنِّي كَنَفْسِي رُوحُكَ مِنْ رُوحِي وَ طِينَتُكَ مِنْ طِينَتِي إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَنِي وَ إِيَّاكَ وَ اصْطَفَانِي وَ إِيَّاكَ وَ اخْتَارَنِي لِلنُّبُوَّةِ وَ اخْتَارَكَ لِلْإِمَامَةِ فَمَنْ أَنْكَرَ إِمَامَتَكَ فَقَدْ أَنْكَرَ نُبُوَّتِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ وَصِيِّي وَ أَبُو وُلْدِي وَ زَوْجُ ابْنَتِي وَ خَلِيفَتِي عَلَى أُمَّتِي فِي حَيَاتِي وَ بَعْدَ مَوْتِي أَمْرُكَ أَمْرِي وَ نَهْيُكَ نَهْيِي أُقْسِمُ بِالَّذِي بَعَثَنِي بِالنُّبُوَّةِ وَ جَعَلَنِي خَيْرَ الْبَرِيَّةِ إِنَّكَ لَحُجَّةُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ أَمِينُهُ عَلَى سِرِّهِ وَ خَلِيفَتُهُ عَلَى عِبَادِهِ» (أمالي الصدوق ، المجلس العشرون‏ ، ص93).

بخشش گناهکاران در ماه مبارک رمضان؛ «أَلْفُ‏ أَلْفِ‏ عَتِيقٍ مِنَ النَّارِ كُلُّهُمْ قَدِ اسْتَوْجَبُوا الْعَذَابَ»

ابن عباس از رسول رحمت الهی روايت می ­کند: در آخر هر روز از روزهاى ماه مبارک رمضان در وقت افطار حق تعالى هزار هزار كس را از آتش جهنم آزاد مى‏كند. و هنگام شب و روز جمعه در هر ساعتى هزار هزار كس را از آتش جهنم آزاد مى‏كند كه هر يك مستوجب عذاب شده باشند. و در شب و روز آخر ماه به عدد آنچه در تمام ماه آزاد كرده است آزاد مى‏كند.متن روايت شريف:

«عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ ص يَقُول : ...فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ عِنْدَ الْإِفْطَارِ [أَلْفَ‏ أَلْفِ‏] عَتِيقٍ مِنَ النَّارِ ، فَإِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ الْجُمُعَةِ وَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ أُعْتِقَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ مِنْهُمَا أَلْفُ‏ أَلْفِ‏ عَتِيقٍ مِنَ النَّارِ كُلُّهُمْ قَدِ اسْتَوْجَبُوا الْعَذَابَ ، فَإِذَا كَانَ فِي آخِرِ يَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَان أَعْتَقَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ بِعَدَدِ مَا أَعْتَقَ مِنْ أَوَّلِ الشَّهْرِ إِلَى آخِرِه...»(فضائل الأشهر الثلاثة ؛  ص 126) .

منظور از ميليون نفر کثرت است و دلالت بر تعداد مشخص ندارد.

آزادی اسيران و دستگيری نيازمندان؛ «أَطْلَقَ‏ كُلَ‏ أَسِيرٍ وَ أَعْطَى كُلَّ سَائِلٍ‏»

شيخ صدوق روايت می­كند كه چون ماه مبارک رمضان داخل مى‏شد حضرت رسول اکرم صلى الله عليه و آله همه  اسيران را آزاد مى‏كرد و از هر نيازمندی دستگيری می­نمود. متن روايت شريف:

«وَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ‏ أَطْلَقَ‏ كُلَ‏ أَسِيرٍ وَ أَعْطَى كُلَّ سَائِلٍ‏»(من لا يحضره الفقيه ؛ ج‏2 ؛ ص99) .

پيامک های ماه رحمت و مغفرت

در روايت ها و آثار بزرگان دين توصيه هايی پيرامون ماه رحمت و مغفرت الهی به ما رسيده است که در اين جا به چند پيامک اشاره می­شود:

- خود نگاهداری از کارهای حرام و نيز افطار كردن با غذاهايی که خداوند برای انسان ممنوع و حرام كرده است.

- روزه دار مى‏بايد گوش، چشم، مو، پوست و جميع اعضاى خود را از محرمات بلكه از مكروهات حفظ نمايد و نبايد روزهای ماه مبارک رمضان همچون روزهای او عادی باشد.

- روزه تنها مربوط به خوردن و آشاميدن نيست؛ بلكه روزه­دار بايد زبان خود را از دروغ، نگاه‏ خود را از حرام باز دارد. و با يكديگر نزاع نكنند.

- روزه­دار بايد حسد نبرند، غيبت و مجادله نكند، سوگند دروغ نخورد بلكه سوگند راست نيز و دشنام ندهد، فحاشی، ستم و بى‏خردى نكند.

- روزه­دار دلتنگ و غافل از ياد خدا و نماز نشود و خاموش باشد از آنچه نبايد گفت و صبر كند و راستگو باشد و دورى كند از اهل شر و اجتناب كند از گفتار بد و افتراء و دشمنی با مردم و گمان بد بردن و سخن‏چينى كردن.

- روزه­دار بايد خود را مشرف به آخرت بداند و برای مشکلات زندگی دنيا ضمن دعای عملی و گفتاری منتظر فرج الهی باشد و آرزومند ثواب ها و وعده­های الهی باشد و نااميد نگردد و توشه اعمال صالح را براى سفر آخرت مهيا نمايد.

- روزه­دار بايد آرام دل، آرام تن همراه با خضوع و خشوع مانند بنده‏اى كه از مولای خود ترس دارد از عذاب خدای قهار هراسان و نيز در همان حال رحمت او را اميدوار باشد.

- دل و باطن روزه‏دار بايد از عيب ها، حيله‏ها و مكرها و ظاهر او از آلودگی­ها پاكيزه باشد.

- روزه­دار بايد بيزارى بجويد به سوى خدا از آنچه غير او است، ولايت خود را خالص گرداند از براى خدا و خاموش باشد از آنچه حق تعالى نهى كرده است او را از آن در آشكارا و پنهان و تقوای الهی را رعايت کند. و فارغ گرداند قلب خود را از براى محبت و ياد خالق مهربان.

اگر روزه­دار همه اين موارد را انجام دهد خدا را اطاعت كرده‏است و آنچه كم كند از فضل و ثواب روزه او كم مى‏شود.

رسول خدا صلى الله عليه و آله با اطلاع شد زنى در هنگام روزه‏دارى جاريه خود را دشنام داد، حضرت طعامى طلبيد فرمود: بخور! زن گفت من روزه‏ام. فرمود: چگونه روزه‏اى كه جاريه خود را دشنام دادى؟ روزه از خوردن و آشاميدن تنها نيست بدرستى كه حق تعالى روزه را حجابى گردانيده است از ساير امور قبيحه از كردار بد و گفتار بد چه بسيار كمند روزه‏داران و چه بسيارند گرسنگى كشندگان.

و نيز حضرت اميرالمؤمنين علی بن ابی طالب عليه السلام فرمود: چه بسيار روزه‏دارى كه بهره‏اى نيست او را از روزه به غير از تشنگى و گرسنگى و چه بسيار عبادت كننده‏اى كه نيست او را بهره‏اى از عبادت به غير تعب! اى خوشا خواب زيركان كه بهتر از بيدارى و عبادت احمقان است و خوشا خوردن و آشاميدن زيركان كه بهتر از روزه داشتن بى‏خردان است.

و روايت شده از جابر بن يزيد از حضرت امام محمد باقر عليه السلام كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله به جابر بن عبد الله فرمود: اى جابر اين ماه رمضان است هر كه روزه بدارد روز آن را و پاره‏اى از شب را به عبادت مشغول گردد و بازدارد از حرام شكم و فرج خود را و نگاه دارد زبان خود را بيرون رود از گناهان خود مثل بيرون رفتن او از ماه. جابر گفت يا رسول الله چه نيكو است اين حديث كه فرمودى؟ فرمود اى جابر و چقدر سخت است اين شرطهايى كه نمودم!

فوايد و اثرات روزه­ داری در يک نگاه:

- روزه خواست­هاى نفسانى و شهوات را متعادل مى‏کند.

- آئينه دل را صفا مى‏دهد و سبب تقوا در انسان می­گردد

- اعضاء و جوارح را پاك مى‏سازد.

- ظاهر و باطن را آباد مى‏كند و سبب بازسازی و سلامت آنها می­شود.

- انسان را در مقابل نعمت‏هاى پروردگار متعال سپاسگزار قرار مى‏دهد.

- روزه موجبات دستگيرى از نيازمندان و احسان بر فقراء را فراهم مى‏كند.

- حالت خضوع و خشوع قلب و گريه و تضرع را ايجاد مى‏نمايد.

- وسيله توجه و پناه به سوى خداوند مهربان است.

- موجب انقطاع و اعراض از مخلوقات بوده و اهتمام انسان را از غير راه حق مصروف مى‏دارد.

- روزه سبب مى‏شود كه بر حسنات و اعمال نيک انسان افزوده شده و به همان نسبت از كارهاى بد و ناشايست كه مخالف صلاح و روحانيت و سعادت است كاسته شود.

و برای روزه­داری فوايد و اثرات بی­شماری است و همين اندازه كه اشاره شد براى اشخاص عاقل و خردمند كه توفيق عمل به اين عبادت مهم را پيدا كرده‏اند كفايت خواهد كرد.

فرصت طلايی آمرزش در ماه مبارک رمضان؛ «فَمَنْ‏ لَمْ‏ يُغْفَرْ لَهُ‏ فِي‏ رَمَضَانَ‏ فَفِي أَيِّ شَهْرٍ يُغْفَرُ لَه‏»

اى عزيز مبادا فرصت طلايی ماه رمضان، ماه رحمت و مغفرت بيرون رود و گناهان تو باقى مانده باشد و در هنگامى كه روزه‏داران پاداش خود را دريافت می­کنند تو از جمله محرومان و زيانكاران باشى! پس در شب و روز اين ماه تقرب جوى به سوى خداوند تبارك و تعالى با تلاوت قرآن کريم، ايستادن به نماز علی­الخصوص در زمان­های فضيلت، تلاش و کوشش در عبادت، استغفار، مناجات و دعا و کمک به نيازمندان و با اعمال صالح و اخلاق نيکو خود را در اين ماه شريف در معرض رحمت و مغفرت خاص الهی قرار دهيد.

پيامبر نور و رحمت حضرت محمد صلی الله عليه و آله و سلم می­فرمايد:

كسى كه در ماه رمضان آمرزيده نشود، در كدام ماه آمرزيده خواهد شد؟ ؛ «فَمَنْ‏ لَمْ‏ يُغْفَرْ لَهُ‏ فِي‏ رَمَضَانَ‏ فَفِي أَيِّ شَهْرٍ يُغْفَرُ لَه ؟» (الأمالي، للصدوق ؛ ص53) .‏

و نيز امام صادق سلام­الله عليه می­فرمايد:

كسى كه در ماه مبارک رمضان آمرزيده نشود، تا رمضان آينده آمرزيده نگردد، مگر آن كه در روز عرفه در حاضر و با دعا و تضرع و زارى استغفار و توبه کند؛ «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ : مَنْ‏ لَمْ‏ يُغْفَرْ لَهُ‏ فِي‏ شَهْرِ رَمَضَانَ‏ لَمْ يُغْفَرْ لَهُ إِلَى قَابِلٍ إِلَّا أَنْ يَشْهَدَ عَرَفَةَ»(الكافي ، الإسلامية ؛ ج‏4 ؛ ص66) .

اهمّيت تلاوت کلام الهی در ماه نزول و بهار قرآن؛ «أَكْثِرُوا فِيهِ مِنْ تِلَاوَةِ الْقُرْآن‏»

بهترين اعمال در شب و روز ماه مبارك رمضان خواندن قرآن می­باشد، لذا شايسته است در ماه مبارک رمضان اهميّت بيشتر به تلاوت قرآن داده شود، پيامبر اکرم حضرت محمد صلی الله عليه و آله و سلم می­فرمايد:

در ماه مبارک رمضان قرآن را بسيار تلاوت كنيد؛ «...أَكْثِرُوا فِيهِ مِنْ تِلَاوَةِ الْقُرْآن‏...»
(فضائل الأشهر الثلاثة  ص 95) .

امام باقر سلام­الله عليه می­فرمايد:

هر چيز بهاری دارد و بهار قرآن ماه رمضان است؛ «عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام‏ ، قَالَ :  لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ رَبِيعٌ‏، وَ رَبِيعُ الْقُرْآنِ شَهْرُ رَمَضَانَ‏» (الكافي ، دارالحديث ؛ ج‏4 ؛ ص664) .

امام رضا عليه السلام می­فرمايد:

هر كس در ماه مبارک رمضان يك آيه از كتاب خدا را قرائت كند ثواب کسی را دارد كه در ماه هاى ديگر تمام قرآن را بخواند؛ «قَالَ الرِّضَا ع‏ : ... مَنْ قَرَأَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ آيَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ كَانَ كَمَنْ‏ خَتَمَ‏ الْقُرْآنَ‏ فِي غَيْرِهِ مِنَ الشُّهُور...»(فضائل الأشهر الثلاثة ؛ ص97).

روش پسنديده در ماههاى ديگر ختم قرآن، ولی در ماه مبارک رمضان در هر سه روز يك ختم سنت می­باشد. و از بعضى ائمه عليهم السلام در اين ماه چهل ختم قرآن نقل شده است.

و اگر ثواب هر ختم قرآن به روح مقدس يكى از چهارده معصوم هديه شود ثوابش مضاعف گردد.

اهمّيت نماز شب در ماه بندگی

و شايسته است كه در سحرهای اين ماه شريف بهتر از ساير ايّام نماز شب را اهمّيت داده و در حدّ توان شب زنده داری شود. قرآن کريم خطاب به رسول مکرم و همه پيروان راستين آن حضرت می­فرمايد:

پاسى از شب را براى عبادت و بندگى زنده بدار که اين ويژگی بر تو واجب است، اميد اين که پروردگارت ترا به سبب آن به جايگاهى و مقامی ستوده برگزيند؛ «وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى‏ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً» (الإسراء : 79 ) . 

احکام و مسائل شرعی ماه مبارک رمضان

احکام اين ماه شريف زياد است و شامل: رؤيت هلال، نيت و مسائل روزه، زکات فطرة و...که بايد طبق رساله مرجع دينی مطالعه و عمل شود و بهتر است هر سال قبل از شروع ماه مبارک احکام و مسائل مربوط به آن مطالعه و ياد آوری گردد.

تقويم و جدول مناسبت های ماه مبارکرمضان

ااا

روز شمار

مناسبت ها، موضوع و شرح اعمالماه مبارک رمضان

روز اوّل

...

روز دوّم

...

روز سوّم

...

روز چهارم

...

روز پنجم

...

روز ششم

پذيرش ولايتعهدى مأمون از سوى حضرت رضا عليه السلام.

روز هفتم

...

روز هشتم

...

روز نهم

...

روز دهم

وفات حضرت خديجه سلام الله عليها سه سال پيش از هجرت.

روز 11

...

روز 12

...

روز 13

...

روز 14

...

روز 15

- ولادت با سعادت امام حسن مجتبی عليه السلام.

- اعزام مسلم بن عقيل به کوفه.

روز 16

...

روز 17

- اولينمعراج پيامبرصلی الله عليه و آله در سال  دوم بعثت.

- جنگ بدر در سال دوم هجرت.

روز 18

شب نوزدهم: شروع ليالی قدر.

روز 19

سحرگاهان روز نوزدهم: ضربت خوردن اميرالمؤمنين عليه السلام سال‌ چهلم‌ هجری‌ قمری.

روز 20

شب بيست ويکم: از ليالی قدر و شهادت اميرالمؤمنين علی عليه السلام حدود سه‌ ساعت‌ از شب‌ گذشته‌ در همان سال چهلم‌.

روز 21

...

روز 22

شب بيست و سوّم: شب قدر.

روز 23

...

روز 24

...

روز 25

جنگ نهروان با مارقين در سال چهلم هجرت.

روز 26

...

روز 27

...

روز 28

...

روز 29

غزوه حنين در سال هشتم هجرت.

روز آخر ماه

...

اول شوال

عيد سعيد فطر.

ااا

مهمترين اعمال ماه مبارک رمضان

از اهم اعمال گرفتن روزه، خواندن قرآن، دعا و مناجات، رعايت ادب و احترام و محبت به ديگران علی الخصوص زيردستان و کمک کردن به آنها هر چند اندک باشد.

برخی اعمال در هر شب و روز اين ماه مشترک بجا آورده می­شود و برخی اختصاص به روزها و شب­های خاص دارد.

دعاهای بعد از هر نماز واجب در ماه مبارک رمضان

دعا و مناجات بعد از نمازهای واجب در ماه مبارک رمضان بسيار است که در اين مقام برخی بيان می­گردد.

1- دعای؛ «اللَّهُمَّ أَدْخِلْ عَلَى أَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ»

مرحوم کفعمی رحمه­الله در بلدالامين از پيامبر اکرم صلی­الله عليه و آله روايت كرده كه حضرت فرمود: هر کس در ماه مبارک رمضان بعد از نمازهای واجب اين دعا را بخواند گناهانش تا روز قيامت آمرزيده شود، متن دعا:

«اللَّهُمَّ أَدْخِلْ عَلَى أَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ اللَّهُمَّ أَغْنِ كُلَّ فَقِيرٍ اللَّهُمَّ أَشْبِعْ كُلَّ جَائِعٍ اللَّهُمَّ اكْسُ كُلَّ عُرْيَانٍ اللَّهُمَّ اقْضِ دَيْنَ كُلِّ مَدِينٍ اللَّهُمَّ فَرِّجْ عَنْ كُلِّ مَكْرُوبٍ اللَّهُمَّ رُدَّ كُلَّ غَرِيبٍ اللَّهُمَّ فُكَّ كُلَّ أَسِيرٍ اللَّهُمَّ أَصْلِحْ كُلَّ فَاسِدٍ مِنْ أُمُورِ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ اشْفِ كُلَّ مَرِيضٍ اللَّهُمَّ سُدَّ فَقْرَنَا بِغِنَاكَ اللَّهُمَّ غَيِّرْ سُوءَ حَالِنَا بِحُسْنِ حَالِكَ اللَّهُمَّ اقْضِ عَنَّا الدَّيْنَ وَ أَغْنِنَا مِنَ الْفَقْرِ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ» (البلد الأمين و الدرع الحصين ؛ ص223) .

2- دعای؛ «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حَجَّ بَيْتِكَ الْحَرَام»

مرحوم ابن­طاووس(وفات : 664 ق‏) رحمه­الله، در اقبال الأعمال از امام صادق و امام کاظم عليهماالسلام روايت كرده كه فرمودند: در ماه مبارک رمضان بعد از نمازهای واجب اين دعا را بخوانيد:

«اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حَجَّ بَيْتِكَ الْحَرَامِ‏فِي عَامِي هَذَا وَ فِي كُلِّ عَامٍ مَا أَبْقَيْتَنِي فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِيَةٍ وَ سَعَةِ رِزْقٍ وَ لا تُخْلِنِي مِنْ تِلْكَ الْمَوَاقِفِ الْكَرِيمَةِ وَ الْمَشَاهِدِ الشَّرِيفَةِ وَ زِيَارَةِ قَبْرِ نَبِيِّكَ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ فِي جَمِيعِ حَوَائِجِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ فَكُنْ لِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِي لا يُرَدُّ وَ لا يُبَدَّلُ أَنْ تَكْتُبَنِي مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُكَفَّرِ عَنْهُمْ سَيِّئَاتُهُمْ وَ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِيلَ عُمُرِي [فِي طَاعَتِكَ‏] وَ تُوَسِّعَ عَلَيَّ رِزْقِي وَ تُؤَدِّيَ عَنِّي أَمَانَتِي وَ دَيْنِي آمِينَ رَبَّ الْعَالَمِينَ» (إقبال الأعمال ، ط - القديمة ؛ ج‏1 ؛ ص24) .

3- دعای؛ «يَا عَلِيُّ يَا عَظِيمُ»

و نيز فرمودند: در ماه مبارک رمضان بعد از نمازهای واجب اين دعا خوانده­ شود:

«يَا عَلِيُّ يَا عَظِيمُ يَا غَفُورُ يَا رَحِيمُ‏ أَنْتَ الرَّبُّ الْعَظِيمُ الَّذِي لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ وَ هَذَا شَهْرٌ عَظَّمْتَهُ وَ كَرَّمْتَهُ وَ شَرَّفْتَهُ وَ فَضَّلْتَهُ عَلَى الشُّهُورِ وَ هُوَ الشَّهْرُ الَّذِي فَرَضْتَ صِيَامَهُ عَلَيَّ وَ هُوَ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ وَ جَعَلْتَ فِيهِ لَيْلَةَ الْقَدْرِ وَ جَعَلْتَهَا خَيْرا مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ فَيَا ذَا الْمَنِّ وَ لا يُمَنُّ عَلَيْكَ مُنَّ عَلَيَّ بِفَكَاكِ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ فِيمَنْ تَمُنُّ عَلَيْهِ وَ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» (إقبال الأعمال ، ط - القديمة ؛ ج‏1 ؛ ص24) .

4- دعای؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي بِكَ وَ مِنْكَ أَطْلُبُ حَاجَتِي‏»

مرحوم شيخ كلينى رحمه­الله در كافى از ابو بصير روايت كرده كه حضرت صادق عليه السلام در ماه رمضان اين دعا را مى‏خواند:

«اللَّهُمَّ إِنِّي بِكَ وَ مِنْكَ أَطْلُبُ حَاجَتِي‏ وَ مَنْ طَلَبَ حَاجَةً إِلَى النَّاسِ فَإِنِّي لا أَطْلُبُ حَاجَتِي إِلا مِنْكَ وَحْدَكَ لا شَرِيكَ لَكَ وَ أَسْأَلُكَ بِفَضْلِكَ وَ رِضْوَانِكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ أَنْ تَجْعَلَ لِي فِي عَامِي هَذَا إِلَى بَيْتِكَ الْحَرَامِ سَبِيلا حِجَّةً مَبْرُورَةً مُتَقَبَّلَةً زَاكِيَةً خَالِصَةً لَكَ تَقَرُّ بِهَا عَيْنِي وَ تَرْفَعُ بِهَا دَرَجَتِي وَ تَرْزُقَنِي أَنْ أَغُضَّ بَصَرِي وَ أَنْ أَحْفَظَ فَرْجِي وَ أَنْ أَكُفَّ بِهَا عَنْ جَمِيعِ مَحَارِمِكَ حَتَّى لا يَكُونَ شَيْ‏ءٌ آثَرَ عِنْدِي مِنْ طَاعَتِكَ وَ خَشْيَتِكَ وَ الْعَمَلِ بِمَا أَحْبَبْتَ وَ التَّرْكِ لِمَا كَرِهْتَ وَ نَهَيْتَ عَنْهُ وَ اجْعَلْ ذَلِكَ فِي يُسْرٍ وَ يَسَارٍ وَ عَافِيَةٍ وَ مَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَيَّ وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَ وَفَاتِي قَتْلا فِي سَبِيلِكَ تَحْتَ رَايَةِ نَبِيِّكَ مَعَ أَوْلِيَائِكَ وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تَقْتُلَ بِي أَعْدَاءَكَ وَ أَعْدَاءَ رَسُولِكَ وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تُكْرِمَنِي بِهَوَانِ مَنْ شِئْتَ مِنْ خَلْقِكَ وَ لا تُهِنِّي بِكَرَامَةِ أَحَدٍ مِنْ أَوْلِيَائِكَ اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلا حَسْبِيَ اللَّهُ مَا شَاءَ اللَّهُ» (الكافي ، ط – دارالحديث، ج‏7 ؛ ص401) .

دعاى سی روز ماه مبارك رمضان

مرحوم كفعمى (وفات : 905 ق‏) در بلدالامين از ابن عباس روايت كرده‏است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله براى هر روز از ماه مبارك رمضان دعاى مخصوصى با فضيلت و ثواب بسيار بيان فرمود که در اين مقام به اصل دعا اكتفا مى‏شود.

دعاى روز اول ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِيَامِي فِيهِ صِيَامَ الصَّائِمِينَ وَ قِيَامِي فِيهِ قِيَامَ الْقَائِمِينَ وَ نَبِّهْنِي فِيهِ عَنْ نَوْمَةِ الْغَافِلِينَ وَ هَبْ لِي جُرْمِي فِيهِ يَا إِلَهَ الْعَالَمِينَ وَ اعْفُ عَنِّي يَا عَافِيا عَنِ الْمُجْرِمِينَ» .

دعاى روز دوم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ قَرِّبْنِي فِيهِ إِلَى مَرْضَاتِكَ وَ جَنِّبْنِي فِيهِ مِنْ سَخَطِكَ وَ نَقِمَاتِكَ وَ وَفِّقْنِي فِيهِ لِقِرَاءَةِ آيَاتِكَ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» .

دعاى روز سوم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فِيهِ الذِّهْنَ وَ التَّنْبِيهَ وَ بَاعِدْنِي فِيهِ مِنَ السَّفَاهَةِ وَ التَّمْوِيهِ وَ اجْعَلْ لِي نَصِيبا مِنْ كُلِّ خَيْرٍ تُنْزِلُ فِيهِ بِجُودِكَ يَا أَجْوَدَ الْأَجْوَدِينَ» .

دعاى روز چهارم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ قَوِّنِي فِيهِ عَلَى إِقَامَةِ أَمْرِكَ وَ أَذِقْنِي فِيهِ حَلاوَةَ ذِكْرِكَ وَ أَوْزِعْنِي فِيهِ لِأَدَاءِ شُكْرِكَ بِكَرَمِكَ وَ احْفَظْنِي فِيهِ بِحِفْظِكَ وَ سِتْرِكَ يَا أَبْصَرَ النَّاظِرِينَ» .

دعاى روز پنجم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي فِيهِ مِنَ الْمُسْتَغْفِرِينَ وَ اجْعَلْنِي فِيهِ مِنْ عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ الْقَانِتِينَ وَ اجْعَلْنِي فِيهِ مِنْ أَوْلِيَائِكَ الْمُقَرَّبِينَ بِرَأْفَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» .

دعاى روز ششم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ لا تَخْذُلْنِي فِيهِ لِتَعَرُّضِ مَعْصِيَتِكَ وَ لا تَضْرِبْنِي بِسِيَاطِ نَقِمَتِكَ وَ زَحْزِحْنِي فِيهِ مِنْ مُوجِبَاتِ سَخَطِكَ بِمَنِّكَ وَ أَيَادِيكَ يَا مُنْتَهَى رَغْبَةِ الرَّاغِبِينَ» .

دعاى روز هفتم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ أَعِنِّي فِيهِ عَلَى صِيَامِهِ وَ قِيَامِهِ وَ جَنِّبْنِي فِيهِ مِنْ هَفَوَاتِهِ وَ آثَامِهِ وَ ارْزُقْنِي فِيهِ ذِكْرَكَ بِدَوَامِهِ بِتَوْفِيقِكَ يَا هَادِيَ الْمُضِلِّينَ» .

دعاى روز هشتم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فِيهِ رَحْمَةَ الْأَيْتَامِ وَ إِطْعَامَ الطَّعَامِ وَ إِفْشَاءَ السَّلامِ وَ صُحْبَةَ الْكِرَامِ بِطَوْلِكَ يَا مَلْجَأَ الْآمِلِينَ» .

دعاى روز نهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي فِيهِ نَصِيبا مِنْ رَحْمَتِكَ الْوَاسِعَةِ وَ اهْدِنِي فِيهِ لِبَرَاهِينِكَ السَّاطِعَةِ وَ خُذْ بِنَاصِيَتِي إِلَى مَرْضَاتِكَ الْجَامِعَةِ بِمَحَبَّتِكَ يَا أَمَلَ الْمُشْتَاقِينَ» .

دعاى روز دهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي فِيهِ مِنَ الْمُتَوَكِّلِينَ عَلَيْكَ وَ اجْعَلْنِي فِيهِ مِنَ الْفَائِزِينَ لَدَيْكَ وَ اجْعَلْنِي فِيهِ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ إِلَيْكَ بِإِحْسَانِكَ يَا غَايَةَ الطَّالِبِينَ» .

دعاى روز يازدهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ حَبِّبْ إِلَيَّ فِيهِ الْإِحْسَانَ وَ كَرِّهْ إِلَيَّ فِيهِ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيَانَ وَ حَرِّمْ عَلَيَّ فِيهِ السَّخَطَ وَ النِّيرَانَ بِعَوْنِكَ يَا غِيَاثَ الْمُسْتَغِيثِينَ» .

دعاى روز دوازدهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ زَيِّنِّي فِيهِ بِالسِّتْرِ وَ الْعَفَافِ وَ اسْتُرْنِي فِيهِ بِلِبَاسِ الْقُنُوعِ وَ الْكَفَافِ وَ احْمِلْنِي فِيهِ عَلَى الْعَدْلِ وَ الْإِنْصَافِ وَ آمِنِّي فِيهِ مِنْ كُلِّ مَا أَخَافُ بِعِصْمَتِكَ يَا عِصْمَةَ الْخَائِفِينَ» .

دعاى روز سيزدهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ طَهِّرْنِي فِيهِ مِنَ الدَّنَسِ وَ الْأَقْذَارِ وَ صَبِّرْنِي فِيهِ عَلَى كَائِنَاتِ الْأَقْدَارِ وَ وَفِّقْنِي فِيهِ لِلتُّقَى وَ صُحْبَةِ الْأَبْرَارِ بِعَوْنِكَ يَا قُرَّةَ عَيْنِ الْمَسَاكِينِ» .

دعاى روز چهاردهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ لا تُؤَاخِذْنِي فِيهِ بِالْعَثَرَاتِ وَ أَقِلْنِي فِيهِ مِنَ الْخَطَايَا وَ الْهَفَوَاتِ وَ لا تَجْعَلْنِي فِيهِ غَرَضا لِلْبَلايَا وَ الْآفَاتِ بِعِزَّتِكَ يَا عِزَّ الْمُسْلِمِينَ» .

دعاى روز پانزدهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فِيهِ طَاعَةَ الْخَاشِعِينَ وَ اشْرَحْ فِيهِ صَدْرِي بِإِنَابَةِ الْمُخْبِتِينَ بِأَمَانِكَ يَا أَمَانَ الْخَائِفِينَ» .

دعاى روز شانزدهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ وَفِّقْنِي فِيهِ لِمُوَافَقَةِ الْأَبْرَارِ وَ جَنِّبْنِي فِيهِ مُرَافَقَةَ الْأَشْرَارِ وَ آوِنِي فِيهِ بِرَحْمَتِكَ إِلَى [فِي‏] دَارِ الْقَرَارِ بِإِلَهِيَّتِكَ يَا إِلَهَ الْعَالَمِينَ» .

دعاى روز هفدهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيهِ لِصَالِحِ الْأَعْمَالِ وَ اقْضِ لِي فِيهِ الْحَوَائِجَ وَ الْآمَالَ يَا مَنْ لا يَحْتَاجُ إِلَى التَّفْسِيرِ وَ السُّؤَالِ يَا عَالِما بِمَا فِي صُدُورِالْعَالَمِينَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ» .

دعاى روز هيجدهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ نَبِّهْنِي فِيهِ لِبَرَكَاتِ أَسْحَارِهِ وَ نَوِّرْ فِيهِ قَلْبِي بِضِيَاءِ أَنْوَارِهِ وَ خُذْ بِكُلِّ أَعْضَائِي إِلَى اتِّبَاعِ آثَارِهِ بِنُورِكَ يَا مُنَوِّرَ قُلُوبِ الْعَارِفِينَ» .

دعاى روز نوزدهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ وَفِّرْ فِيهِ حَظِّي مِنْ بَرَكَاتِهِ وَ سَهِّلْ سَبِيلِي إِلَى خَيْرَاتِهِ وَ لا تَحْرِمْنِي قَبُولَ حَسَنَاتِهِ يَا هَادِيا إِلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ» .

دعاى روز بيستم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي فِيهِ أَبْوَابَ الْجِنَانِ وَ أَغْلِقْ عَنِّي فِيهِ أَبْوَابَ النِّيرَانِ وَ وَفِّقْنِي فِيهِ لِتِلاوَةِ الْقُرْآنِ يَا مُنْزِلَ السَّكِينَةِ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ» .

دعاى روز بيستم و يکم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي فِيهِ إِلَى مَرْضَاتِكَ دَلِيلا وَ لا تَجْعَلْ لِلشَّيْطَانِ فِيهِ عَلَيَّ سَبِيلا وَ اجْعَلِ الْجَنَّةَ لِي مَنْزِلا وَ مَقِيلا يَا قَاضِيَ حَوَائِجِ الطَّالِبِينَ» .

دعاى روز بيستم و دوم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي فِيهِ أَبْوَابَ فَضْلِكَ وَ أَنْزِلْ عَلَيَّ فِيهِ بَرَكَاتِكَ وَ وَفِّقْنِي فِيهِ لِمُوجِبَاتِ مَرْضَاتِكَ وَ أَسْكِنِّي فِيهِ بُحْبُوحَاتِ جَنَّاتِكَ يَا مُجِيبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّينَ» .

دعاى روز بيستم و سوم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اغْسِلْنِي فِيهِ مِنَ الذُّنُوبِ وَ طَهِّرْنِي فِيهِ مِنَ الْعُيُوبِ وَ امْتَحِنْ قَلْبِي فِيهِ بِتَقْوَى الْقُلُوبِ يَا مُقِيلَ عَثَرَاتِ الْمُذْنِبِينَ» .

دعاى روز بيستم و چهارم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِيهِ مَا يُرْضِيكَ وَ أَعُوذُ بِكَ مِمَّا يُؤْذِيكَ وَ أَسْأَلُكَ التَّوْفِيقَ فِيهِ لِأَنْ أُطِيعَكَ وَ لا أَعْصِيَكَ يَا جَوَادَ السَّائِلِينَ» .

دعاى روز بيستم و پنجم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي فِيهِ مُحِبّا لِأَوْلِيَائِكَ وَ مُعَادِيا لِأَعْدَائِكَ مُسْتَنّا بِسُنَّةِ خَاتَمِ أَنْبِيَائِكَ يَا عَاصِمَ قُلُوبِ النَّبِيِّينَ» .

دعاى روز بيستم و ششم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ سَعْيِي فِيهِ مَشْكُورا وَ ذَنْبِي فِيهِ مَغْفُورا وَ عَمَلِي فِيهِ مَقْبُولا وَ عَيْبِي فِيهِ مَسْتُورا يَا أَسْمَعَ السَّامِعِينَ».

دعاى روز بيستم و هفتم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فِيهِ فَضْلَ لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ صَيِّرْ أُمُورِي فِيهِ مِنَ الْعُسْرِ إِلَى الْيُسْرِ وَ اقْبَلْ مَعَاذِيرِي وَ حُطَّ عَنِّيَ الذَّنْبَ وَ الْوِزْرَ يَا رَءُوفا بِعِبَادِهِ الصَّالِحِينَ» .

دعاى روز بيستم و هشتم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ وَفِّرْ حَظِّي فِيهِ مِنَ النَّوَافِلِ وَ أَكْرِمْنِي فِيهِ بِإِحْضَارِ الْمَسَائِلِ وَ قَرِّبْ فِيهِ وَسِيلَتِي إِلَيْكَ مِنْ بَيْنِ الْوَسَائِلِ يَا مَنْ لا يَشْغَلُهُ إِلْحَاحُ الْمُلِحِّينَ» .

دعاى روز بيستم و نهم ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ غَشِّنِي فِيهِ بِالرَّحْمَةِ وَ ارْزُقْنِي فِيهِ التَّوْفِيقَ وَ الْعِصْمَةَ وَ طَهِّرْ قَلْبِي مِنْ غَيَاهِبِ التُّهَمَةِ يَا رَحِيما بِعِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ» .

دعاى روز سی ام ماه مبارك رمضان:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِيَامِي فِيهِ بِالشُّكْرِ وَ الْقَبُولِ عَلَى مَا تَرْضَاهُ وَ يَرْضَاهُ الرَّسُولُ مُحْكَمَةً فُرُوعُهُ بِالْأُصُولِ بِحَقِّ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ»(البلد الأمين و الدرع الحصين ؛ ص219) .

لازم به ذکر است در تقديم و تأخير دعاها و عبادات هر يك در كتب دعوات مختلف ذكر كرده‏اند.

تسبيح، تهليل، استغفار و صلوات در ماه مبارک رمضان

در اين ماه شريف بسيار بايد تسبيح، صلوات و استغفار نمود و «لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ» بسيار بايد گفت. و مشغول عبادت بود و نافله‏هاى شب و روز را در اين ماه مبارک اهتمام بسيار نمود.

در روايت آمده­ حضرت امام زين العابدين علی بن الحسين عليهما السلام چون ماه رمضان داخل مى‏شد تكلم نمى‏كرد مگر به دعاء و تسبيح و استغفار و تكبير.

آداب افطار در ماه مبارک رمضان

مرحوم ابن­طاووس(وفات : 664 ق‏) رحمه­الله، در اقبال الأعمال از امام مجتبی عليه­السلام روايت كرده كه حضرت فرمود:

«هنگام افطار برای هر روزه­دار دعای مستجابی است؛ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ فِي كِتَابِ عَمَلِ شَهْرِ رَمَضَانَ تَغَمَّدَهُ اللَّهُ بِالرِّضْوَانِ بِإِسْنَادِهِ إِلَى مَوْلَانَا مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ع‏ : أَنَّ لِكُلِّ الصَّائِمِ عِنْدَ فُطُورِهِ دَعْوَةً مُسْتَجَابَة...»(إقبال الأعمال ، ط – القديمة ؛ ج‏1 ؛ ص116) .

در روايات شريف برای افطارکردن روزه­داران ماه مبارک آداب بسياری نقل شده و از آن جمله است:

- مستحب است بعد از نماز مغرب افطار شود، مگر آن كه ضعف بر او غلبه كرده باشد يا جمعى منتظر او باشند.

- افطار كردن با غذاهای پاكيزه و حلال و بهتر آن كه به خرما افطار كند. و افطار کردن به رطب، شير، شيرينی و آب گرم نيز خوب است.

سوره مبارکه قدر و دعای آمرزش هنگام افطار؛«يَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ اغْفِرْ لِي‏»

به هنگام افطار خواندن دعاها و ذکرهای کوتاهی از معصومين عليهم السلام نقل شده است:

- خواندن سوره مبارکه قدر.

- در لقمه اول بگويد:

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ يَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ اغْفِرْ لِي‏» ؛ تا خدا او را بيامرزد.

«اللَّهُمَّ لَكَ صُمْتُ وَ عَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ وَ عَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ» ؛ خدايا! برای تو روزه گرفتم و با روزی تو افطار کنم و بر تو توکّل کنم. تا خدا عطا كند به او ثواب هر كسى را كه در اين روز روزه داشته است.

دعای حضرت امير سلام­الله عليه هنگام افطار؛ «بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ لَكَ صُمْنَا وَ عَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْنَا»

مرحوم طوسى(وفات : 460 ق‏) رحمه­الله در تهذيب نقل می­کند، دعای حضرت اميرالمؤمنين سلام­الله عليه هنگام افطار چنين بود:

«بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ لَكَ صُمْنَا وَ عَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْ [فَتَقَبَّلْهُ‏] مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»(تهذيب الأحكام ؛ ج‏4 ؛ ص200) .

صدقه در وقت افطار و افطاری به روزه داران

از اخلاق مسلمانی صدقه دادن در وقت افطار و افطاری دادن به روزه داران اگر چه به چند دانه خرما يا نوشاندن آب گوارا باشد.

و از حضرت رسول اکرم صلى الله عليه و آله روايت است: كسى كه روزه دارى را افطار دهد براى او مثل اجر آن روزه دار خواهد بود، بدون آن كه از اجر روزه­دار چيزى كم شود و نيز براى او خواهد بود مثل آن عمل نيكويى كه افطار كننده بسبب آن طعام بجا آورد.

اعمال شبانگاهان ماه مبارک رمضان؛قرآن، نماز، دعا و مناجات

خواندن قرآن:

- در هر شب قرائت هزار مرتبه إنا أنزلناه‏ وارد است.

- در هر شب صد مرتبه حم دخان را قرائت شود.

دعا و مناجاتشبانگاهان

دعا و مناجات در شب­های ماه مبارک رمضان بسيار سفارش شده­است، از آن جمله دعاهای زير است.

1- دعای آمرزش چهل سال گناهان؛ «اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ‏ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ»

مرحوم ابن­طاووس(وفات : 664 ق‏) رحمه­الله، در اقبال الأعمال از ابن ابی عمير نقل روايت می­کند:

هر كس اين دعا را در هر شب ماه رمضان بخواند گناهان چهل سال او آمرزيده شود:

«اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ‏ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ وَ افْتَرَضْتَ عَلَى عِبَادِكَ فِيهِ الصِّيَامَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْزُقْنِي حَجَّ بَيْتِكَ الْحَرَامِ فِي عَامِي هَذَا وَ فِي كُلِّ عَامٍ وَ اغْفِرْ لِي تِلْكَ الذُّنُوبَ الْعِظَامَ فَإِنَّهُ لا يَغْفِرُهَا غَيْرُكَ يَا رَحْمَانُ يَا عَلامُ»(إقبال الأعمال ، ط - القديمة ؛ ج‏1 ؛ ص61) .

2- خواندن دعای؛ «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حَجَّ بَيْتِكَ الْحَرَام»

در هر شب بخواند بعد از مغرب دعاى حج را که در اعمال گذشته بيان گرديد.

3- دعای نعمت­های بهشتی و حورالعين؛ «اللَّهُمَّ بِرَحْمَتِكَ فِي الصَّالِحِينَ فَأَدْخِلْنَا»

و نيز در شب­های ماه مبارک رمضان بخواند:

«اللَّهُمَّ بِرَحْمَتِكَ فِي الصَّالِحِينَ فَأَدْخِلْنَا وَ فِي عِلِّيِّينَ فَارْفَعْنَا وَ بِكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ مِنْ عَيْنٍ سَلْسَبِيلٍ فَاسْقِنَا وَ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ بِرَحْمَتِكَ فَزَوِّجْنَا وَ مِنَ الْوِلْدَانِ الْمُخَلَّدِينَ كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَكْنُونٌ فَأَخْدِمْنَا وَ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ وَ لُحُومِ الطَّيْرِ فَأَطْعِمْنَا وَ مِنْ ثِيَابِ السُّنْدُسِ وَ الْحَرِيرِ وَ الْإِسْتَبْرَقِ فَأَلْبِسْنَا وَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ وَ حَجَّ بَيْتِكَ الْحَرَامِ وَ قَتْلا فِي سَبِيلِكَ فَوَفِّقْ لَنَا وَ صَالِحَ الدُّعَاءِ وَ الْمَسْأَلَةِ فَاسْتَجِبْ لَنَا [يَا خَالِقَنَا اسْمَعْ وَ اسْتَجِبْ لَنَا] وَ إِذَا جَمَعْتَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَارْحَمْنَا وَ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ فَاكْتُبْ لَنَا وَ فِي جَهَنَّمَ فَلا تَغُلَّنَا وَ فِي عَذَابِكَ وَ هَوَانِكَ فَلا تَبْتَلِنَا وَ مِنَ الزَّقُّومِ وَ الضَّرِيعِ فَلا تُطْعِمْنَا وَ مَعَ الشَّيَاطِينِ فَلا تَجْعَلْنَا وَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِنَا فَلا تَكْبُبْنَا [تَكُبَّنَا] وَ مِنْ ثِيَابِ النَّارِ وَ سَرَابِيلِ الْقَطِرَانِ فَلا تُلْبِسْنَا وَ مِنْ كُلِّ سُوءٍ يَا لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ بِحَقِّ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ فَنَجِّنَا» (إقبال الأعمال ، ط - القديمة ؛ ج‏1 ؛ ص61) .

4- دعای تقدير خير و عافيت؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ»

از حضرت صادق عليه السلام روايت است كه در شب­های ماه مبارک رمضان اين دعا خوانده شود:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَجْعَلَ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُمِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ فِي الْأَمْرِ الْحَكِيمِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِي لا يُرَدُّ وَ لا يُبَدَّلُ أَنْ تَكْتُبَنِي مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُكَفَّرِ عَنْ سَيِّئَاتِهِمْ [عَنْهُمْ سَيِّئَاتُهُمْ‏] وَ أَنْ تَجْعَلَ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِيلَ عُمُرِي فِي خَيْرٍ وَ عَافِيَةٍ وَ تُوَسِّعَ فِي رِزْقِي وَ تَجْعَلَنِي مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدِينِكَ وَ لا تَسْتَبْدِلْ بِي غَيْرِي»(إقبال الأعمال ، ط - القديمة ؛ ج‏1 ؛ ص61) .

5- دعای پاک شدن از گناه؛ «أَعُوذُ بِجَلالِ وَجْهِكَ الْكَرِيمِ»

مرحوم شيخ كلينى رحمه­الله در كافى از ابن ابی عُمير روايت كرده كه حضرت صادق عليه السلام فرمود در شب هاى ماه رمضان اين دعا خوانده شود:

أَعُوذُ بِجَلالِ وَجْهِكَ الْكَرِيمِ‏ أَنْ يَنْقَضِيَ عَنِّي شَهْرُ رَمَضَانَ أَوْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَيْلَتِي هَذِهِ وَ لَكَ قِبَلِي تَبِعَةٌ أَوْ ذَنْبٌ تُعَذِّبُنِي عَلَيْهِ»(الكافي ، دارالحديث ؛ ج‏7 ؛ ص632) .

اين دعا برای دهه آخر ماه مبارک سفارش شده­است.

6- دعای افتتاح؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَفْتَتِحُ الثَّنَاءَ بِحَمْدِكَ»

دعای افتتاح سفارش شده حضرت وليعصر عج الله تعالی فرجه الشريف که در شب­های ماه مبارک رمضان خوانده شود، مرحوم شيخ طوسی آن را در تهذيب بيان کرده است. متن دعای شريف:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَفْتَتِحُ الثَّنَاءَ بِحَمْدِكَ وَ أَنْتَ مُسَدِّدٌ لِلصَّوَابِ بِمَنِّكَ وَ أَيْقَنْتُ أَنَّكَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فِي مَوْضِعِ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَشَدُّ الْمُعَاقِبِينَ فِي مَوْضِعِ النَّكَالِ وَ النَّقِمَةِ وَ أَعْظَمُ الْمُتَجَبِّرِينَ فِي مَوْضِعِ الْكِبْرِيَاءِ وَ الْعَظَمَةِ اللَّهُمَّ أَذِنْتَ لِي فِي دُعَائِكَ وَ مَسْأَلَتِكَ فَاسْمَعْ يَا سَمِيعُ مِدْحَتِي وَ أَجِبْ يَا رَحِيمُ دَعْوَتِي وَ أَقِلْ يَا غَفُورُ عَثْرَتِي فَكَمْ يَا إِلَهِي مِنْ كُرْبَةٍ قَدْ فَرَّجْتَهَا وَ هُمُومٍ [غُمُومٍ‏] قَدْ كَشَفْتَهَا وَ عَثْرَةٍ قَدْ أَقَلْتَهَا وَ رَحْمَةٍ قَدْ نَشَرْتَهَا وَ حَلْقَةِ بَلاءٍ قَدْ فَكَكْتَهَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ صَاحِبَةً وَ لا وَلَدا وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيرا الْحَمْدُ لِلَّهِ بِجَمِيعِ مَحَامِدِهِ كُلِّهَا عَلَى جَمِيعِ نِعَمِهِ كُلِّهَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لا مُضَادَّ لَهُ فِي مُلْكِهِ وَ لا مُنَازِعَ لَهُ فِي أَمْرِهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لا شَرِيكَ لَهُ فِي خَلْقِهِ وَ لا شَبِيهَ [شِبْهَ‏] لَهُ فِي عَظَمَتِهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْفَاشِي فِي الْخَلْقِ أَمْرُهُ وَ حَمْدُهُ الظَّاهِرِ بِالْكَرَمِ مَجْدُهُ الْبَاسِطِ بِالْجُودِ يَدَهُ الَّذِي لا تَنْقُصُ خَزَائِنُهُ وَ لا تَزِيدُهُ [يَزِيدُهُ‏] كَثْرَةُ الْعَطَاءِ إِلا جُودا وَ كَرَما إِنَّهُ هُوَ الْعَزِيزُ الْوَهَّابُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ قَلِيلا مِنْ كَثِيرٍ مَعَ حَاجَةٍ بِي إِلَيْهِ عَظِيمَةٍ وَ غِنَاكَ عَنْهُ قَدِيمٌ وَ هُوَ عِنْدِي كَثِيرٌ وَ هُوَ عَلَيْكَ سَهْلٌ يَسِيرٌ اللَّهُمَّ إِنَّ عَفْوَكَ عَنْ ذَنْبِي وَ تَجَاوُزَكَ عَنْ خَطِيئَتِي وَ صَفْحَكَ عَنْ ظُلْمِي وَ سَتْرَكَ عَلَى [عَنْ‏] قَبِيحِ عَمَلِي وَ حِلْمَكَ عَنْ كَثِيرِ [كَبِيرِ] جُرْمِي عِنْدَ مَا كَانَ مِنْ خَطَايَ [خَطَئِي‏] وَ عَمْدِي أَطْمَعَنِي فِي أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لا أَسْتَوْجِبُهُ مِنْكَ الَّذِي رَزَقْتَنِي مِنْ رَحْمَتِكَ وَ أَرَيْتَنِي مِنْ قُدْرَتِكَ وَ عَرَّفْتَنِي مِنْ إِجَابَتِكَ فَصِرْتُ أَدْعُوكَ آمِنا وَ أَسْأَلُكَ مُسْتَأْنِسا لا خَائِفا وَ لا وَجِلا مُدِلا عَلَيْكَ فِيمَا قَصَدْتُ فِيهِ [بِهِ‏] إِلَيْكَ فَإِنْ أَبْطَأَ عَنِّي [عَلَيَ‏] عَتَبْتُ بِجَهْلِي عَلَيْكَ وَ لَعَلَّ الَّذِي أَبْطَأَ عَنِّي هُوَ خَيْرٌ لِي لِعِلْمِكَ بِعَاقِبَةِ الْأُمُورِ فَلَمْ أَرَ مَوْلًى [مُؤَمَّلا] كَرِيما أَصْبَرَ عَلَى عَبْدٍ لَئِيمٍ مِنْكَ عَلَيَّ يَا رَبِّ إِنَّكَ تَدْعُونِي فَأُوَلِّي عَنْكَ وَ تَتَحَبَّبُ إِلَيَّ فَأَتَبَغَّضُ إِلَيْكَ وَ تَتَوَدَّدُ إِلَيَّ فَلا أَقْبَلُ مِنْكَ كَأَنَّ لِيَ التَّطَوُّلَ عَلَيْكَ فَلَمْ [ثُمَّ لَمْ‏] يَمْنَعْكَ ذَلِكَ مِنَ الرَّحْمَةِ لِي وَ الْإِحْسَانِ إِلَيَّ وَ التَّفَضُّلِ عَلَيَّ بِجُودِكَ وَ كَرَمِكَ فَارْحَمْ عَبْدَكَ الْجَاهِلَ وَ جُدْ عَلَيْهِ بِفَضْلِ إِحْسَانِكَ إِنَّكَ جَوَادٌ كَرِيمٌ الْحَمْدُ لِلَّهِ مَالِكِ الْمُلْكِ مُجْرِي الْفُلْكِ مُسَخِّرِ الرِّيَاحِ فَالِقِ الْإِصْبَاحِ دَيَّانِ الدِّينِ رَبِّ الْعَالَمِينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى حِلْمِهِ بَعْدَ عِلْمِهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى عَفْوِهِ بَعْدَ قُدْرَتِهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى طُولِ أَنَاتِهِ فِي غَضَبِهِ وَ هُوَ قَادِرٌ [الْقَادِرُ] عَلَى مَا يُرِيدُ الْحَمْدُ لِلَّهِ خَالِقِ الْخَلْقِ بَاسِطِ الرِّزْقِ فَالِقِ الْإِصْبَاحِ ذِي الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ وَ الْفَضْلِ [وَ التَّفَضُّلِ‏] وَ الْإِنْعَامِ [الْإِحْسَانِ‏] الَّذِي بَعُدَ فَلا يُرَى وَ قَرُبَ فَشَهِدَ النَّجْوَى تَبَارَكَ وَ تَعَالَى الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَيْسَ لَهُ مُنَازِعٌ يُعَادِلُهُ وَ لا شَبِيهٌ يُشَاكِلُهُ وَ لا ظَهِيرٌ يُعَاضِدُهُ قَهَرَ بِعِزَّتِهِ الْأَعِزَّاءَ وَ تَوَاضَعَ لِعَظَمَتِهِ الْعُظَمَاءُ فَبَلَغَ بِقُدْرَتِهِ مَا يَشَاءُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي يُجِيبُنِي حِينَ أُنَادِيهِ وَ يَسْتُرُ عَلَيَّ كُلَّ عَوْرَةٍ وَ أَنَا أَعْصِيهِ وَ يُعَظِّمُ النِّعْمَةَ عَلَيَّ فَلا أُجَازِيهِ فَكَمْ مِنْ مَوْهِبَةٍ هَنِيئَةٍ قَدْ أَعْطَانِي وَ عَظِيمَةٍ مَخُوفَةٍ قَدْ كَفَانِي وَ بَهْجَةٍ مُونِقَةٍ قَدْ أَرَانِي فَأُثْنِي عَلَيْهِ حَامِدا وَ أَذْكُرُهُ مُسَبِّحا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لا يُهْتَكُ حِجَابُهُ وَ لا يُغْلَقُ بَابُهُ وَ لا يُرَدُّ سَائِلُهُ وَ لا يُخَيَّبُ [يَخِيبُ‏] آمِلُهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي يُؤْمِنُ الْخَائِفِينَ وَ يُنَجِّي [يُنْجِي‏] الصَّالِحِينَ [الصَّادِقِينَ‏] وَ يَرْفَعُ الْمُسْتَضْعَفِينَ وَ يَضَعُ الْمُسْتَكْبِرِينَ وَ يُهْلِكُ مُلُوكا وَ يَسْتَخْلِفُ آخَرِينَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ قَاصِمِ الْجَبَّارِينَ مُبِيرِ الظَّالِمِينَ مُدْرِكِ الْهَارِبِينَ نَكَالِ الظَّالِمِينَ صَرِيخِ الْمُسْتَصْرِخِينَ مَوْضِعِ حَاجَاتِ الطَّالِبِينَ مُعْتَمَدِ الْمُؤْمِنِينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي مِنْ خَشْيَتِهِ تَرْعَدُ السَّمَاءُ وَ سُكَّانُهَا وَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَ عُمَّارُهَا وَ تَمُوجُ الْبِحَارُ وَ مَنْ يَسْبَحُ فِي غَمَرَاتِهَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَ مَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي يَخْلُقُ وَ لَمْ يُخْلَقْ وَ يَرْزُقُ وَ لا يُرْزَقُ وَ يُطْعِمُ وَ لا يُطْعَمُ وَ يُمِيتُ الْأَحْيَاءَ وَ يُحْيِي الْمَوْتَى وَ هُوَ حَيٌّ لا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ رَسُولِكَ وَ أَمِينِكَ وَ صَفِيِّكَ وَ حَبِيبِكَ وَ خِيَرَتِكَ [خَلِيلِكَ‏] مِنْ خَلْقِكَ وَ حَافِظِ سِرِّكَ وَ مُبَلِّغِ رِسَالاتِكَ أَفْضَلَ وَ أَحْسَنَ وَ أَجْمَلَ وَ أَكْمَلَ وَ أَزْكَى وَ أَنْمَى وَ أَطْيَبَ وَ أَطْهَرَ وَ أَسْنَى وَ أَكْثَرَ [أَكْبَرَ] مَا صَلَّيْتَ وَ بَارَكْتَ وَ تَرَحَّمْتَ وَ تَحَنَّنْتَ وَ سَلَّمْتَ عَلَى أَحَدٍ مِنْ عِبَادِكَ [خَلْقِكَ‏] وَ أَنْبِيَائِكَ وَ رُسُلِكَ وَ صِفْوَتِكَ وَ أَهْلِ الْكَرَامَةِ عَلَيْكَ مِنْ خَلْقِكَ اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَى عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ وَصِيِّ رَسُولِ رَبِّ الْعَالَمِينَ عَبْدِكَ وَ وَلِيِّكَ وَ أَخِي رَسُولِكَ وَ حُجَّتِكَ عَلَى خَلْقِكَ وَ آيَتِكَ الْكُبْرَى وَ النَّبَإِ الْعَظِيمِ وَ صَلِّ عَلَى الصِّدِّيقَةِ الطَّاهِرَةِ فَاطِمَةَ [الزَّهْرَاءِ] سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ صَلِّ عَلَى سِبْطَيِ الرَّحْمَةِ وَ إِمَامَيِ الْهُدَى الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ سَيِّدَيْ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ صَلِّ عَلَى أَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ وَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ وَ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ وَ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَ الْخَلَفِ الْهَادِي الْمَهْدِيِّ حُجَجِكَ عَلَى عِبَادِكَ وَ أُمَنَائِكَ فِي بِلادِكَ صَلاةً كَثِيرَةً دَائِمَةً اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَى وَلِيِّ أَمْرِكَ الْقَائِمِ الْمُؤَمَّلِ وَ الْعَدْلِ الْمُنْتَظَرِ وَ حُفَّهُ [وَ احْفُفْهُ‏] بِمَلائِكَتِكَ الْمُقَرَّبِينَ وَ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ الدَّاعِيَ إِلَى كِتَابِكَ وَ الْقَائِمَ بِدِينِكَ اسْتَخْلِفْهُ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفْتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِ مَكِّنْ لَهُ دِينَهُ الَّذِي ارْتَضَيْتَهُ لَهُ أَبْدِلْهُ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِ أَمْنا يَعْبُدُكَ لا يُشْرِكُ بِكَ شَيْئا اللَّهُمَّ أَعِزَّهُ وَ أَعْزِزْ بِهِ وَ انْصُرْهُ وَ انْتَصِرْ بِهِ وَ انْصُرْهُ نَصْرا عَزِيزا وَ افْتَحْ لَهُ فَتْحا يَسِيرا وَ اجْعَلْ لَهُ مِنْ لَدُنْكَ سُلْطَانا نَصِيرا اللَّهُمَّ أَظْهِرْ بِهِ دِينَكَ وَ سُنَّةَ نَبِيِّكَ حَتَّى لا يَسْتَخْفِيَ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْحَقِّ مَخَافَةَ أَحَدٍ مِنَ الْخَلْقِ اللَّهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِلَيْكَ فِي دَوْلَةٍ كَرِيمَةٍ تُعِزُّ بِهَا الْإِسْلامَ وَ أَهْلَهُ وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفَاقَ وَ أَهْلَهُ وَ تَجْعَلُنَا فِيهَا مِنَ الدُّعَاةِ إِلَى طَاعَتِكَ وَ الْقَادَةِ إِلَى سَبِيلِكَ وَ تَرْزُقُنَا بِهَا كَرَامَةَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ اللَّهُمَّ مَا عَرَّفْتَنَا مِنَ الْحَقِّ فَحَمِّلْنَاهُ وَ مَا قَصُرْنَا عَنْهُ فَبَلِّغْنَاهُ اللَّهُمَّ الْمُمْ بِهِ شَعَثَنَا وَ اشْعَبْ بِهِ صَدْعَنَا وَ ارْتُقْ بِهِ فَتْقَنَا وَ كَثِّرْ بِهِ قِلَّتَنَا وَ أَعْزِزْ [أَعِزَّ] بِهِ ذِلَّتَنَا وَ أَغْنِ بِهِ عَائِلَنَا وَ اقْضِ بِهِ عَنْ مُغْرَمِنَا [مَغْرَمِنَا] وَ اجْبُرْ بِهِ فَقْرَنَا وَ سُدَّ بِهِ خَلَّتَنَا وَ يَسِّرْ بِهِ عُسْرَنَا وَ بَيِّضْ بِهِ وُجُوهَنَا وَ فُكَّ بِهِ أَسْرَنَا وَ أَنْجِحْ بِهِ طَلِبَتَنَا وَ أَنْجِزْ بِهِ مَوَاعِيدَنَا وَ اسْتَجِبْ بِهِ دَعْوَتَنَا وَ أَعْطِنَا بِهِ سُؤْلَنَا وَ بَلِّغْنَا بِهِ مِنَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ آمَالَنَا وَ أَعْطِنَا بِهِ فَوْقَ رَغْبَتِنَا يَا خَيْرَ الْمَسْئُولِينَ وَ أَوْسَعَ الْمُعْطِينَ اشْفِ بِهِ صُدُورَنَا وَ أَذْهِبْ بِهِ غَيْظَ قُلُوبِنَا وَ اهْدِنَا بِهِ لِمَا اخْتُلِفَ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِكَ إِنَّكَ تَهْدِي مَنْ تَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ وَ انْصُرْنَا بِهِ عَلَى عَدُوِّكَ وَ عَدُوِّنَا إِلَهَ الْحَقِّ [الْخَلْقِ‏] آمِينَ اللَّهُمَّ إِنَّا نَشْكُو إِلَيْكَ فَقْدَ نَبِيِّنَا صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ غَيْبَةَ وَلِيِّنَا [إِمَامِنَا] وَ كَثْرَةَ عَدُوِّنَا وَ قِلَّةَ عَدَدِنَا وَ شِدَّةَ الْفِتَنِ بِنَا وَ تَظَاهُرَ الزَّمَانِ عَلَيْنَا فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ [آلِ مُحَمَّدٍ] وَ أَعِنَّا عَلَى ذَلِكَ بِفَتْحٍ مِنْكَ تُعَجِّلُهُ وَ بِضُرٍّ تَكْشِفُهُ وَ نَصْرٍ تُعِزُّهُ وَ سُلْطَانِ حَقٍّ تُظْهِرُهُ وَ رَحْمَةٍ مِنْكَ تُجَلِّلُنَاهَا وَ عَافِيَةٍ مِنْكَ تُلْبِسُنَاهَا بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ»(تهذيب الأحكام ؛ ج‏3 ؛ ص111) .

خواندن نماز در شبانگاهان ماه مبارک رمضان

نمازهايی که در شب های ماه مبارک رمضان روايت شده همه مستحب بوده و ثواب بسيار دارد و نمی­توان آنها را با جماعت خواند.

1- دو رکعت نماز با سه توحيد و تسبيحات؛ «سُبْحَانَ مَنْ هُوَ حَفِيظٌ لا يَغْفُلُ سُبْحَانَ»

شيخ كفعمى در حاشيه بلد الامين از سيد بن باقى نقل كرده كه فرموده: هر شب ماه مبارک رمضان دو ركعت نماز در هر ركعت بعد از حمد سه مرتبه سوره توحيد و بعد از سلام نماز بگويد:

«سُبْحَانَ مَنْ هُوَ حَفِيظٌ لا يَغْفُلُ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ رَحِيمٌ لا يَعْجَلُ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ قَائِمٌ لا يَسْهُو سُبْحَانَ مَنْ هُوَ دَائِمٌ لا يَلْهُو» .

و هفت مرتبه تسبيحات اربع بگويد: «سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ» .

المحاسن (للبرقي)؛ ج‌1، ص: 37

و بگويد: «سُبْحَانَكَ سُبْحَانَكَ سُبْحَانَكَ يَا عَظِيمُ اغْفِرْ لِيَ الذَّنْبَ الْعَظِيمَ» .

سپس ده مرتبه صلوات بر پيغمبر و آل او عليهم السلام بفرستد.

كسى كه اين دو ركعت نماز را بجا آورد حق تعالى از براى هفتاد هزار گناه او را بيامرزد.

2- دو رکعت نماز با سوره مبارکه فتح

در خبر است؛ خواندن سوره مبارکه فتح در نماز مستحبى شب­های ماه رمضان، سبب محفوظ ماند در آن سال است.

3- هزار رکعت نماز در شب هاى ماه مبارک رمضان

مستحب است در شب هاى ماه رمضان بجا آورده شود هزار ركعت نماز است در مجموع اين ماه كه مشايخ و اعاظم علما در كتب خود كه در فقه يا عبادات نوشته‏اند به آن اشاره نموده‏اند و اما كيفيت بجا آوردن آن بنابر روايت ابن ابى قره از حضرت جواد عليه السلام که مختار شيخ مفيد در كتاب غريه و اشراف بلكه مختار مشهور است:

- در دهه اول و دهه دوم ماه رمضان در هر شبى بيست ركعت خوانده شود، هر دو ركعت به يك سلام به اين طريق كه هشت ركعت آن را بعد از نماز مغرب بخواند و دوازده ركعت ديگر را بعد از نماز عشاء.

-  در دهه آخر در هر شب سى ركعت بخواند باز هشت ركعت آن را بعد از نماز مغرب و بيست و دو ركعت ديگر را بعد از نماز عشاء و مجموع اين نمازها هفتصد ركعت مى‏شود.

- و باقيمانده را كه سيصد ركعت است در شبهاى قدر بخواند يعنى شب نوزدهم صد ركعت و شب بيست و يكم صد ركعت و شب بيست و سوم صد ركعت پس مجموع هزار ركعت شود.

دعا بعد از نمازهای نافله ماه رمضان؛ «اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ»

مرحوم شيخ صدوق رحمه­ الله روايت کرده كه بعد از هر دو ركعت از نافله‏هاى ماه رمضان ‏خوانده شود:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ‏ وَ فِيمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَكِيمِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ أَنْ تَجْعَلَنِي مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تُطِيلَ عُمُرِي فِي طَاعَتِكَ وَ تُوَسِّعَ لِي فِي رِزْقِي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» (من لا يحضره الفقيه  ج‏2 ؛ ص162) .

کيفيّت نماز در سی شب ماه مبارک رمضان

علامه مجلسى رحمة الله عليه در زاد المعاد در فصل آخر اعمال ماه رمضان آنها را ذكر فرموده و احقر در اينجا اكتفا مى‏كنم به آنچه كه آن بزرگوار نگاشته فرموده :

نماز شب اول‏ ماه مبارک رمضان

شب اول، چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد پانزده مرتبه توحيد.

نماز شب دوم‏ ماه مبارک رمضان

شب دوم، چهار ركعت در هر ركعت بعد از حمد بيست مرتبه إنا أنزلناه.

نماز شب سوم‏ ماه مبارک رمضان

شب سوم، ده ركعت در هر ركعت حمد و پنجاه مرتبه توحيد.

نماز شب چهارم‏ ماه مبارک رمضان

شب چهارم‏،هشت ركعت در هر ركعت حمد و بيست مرتبه إنا أنزلناه.

نماز شب پنجم‏ ماه مبارک رمضان

شب پنجم‏‏: دو ركعت در هر ركعت حمد و پنجاه مرتبه توحيد و بعد از سلام صد مرتبه اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ.

نماز شب ششم‏ ماه مبارک رمضان

شب ششم:‏ چهار ركعت در هر ركعت حمد و سوره تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ .

نماز شب هفتم‏ ماه مبارک رمضان

شب هفتم:‏ چهار ركعت در هر ركعت حمد و سيزده مرتبه إنا أنزلناه.

نماز شب هشتم‏ ماه مبارک رمضان

شب هشتم: دو ركعت در هر ركعت حمد و ده مرتبه توحيد و بعد از سلام هزار مرتبه سُبْحَانَ اللَّهِ.

نماز شب نهم‏ ماه مبارک رمضان

شب نهم ‏: شش ركعت ميان نماز عشاء و هنگام خواب در هر ركعت حمد و هفت مرتبه آية الكرسي و بعد از اتمام پنجاه مرتبه اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ .

نماز شب دهم‏ ماه مبارک رمضان

شب ‏دهم:بيست ركعت در هر ركعت حمد و سى مرتبه توحيد.

نماز شب يازدهم‏ ماه مبارک رمضان

شب يازدهم: ‏دو ركعت در هر ركعت حمد و بيست مرتبه إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ.

نماز شب دوازدهم‏ ماه مبارک رمضان

شب ‏دوازدهم:‏ هشت ركعت در هر ركعت حمد و سى مرتبه إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ.

نماز شب سيزدهم‏ ماه مبارک رمضان

شب سيزدهم‏: چهار ركعت در هر ركعت حمد و بيست و پنج مرتبه توحيد.

نماز شب چهاردهم‏ ماه مبارک رمضان

شب چهاردهم‏: شش ركعت در هر ركعت حمد و سى مرتبه إِذَا زُلْزِلَتْ.

نماز شب پانزدهم‏ ماه مبارک رمضان

شب پانزدهم‏: چهار ركعت در دو ركعت اول بعد از حمد صد مرتبه توحيد و در دو ركعت ديگر پنجاه مرتبه توحيد.

نماز شب شانزدهم‏ ماه مبارک رمضان

شب شانزدهم‏: دوازده ركعت در هر ركعت حمد و دوازده مرتبه أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ.

نماز شب هفدهم‏ ماه مبارک رمضان

شب هفدهم‏: دو ركعت در ركعت اول حمد و هر سوره كه خواهد و در ركعت دوم حمد و صد مرتبه توحيد و بعد از سلام صد مرتبه لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ.

نماز شب هيجدهم‏ ماه مبارک رمضان

شب هيجدهم:‏ چهار ركعت در هر ركعت حمد و بيست و پنج مرتبه إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ.

نماز شب نوزدهم‏ ماه مبارک رمضان

شب نوزدهم‏: پنجاه ركعت با حمد و پنجاه مرتبه إِذَا زُلْزِلَتْ و گويا مراد آن باشد كه در هر ركعت يك مرتبه بخواند زيرا كه در يك شب دو هزار و پانصد مرتبه إِذَا زُلْزِلَتْ خواندن مشكل است.

نماز شب بيستم‏ تا شب بيست و چهارم ماه مبارک رمضان

شب بيستم، بيست و يكم، بيست و دوم، بيست و سوم و بيست و چهارم‏: در هر يك هشت ركعت به هر سوره كه ميسر شود.

نماز شب بيست و پنجم‏ ماه مبارک رمضان

شب بيست و پنجم‏:هشت ركعت در هر ركعت حمد و ده مرتبه توحيد.

نماز شب بيست و ششم‏ ماه مبارک رمضان

شب بيست و ششم‏: هشت ركعت در هر ركعت حمد و صد مرتبه توحيد.

نماز شب بيست و هفتم‏ ماه مبارک رمضان

شب بيست و هفتم:‏ چهار ركعت در هر ركعت حمد و تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ و اگر نتواند بيست و پنج مرتبه توحيد.

نماز شب بيست و هشتم‏ ماه مبارک رمضان

شب بيست و هشتم‏: شش ركعت در هر ركعت حمد و صد مرتبه آية الكرسي و صد مرتبه توحيد و صد مرتبه كوثر و بعد از نماز صد مرتبه صلوات بر محمد و آل محمد. فقير گويد نماز شب بيست و هشتم موافق آنچه من يافتم به اين كيفيت است شش ركعت نماز كند به فاتحة الكتاب و ده مرتبه آية الكرسي و ده مرتبه كوثر و ده مرتبه قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ و صد مرتبه صلوات بفرستد بر پيغمبر صلى الله عليه و آله.

نماز شب بيست و نهم‏ ماه مبارک رمضان

شب بيست و نهم‏:دو ركعت در هر ركعت حمد و بيست مرتبه توحيد.

نماز شب سی ام‏ ماه مبارک رمضان

شب سى‏ام‏:دوازده ركعت در هر ركعت حمد و بيست مرتبه توحيد و بعد از فارغ شدن صد مرتبه صلوات بر محمد و آل محمد و اين نمازها چنانچه مذكور شد هر دو ركعت به يك سلام است.

اعمال سحرگاهان ماه مبارك رمضان

آداب و اعمال در سحرهای ماه مبارک رمضان چند امر مستحب است:

1- خوردن سحری‏:

پيامبر صلی الله عليه و آله فرمود: ترك نكنيد خوردن سحری را اگر چه به يك دانه خرما باشد.

و بهترين سحری سويق يعنى قاوت و خرما و نوشيدن آب است.

2- توبه و استغفار:

روايت شده كه خدای تعالى و ملائكه صلوات مى‏فرستند بر آنها كه در سحرها استغفار مى‏كنند و سحری مى‏خورند.

3- قرائت سوره مبارکه قدر «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ»:

هركس سوره مباركه قدر را در هنگام افطار و خوردن سحری بخواند، ثواب كسى را داشته باشد كه در راه خدا در خون خود بغلطد.

4- با محتواترين دعاى سحر؛ «يَا مَفْزَعِي عِنْدَ كُرْبَتِي»

اين دعا از مختصرترين و با محتواترين دعاهاى سحر است و در اقبال است:

«يَا مَفْزَعِي عِنْدَ كُرْبَتِي‏ وَ يَا غَوْثِي عِنْدَ شِدَّتِي إِلَيْكَ فَزِعْتُ وَ بِكَ اسْتَغَثْتُ وَ بِكَ لُذْتُ لا أَلُوذُ بِسِوَاكَ وَ لا أَطْلُبُ الْفَرَجَ إِلا مِنْكَ فَأَغِثْنِي وَ فَرِّجْ عَنِّي يَا مَنْ يَقْبَلُ الْيَسِيرَ وَ يَعْفُو عَنِ الْكَثِيرِ اقْبَلْ مِنِّي الْيَسِيرَ وَ اعْفُ عَنِّي الْكَثِيرَ إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ .

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ إِيمَانا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ يَقِينا حَتَّى أَعْلَمَ أَنَّهُ لَنْ يُصِيبَنِي إِلا مَا كَتَبْتَ لِي وَ رَضِّنِي مِنَ الْعَيْشِ بِمَا قَسَمْتَ لِي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ .

يَا عُدَّتِي فِي كُرْبَتِي وَ يَا صَاحِبِي فِي شِدَّتِي وَ يَا وَلِيِّي فِي نِعْمَتِي وَ يَا غَايَتِي فِي رَغْبَتِي أَنْتَ السَّاتِرُ عَوْرَتِي وَ الْآمِنُ رَوْعَتِي وَ الْمُقِيلُ عَثْرَتِي فَاغْفِرْ لِي خَطِيئَتِي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» .

5- تسبيح در سحرگاهان؛ «سُبْحَانَ مَنْ يَعْلَمُ جَوَارِحَ الْقُلُوبِ‏»

اين تسبيحات در اقبال به نقل از اصول ابن محبوب آمده است:

«سُبْحَانَ مَنْ يَعْلَمُ جَوَارِحَ الْقُلُوبِ‏ سُبْحَانَ مَنْ يُحْصِي عَدَدَ الذُّنُوبِ سُبْحَانَ مَنْ لا يَخْفَى عَلَيْهِ خَافِيَةٌ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ سُبْحَانَ الرَّبِّ الْوَدُودِ سُبْحَانَ الْفَرْدِ الْوِتْرِ سُبْحَانَ الْعَظِيمِ الْأَعْظَمِ سُبْحَانَ مَنْ لا يَعْتَدِي عَلَى أَهْلِ مَمْلَكَتِهِ سُبْحَانَ مَنْ لا يُؤَاخِذُ أَهْلَ الْأَرْضِ بِأَلْوَانِ الْعَذَابِ سُبْحَانَ الْحَنَّانِ الْمَنَّانِ سُبْحَانَ الرَّءُوفِ الرَّحِيمِ سُبْحَانَ الْجَبَّارِ الْجَوَادِ سُبْحَانَ الْكَرِيمِ الْحَلِيمِ سُبْحَانَ الْبَصِيرِ الْعَلِيمِ سُبْحَانَ الْبَصِيرِ الْوَاسِعِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَلَى إِقْبَالِ النَّهَارِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَلَى إِدْبَارِ النَّهَارِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَلَى إِدْبَارِ اللَّيْلِ وَ إِقْبَالِ النَّهَارِ [سُبْحَانَ اللَّهِ عَلَى إِقْبَالِ النَّهَارِ وَ إِدْبَارِ اللَّيْلِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَلَى إِقْبَالِ النَّهَارِ وَ إِقْبَالِ اللَّيْلِ‏] وَ لَهُ الْحَمْدُ وَ الْمَجْدُ وَ الْعَظَمَةُ وَ الْكِبْرِيَاءُ مَعَ كُلِّ نَفَسٍ وَ كُلِّ طَرْفَةِ عَيْنٍ وَ كُلِّ لَمْحَةٍ سَبَقَ فِي عِلْمِهِ سُبْحَانَكَ مِلْأَ مَا أَحْصَى كِتَابُكَ سُبْحَانَكَ زِنَةَ عَرْشِكَ سُبْحَانَكَ سُبْحَانَكَ سُبْحَانَكَ»(إقبال الأعمال ، ط - القديمة ؛ ج‏1 ؛ ص82) .

6- دعای امام محمد باقر عليه السلام در سحرگاهان؛ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ بَهَائِكَ بِأَبْهَاهُ»

دعاى عظيم الشأنى را كه از حضرت امام رضا عليه السلام نقل شده كه فرموده‏اند: اين دعايى است كه حضرت امام محمد باقر عليه السلام در سحرهاى ماه رمضان مى‏خواندند:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ بَهَائِكَ بِأَبْهَاهُ وَ كُلُّ بَهَائِكَ بَهِيٌّ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِبَهَائِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ جَمَالِكَ بِأَجْمَلِهِ وَ كُلُّ جَمَالِكَ جَمِيلٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِجَمَالِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ جَلالِكَ بِأَجَلِّهِ وَ كُلُّ جَلالِكَ جَلِيلٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِجَلالِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ عَظَمَتِكَ بِأَعْظَمِهَا وَ كُلُّ عَظَمَتِكَ عَظِيمَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِعَظَمَتِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ نُورِكَ بِأَنْوَرِهِ وَ كُلُّ نُورِكَ نَيِّرٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِنُورِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ رَحْمَتِكَ بِأَوْسَعِهَا وَ كُلُّ رَحْمَتِكَ وَاسِعَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ كَلِمَاتِكَ بِأَتَمِّهَا وَ كُلُّ كَلِمَاتِكَ تَامَّةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِكَلِمَاتِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ كَمَالِكَ بِأَكْمَلِهِ وَ كُلُّ كَمَالِكَ كَامِلٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِكَمَالِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ أَسْمَائِكَ بِأَكْبَرِهَا وَ كُلُّ أَسْمَائِكَ كَبِيرَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَسْمَائِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ عِزَّتِكَ بِأَعَزِّهَا وَ كُلُّ عِزَّتِكَ عَزِيزَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِعِزَّتِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ مَشِيَّتِكَ بِأَمْضَاهَا وَ كُلُّ مَشِيَّتِكَ مَاضِيَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِمَشِيَّتِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ قُدْرَتِكَ بِالْقُدْرَةِ الَّتِي اسْتَطَلْتَ بِهَا عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ كُلُّ قُدْرَتِكَ مُسْتَطِيلَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِقُدْرَتِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ عِلْمِكَ بِأَنْفَذِهِ وَ كُلُّ عِلْمِكَ نَافِذٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِعِلْمِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ قَوْلِكَ بِأَرْضَاهُ وَ كُلُّ قَوْلِكَ رَضِيٌّ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِقَوْلِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ مَسَائِلِكَ بِأَحَبِّهَا إِلَيْكَ وَ كُلُّهَا [وَ كُلُّ مَسَائِلِكَ‏] إِلَيْكَ حَبِيبَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِمَسَائِلِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ شَرَفِكَ بِأَشْرَفِهِ وَ كُلُّ شَرَفِكَ شَرِيفٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِشَرَفِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ سُلْطَانِكَ بِأَدْوَمِهِ وَ كُلُّ سُلْطَانِكَ دَائِمٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِسُلْطَانِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ مُلْكِكَ بِأَفْخَرِهِ وَ كُلُّ مُلْكِكَ فَاخِرٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِمُلْكِكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ عُلُوِّكَ بِأَعْلاهُ وَ كُلُّ عُلُوِّكَ عَالٍ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِعُلُوِّكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ مَنِّكَ بِأَقْدَمِهِ وَ كُلُّ مَنِّكَ قَدِيمٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِمَنِّكَ كُلِّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ آيَاتِكَ بِأَكْرَمِهَا وَ كُلُّ آيَاتِكَ كَرِيمَةٌ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِآيَاتِكَ كُلِّهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِمَا أَنْتَ فِيهِ مِنَ الشَّأْنِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ أَسْأَلُكَ بِكُلِّ شَأْنٍ وَحْدَهُ وَ جَبَرُوتٍ وَحْدَهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِمَا تُجِيبُنِي [بِهِ‏] حِينَ أَسْأَلُكَ فَأَجِبْنِي يَا اللَّهُ» .

پس هر حاجت كه داريد از خداوند کريم طلب نماييد كه انشاءالله برآورده خواهدشد.

7- دعای فرياد خواهی در گرفتاری­ و سختی­ ها در سحر؛ «يَا عُدَّتِي فِي كُرْبَتِيوَ يَا صَاحِبِي فِي شِدَّتِي‏»

مرحوم شيخ طوسی رحمه الله در مصباح برای سحر نيز اين دعا را نقل مى‏کند:

«يَا عُدَّتِي فِي كُرْبَتِي‏ وَ يَا صَاحِبِي فِي شِدَّتِي وَ يَا وَلِيِّي فِي نِعْمَتِي وَ يَا غَايَتِي فِي رَغْبَتِي أَنْتَ السَّاتِرُ عَوْرَتِي وَ الْمُؤْمِنُ رَوْعَتِي وَ الْمُقِيلُ عَثْرَتِي فَاغْفِرْ لِي خَطِيئَتِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خُشُوعَ الْإِيمَانِ قَبْلَ خُشُوعِ الذُّلِّ فِي النَّارِ يَا وَاحِدُ يَا أَحَدُ يَا صَمَدُ يَا مَنْ لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوا أَحَدٌ يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ سَأَلَهُ تَحَنُّنا مِنْهُ وَ رَحْمَةً وَ يَبْتَدِئُ بِالْخَيْرِ مَنْ لَمْ يَسْأَلْهُ تَفَضُّلا مِنْهُ وَ كَرَما بِكَرَمِكَ الدَّائِمِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ هَبْ لِي رَحْمَةً وَاسِعَةً جَامِعَةً أَبْلُغُ بِهَا خَيْرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَغْفِرُكَ لِمَا تُبْتُ إِلَيْكَ مِنْهُ ثُمَّ عُدْتُ فِيهِ وَ أَسْتَغْفِرُكَ لِكُلِّ خَيْرٍ أَرَدْتُ بِهِ وَجْهَكَ فَخَالَطَنِي فِيهِ مَا لَيْسَ لَكَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اعْفُ عَنْ ظُلْمِي وَ جُرْمِي بِحِلْمِكَ وَ جُودِكَ يَا كَرِيمُ يَا مَنْ لا يَخِيبُ سَائِلُهُ وَ لا يَنْفَدُ نَائِلُهُ يَا مَنْ عَلا فَلا شَيْ‏ءَ فَوْقَهُ وَ دَنَا فَلا شَيْ‏ءَ دُونَهُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْحَمْنِي يَا فَالِقَ الْبَحْرِ لِمُوسَى اللَّيْلَةَ اللَّيْلَةَ اللَّيْلَةَ السَّاعَةَ السَّاعَةَ السَّاعَةَ اللَّهُمَّ طَهِّرْ قَلْبِي مِنَ النِّفَاقِ وَ عَمَلِي مِنَ الرِّيَاءِ وَ لِسَانِي مِنَ الْكِذْبِ وَ عَيْنِي مِنَ الْخِيَانَةِ فَإِنَّكَ تَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ مَا تُخْفِي الصُّدُورُ يَا رَبِّ هَذَا مَقَامُ الْعَائِذِ بِكَ مِنَ النَّارِ هَذَا مَقَامُ الْمُسْتَجِيرِ بِكَ مِنَ النَّارِ هَذَا مَقَامُ الْمُسْتَغِيثِ بِكَ مِنَ النَّارِ هَذَا مَقَامُ الْهَارِبِ إِلَيْكَ مِنَ النَّارِ هَذَا مَقَامُ مَنْ يَبُوءُ لَكَ بِخَطِيئَتِهِ وَ يَعْتَرِفُ بِذَنْبِهِ وَ يَتُوبُ إِلَى رَبِّهِ هَذَا مَقَامُ الْبَائِسِ الْفَقِيرِ هَذَا مَقَامُ الْخَائِفِ الْمُسْتَجِيرِ هَذَا مَقَامُ الْمَحْزُونِ الْمَكْرُوبِ هَذَا مَقَامُ الْمَغْمُومِ [الْمَحْزُونِ‏] الْمَهْمُومِ هَذَا مَقَامُ الْغَرِيبِ الْغَرِيقِ هَذَا مَقَامُ الْمُسْتَوْحِشِ الْفَرِقِ هَذَا مَقَامُ مَنْ لا يَجِدُ لِذَنْبِهِ غَافِرا غَيْرَكَ وَ لا لِضَعْفِهِ مُقَوِّيا إِلا أَنْتَ وَ لا لِهَمِّهِ مُفَرِّجا سِوَاكَ يَا اللَّهُ يَا كَرِيمُ لا تُحْرِقْ وَجْهِي بِالنَّارِ بَعْدَ سُجُودِي لَكَ وَ تَعْفِيرِي بِغَيْرِ مَنٍّ مِنِّي عَلَيْكَ بَلْ لَكَ الْحَمْدُ وَ الْمَنُّ وَ التَّفَضُّلُ عَلَيَّ ارْحَمْ أَيْ رَبِّ أَيْ رَبِّ أَيْ رَبِّ بگويد تا آنكه نفس قطع شود ضَعْفِي وَ قِلَّةَ حِيلَتِي وَ رِقَّةَ جِلْدِي وَ تَبَدُّدَ أَوْصَالِي وَ تَنَاثُرَ لَحْمِي وَ جِسْمِي وَ جَسَدِي وَ وَحْدَتِي وَ وَحْشَتِي فِي قَبْرِي وَ جَزَعِي مِنْ صَغِيرِ الْبَلاءِ أَسْأَلُكَ يَا رَبِّ قُرَّةَ الْعَيْنِ وَ الاغْتِبَاطَ يَوْمَ الْحَسْرَةِ وَ النَّدَامَةِ بَيِّضْ وَجْهِي يَا رَبِّ يَوْمَ تَسْوَدُّ الْوُجُوهُ آمِنِّي مِنَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ أَسْأَلُكَ الْبُشْرَى يَوْمَ تُقَلَّبُ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصَارُ وَ الْبُشْرَى عِنْدَ فِرَاقِ الدُّنْيَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَرْجُوهُ عَوْنا [لِي‏] فِي حَيَاتِي وَ أُعِدُّهُ ذُخْرا لِيَوْمِ فَاقَتِي الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَدْعُوهُ وَ لا أَدْعُو غَيْرَهُ وَ لَوْ دَعَوْتُ غَيْرَهُ لَخَيَّبَ دُعَائِي الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَرْجُوهُ وَ لا أَرْجُو غَيْرَهُ وَ لَوْ رَجَوْتُ غَيْرَهُ لَأَخْلَفَ رَجَائِي الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُنْعِمِ الْمُحْسِنِ الْمُجْمِلِ الْمُفْضِلِ ذِي الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ وَلِيُّ كُلِّ نِعْمَةٍ وَ صَاحِبُ كُلِّ حَسَنَةٍ وَ مُنْتَهَى كُلِّ رَغْبَةٍ وَ قَاضِي كُلِّ حَاجَةٍ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ ارْزُقْنِي الْيَقِينَ وَ حُسْنَ الظَّنِّ بِكَ وَ أَثْبِتْ رَجَاءَكَ فِي قَلْبِي وَ اقْطَعْ رَجَائِي عَمَّنْ سِوَاكَ حَتَّى لا أَرْجُوَ غَيْرَكَ وَ لا أَثِقَ إِلا بِكَ يَا لَطِيفا لِمَا تَشَاءُ [يَشَاءُ] الْطُفْ لِي فِي جَمِيعِ أَحْوَالِي بِمَا تُحِبُّ وَ تَرْضَى يَا رَبِّ إِنِّي ضَعِيفٌ عَلَى النَّارِ فَلا تُعَذِّبْنِي بِالنَّارِ يَا رَبِّ ارْحَمْ دُعَائِي وَ تَضَرُّعِي وَ خَوْفِي وَ ذُلِّي وَ مَسْكَنَتِي وَ تَعْوِيذِي وَ تَلْوِيذِي يَا رَبِّ إِنِّي ضَعِيفٌ عَنْ طَلَبِ الدُّنْيَا وَ أَنْتَ وَاسِعٌ كَرِيمٌ أَسْأَلُكَ يَا رَبِّ بِقُوَّتِكَ عَلَى ذَلِكَ وَ قُدْرَتِكَ عَلَيْهِ وَ غِنَاكَ عَنْهُ وَ حَاجَتِي إِلَيْهِ أَنْ تَرْزُقَنِي فِي عَامِي هَذَا وَ شَهْرِي هَذَا وَ يَومِي هَذَا وَ سَاعَتِي هَذِهِ رِزْقا تُغْنِينِي بِهِ عَنْ تَكَلُّفِ مَا فِي أَيْدِي النَّاسِ مِنْ رِزْقِكَ الْحَلالِ الطِّيِّبِ أَيْ رَبِّ مِنْكَ أَطْلُبُ وَ إِلَيْكَ أَرْغَبُ وَ إِيَّاكَ أَرْجُو وَ أَنْتَ أَهْلُ ذَلِكَ لا أَرْجُو غَيْرَكَ وَ لا أَثِقُ إِلا بِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ أَيْ رَبِّ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي وَ ارْحَمْنِي وَ عَافِنِي يَا سَامِعَ كُلِّ صَوْتٍ وَ يَا جَامِعَ كُلِّ فَوْتٍ وَ يَا بَارِئَ النُّفُوسِ بَعْدَ الْمَوْتِ يَا مَنْ لا تَغْشَاهُ الظُّلُمَاتُ وَ لا تَشْتَبِهُ عَلَيْهِ الْأَصْوَاتُ وَ لا يَشْغَلُهُ شَيْ‏ءٌ عَنْ شَيْ‏ءٍ أَعْطِ مُحَمَّدا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَفْضَلَ مَا سَأَلَكَ وَ أَفْضَلَ مَا سُئِلْتَ لَهُ وَ أَفْضَلَ مَا أَنْتَ مَسْئُولٌ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ هَبْ لِيَ الْعَافِيَةَ حَتَّى تَهْنِئَنِي الْمَعِيشَةُ وَ اخْتِمْ لِي بِخَيْرٍ حَتَّى لا تَضُرَّنِي الذُّنُوبُ اللَّهُمَّ رَضِّنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي حَتَّى لا أَسْأَلَ أَحَدا شَيْئا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْتَحْ لِي خَزَائِنَ رَحْمَتِكَ وَ ارْحَمْنِي رَحْمَةً لا تُعَذِّبُنِي بَعْدَهَا أَبَدا فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ ارْزُقْنِي مِنْ فَضْلِكَ الْوَاسِعِ رِزْقا حَلالا طَيِّبا لا تُفْقِرُنِي إِلَى أَحَدٍ بَعْدَهُ سِوَاكَ تَزِيدُنِي بِذَلِكَ شُكْرا وَ إِلَيْكَ فَاقَةً وَ فَقْرا وَ بِكَ عَمَّنْ سِوَاكَ غِنًى وَ تَعَفُّفا يَا مُحْسِنُ يَا مُجْمِلُ يَا مُنْعِمُ يَا مُفْضِلُ يَا مَلِيكُ يَا مُقْتَدِرُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اكْفِنِي الْمُهِمَّ كُلَّهُ وَ اقْضِ لِي بِالْحُسْنَى وَ بَارِكْ لِي فِي جَمِيعِ أُمُورِي وَ اقْضِ لِي جَمِيعَ حَوَائِجِي اللَّهُمَّ يَسِّرْ لِي مَا أَخَافُ تَعْسِيرَهُ [تَعَسُّرَهُ‏] فَإِنَّ تَيْسِيرَ مَا أَخَافُ تَعْسِيرَهُ [تَعَسُّرَهُ‏] عَلَيْكَ سَهْلٌ يَسِيرٌ وَ سَهِّلْ لِي مَا أَخَافُ حُزُونَتَهُ وَ نَفِّسْ عَنِّي مَا أَخَافُ ضِيقَهُ وَ كُفَّ عَنِّي مَا أَخَافُ هَمَّهُ [غَمَّهُ‏] وَ اصْرِفْ عَنِّي مَا أَخَافُ بَلِيَّتَهُ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ اللَّهُمَّ امْلَأْ قَلْبِي حُبّا لَكَ وَ خَشْيَةً مِنْكَ وَ تَصْدِيقا لَكَ وَ إِيمَانا بِكَ وَ فَرَقا مِنْكَ وَ شَوْقا إِلَيْكَ يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ اللَّهُمَّ إِنَّ لَكَ حُقُوقا فَتَصَدَّقْ بِهَا عَلَيَّ وَ لِلنَّاسِ قِبَلِي تَبِعَاتٌ فَتَحَمَّلْهَا عَنِّي وَ قَدْ أَوْجَبْتَ لِكُلِّ ضَيْفٍ قِرًى وَ أَنَا ضَيْفُكَ فَاجْعَلْ قِرَايَ اللَّيْلَةَ الْجَنَّةَ يَا وَهَّابَ الْجَنَّةِ يَا وَهَّابَ الْمَغْفِرَةِ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِكَ»(مصباح المتهجد و سلاح المتعبد ؛ ج‏2 ؛ ص598) .

8- خواندن دعای ابوحمزه ثمالی

خواندن دعای ابوحمزه ثمالی، که در دعاهای طولانی اين ماه بيان شده است.

قابل توجه اين که تنها بخشی از مناجات و دعا در سحرهای ماه مبارک رمضان بيان گرديد.

دعا، مناجات، تسبيح و صلوات در روزهاى ماه مبارک رمضان

اعمال روزهای ماه مبارک بسيار زياد است که به برخی از آن اشاره می شود:

1-   خواندن دعای هر روز ماه رمضان: که در دعاهای طولانی اين ماه بيان شده است.

2-   خواندن تسبيحات در هر روز ماه رمضان: که در دعاهای طولانی اين ماه بيان شده است.

3-   خواندن صلوات مخصوص در هر روز ماه رمضان: که در دعاهای طولانی اين ماه بيان شده است.

4-   خواندن دعای اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ بِأَفْضَلِهِ‏ : که در دعاهای طولانی اين ماه بيان شده است.

5-   خواندن دعای يَا ذَا الَّذِي كَانَ قَبْلَ كُلِّ شَيْ‏ءٍ :

شيخ مفيد در كتاب مقنعه روايت كرده از ثقه جليل على بن مهزيار از حضرت امام محمد تقى عليه السلام كه مستحب است در هر وقت از شب و روز ماه رمضان بسيار بگويى:

 «يَا ذَا الَّذِي كَانَ قَبْلَ كُلِّ شَيْ‏ءٍ ثُمَّ خَلَقَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ ثُمَّ يَبْقَى وَ يَفْنَى كُلُّ شَيْ‏ءٍ يَا ذَا الَّذِي لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ يَا ذَا الَّذِي لَيْسَ فِي السَّمَاوَاتِ الْعُلَى وَ لا فِي الْأَرَضِينَ السُّفْلَى وَ لا فَوْقَهُنَّ وَ لا تَحْتَهُنَّ وَ لا بَيْنَهُنَّ إِلَهٌ يُعْبَدُ غَيْرُهُ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدا لا يَقْوَى عَلَى إِحْصَائِهِ إِلا أَنْتَ فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلاةً لا يَقْوَى عَلَى إِحْصَائِهَا إِلا أَنْتَ» .

6-   خواندن دعای اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ :

شيخ كفعمى در بلد الامين و مصباح از اختيار سيد بن باقى نقل كرده هر كه بخواند اين دعا را در هر روز ماه رمضان حق تعالى گناهان چهل ساله او را می بخشد:

«اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرآنَ وَ افْتَرَضْتَ عَلَى عِبَادِكَ فِيهِ الصِّيَامَ ارْزُقْنِي حَجَّ بَيْتِكَ الْحَرَامِ فِي هَذَا الْعَامِ وَ فِي كُلِّ عَامٍ وَ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الْعِظَامَ فَإِنَّهُ لا يَغْفِرُهَا غَيْرُكَ يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ» .

7-   گفتن صد مرتبه ذکر؛ «سُبْحَانَ الضَّارِّ النَّافِعِ»

محدث فيض در خلاصه الاذكار ذكر کرده در هر روز صد مرتبه اين ذكر را بگويد:

«سُبْحَانَ الضَّارِّ النَّافِعِ سُبْحَانَ الْقَاضِي بِالْحَقِّ سُبْحَانَ الْعَلِيِّ الْأَعْلَى سُبْحَانَهُ وَ بِحَمْدِهِ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى».

8-   گفتن صد مرتبه ذکر صلوات:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ‏ فَرَجَهُمْ‏» .

شيخ مفيد در مقنعه فرموده و از سنن ماه رمضان در هر روز صد مرتبه صلوات فرستادن بر رسول خدا صلى الله عليه و آله است و اگر زيادتر فرستاد افضل است.

اعمال مخصوص شب ها و روزهای دهه اول و دوم ماه مبارك رمضان

ااا

اعمال شب اول‏ ماه مبارک رمضان

در آن چند عمل است:

1-    رؤيت هلال كردن که بعضى نيز آن را در اين ماه واجب دانسته‏اند.

2-    خواندن دعاى چهل و سوم صحيفه كامله در وقت رؤيت هلال را ‏که سيد بن طاوس روايت كرده كه روزى حضرت امام زين العابدين عليه السلام در راهى مى‏گذشت كه نظر كرد به هلال ماه رمضان پس آن حضرت ايستاد و گفت:

«أَيُّهَا الْخَلْقُ الْمُطِيعُ الدَّائِبُ السَّرِيعُ الْمُتَرَدِّدُ فِي مَنَازِلِ التَّقْدِيرِ الْمُتَصَرِّفُ فِي فَلَكِ التَّدْبِيرِ آمَنْتُ بِمَنْ نَوَّرَ بِكَ الظُّلَمَ وَ أَوْضَحَ بِكَ الْبُهَمَ وَ جَعَلَكَ آيَةً مِنْ آيَاتِ مُلْكِهِ وَ عَلامَةً مِنْ عَلامَاتِ سُلْطَانِهِ فَحَدَّ بِكَ الزَّمَانَ وَ امْتَهَنَكَ بِالْكَمَالِ وَ النُّقْصَانِ وَ الطُّلُوعِ وَ الْأُفُولِ وَ الْإِنَارَةِ وَ الْكُسُوفِ فِي كُلِّ ذَلِكَ أَنْتَ لَهُ مُطِيعٌ وَ إِلَى إِرَادَتِهِ سَرِيعٌ سُبْحَانَهُ مَا أَعْجَبَ مَا دَبَّرَ مِنْ أَمْرِكَ وَ أَلْطَفَ مَا صَنَعَ فِي شَأْنِكَ جَعَلَكَ مِفْتَاحَ شَهْرٍ حَادِثٍ لِأَمْرٍ حَادِثٍ فَأَسْأَلُ اللَّهَ رَبِّي وَ رَبَّكَ وَ خَالِقِي وَ خَالِقَكَ وَ مُقَدِّرِي وَ مُقَدِّرَكَ وَ مُصَوِّرِي وَ مُصَوِّرَكَ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ يَجْعَلَكَ هِلالَ بَرَكَةٍ لا تَمْحَقُهَا الْأَيَّامُ وَ طَهَارَةٍ لا تُدَنِّسُهَا الْآثَامُ هِلالَ أَمْنٍ مِنَ الْآفَاتِ وَ سَلامَةٍ مِنَ السَّيِّئَاتِ هِلالَ سَعْدٍ لا نَحْسَ فِيهِ وَ يُمْنٍ لا نَكَدَ مَعَهُ وَ يُسْرٍ لا يُمَازِجُهُ عُسْرٌ وَ خَيْرٍ لا يَشُوبُهُ شَرٌّ هِلالَ أَمْنٍ وَ إِيمَانٍ وَ نِعْمَةٍ وَ إِحْسَانٍ وَ سَلامَةٍ وَ إِسْلامٍ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اجْعَلْنَا مِنْ أَرْضَى مَنْ طَلَعَ عَلَيْهِ وَ أَزْكَى مَنْ نَظَرَ إِلَيْهِ وَ أَسْعَدَ مَنْ تَعَبَّدَ لَكَ فِيهِ وَ وَفِّقْنَا اللَّهُمَّ فِيهِ لِلطَّاعَةِ وَ التَّوْبَةِ وَ اعْصِمْنَا فِيهِ مِنَ الْآثَامِ وَ الْحَوْبَةِ وَ أَوْزِعْنَا فِيهِ شُكْرَ النِّعْمَةِ وَ أَلْبِسْنَا فِيهِ جُنَنَ الْعَافِيَةِ وَ أَتْمِمْ عَلَيْنَا بِاسْتِكْمَالِ طَاعَتِكَ فِيهِ الْمِنَّةَ إِنَّكَ أَنْتَ الْمَنَّانُ الْحَمِيدُ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ وَ اجْعَلْ لَنَا فِيهِ عَوْنا مِنْكَ عَلَى مَا نَدَبْتَنَا إِلَيْهِ مِنْ مُفْتَرَضِ طَاعَتِكَ وَ تَقَبَّلْهَا إِنَّكَ الْأَكْرَمُ مِنْ كُلِّ كَرِيمٍ وَ الْأَرْحَمُ مِنْ كُلِّ رَحِيمٍ آمِينَ آمِينَ رَبَّ الْعَالَمِينَ».

3-    مجامعت با حلال خود كند که از خصوصيات اين ماه است و الا در ماه‏هاى ديگر جماع در شب اول مكروه است.

4-     غسل شب اول ماه كند تا با طهارت معنوى باشد و روايت شده هر كس در شب اول ماه رمضان غسل كند تا ماه رمضان آينده خارش بدن به او نرسد.

5-    زيارت قبر امام حسين عليه السلام كند تا گناهانش ريخته شود و ثواب حجاج و معتمرين آن سال را دريابد.

6-    شروع  به خواندن هزار ركعت نماز اين ماه‏ کند.

7-    خواندن دو ركعت نماز در اين شب‏ در هر ركعت حمد و سوره انعام بخواند و سؤال كند كه حق تعالى كفايت كند او را و نگاه دارد او از دردها و از آن چه نگران است.

8-    خواندن دعاى «اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا الشَّهْرَ الْمُبَارَكَ‏...»: كه در شب آخر ماه شعبان خوانده می شود.

9-    خواندن دعای حضرت جواد عليه السلام:

بعد از نماز مغرب دست­ها را بلند كند و بخواند:

«اللَّهُمَّ يَا مَنْ يَمْلِكُ التَّدْبِيرَ وَ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ يَا مَنْ يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ مَا تُخْفِي الصُّدُورُ وَ تُجِنُّ الضَّمِيرُ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنْ نَوَى فَعَمِلَ وَ لا تَجْعَلْنَا مِمَّنْ شَقِيَ فَكَسِلَ وَ لا مِمَّنْ هُوَ عَلَى غَيْرِ عَمَلٍ يَتَّكِلُ اللَّهُمَّ صَحِّحْ أَبْدَانَنَا مِنَ الْعِلَلِ وَ أَعِنَّا عَلَى مَا افْتَرَضْتَ عَلَيْنَا مِنَ الْعَمَلِ حَتَّى يَنْقَضِيَ عَنَّا شَهْرُكَ هَذَا وَ قَدْ أَدَّيْنَا مَفْرُوضَكَ فِيهِ عَلَيْنَا اللَّهُمَّ أَعِنَّا عَلَى صِيَامِهِ وَ وَفِّقْنَا لِقِيَامِهِ وَ نَشِّطْنَا فِيهِ لِلصَّلاةِ وَ لا تَحْجُبْنَا مِنَ الْقِرَاءَةِ وَ سَهِّلْ لَنَا فِيهِ إِيتَاءَ الزَّكَاةِ اللَّهُمَّ لا تُسَلِّطْ عَلَيْنَا وَصَبا وَ لا تَعَبا وَ لا سَقَما وَ لا عَطَبا اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا الْإِفْطَارَ مِنْ رِزْقِكَ الْحَلالِ اللَّهُمَّ سَهِّلْ لَنَا فِيهِ مَا قَسَمْتَهُ مِنْ رِزْقِكَ وَ يَسِّرْ مَا قَدَّرْتَهُ مِنْ أَمْرِكَ وَ اجْعَلْهُ حَلالا طَيِّبا نَقِيّا مِنَ الْآثَامِ خَالِصا مِنَ الْآصَارِ وَ الْأَجْرَامِ اللَّهُمَّ لا تُطْعِمْنَا إِلا طَيِّبا غَيْرَ خَبِيثٍ وَ لا حَرَامٍ وَ اجْعَلْ رِزْقَكَ لَنَا حَلالا لا يَشُوبُهُ دَنَسٌ وَ لا أَسْقَامٌ يَا مَنْ عِلْمُهُ بِالسِّرِّ كَعِلْمِهِ بِالْأَعْلانِ يَا مُتَفَضِّلا عَلَى عِبَادِهِ بِالْإِحْسَانِ يَا مَنْ هُوَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ وَ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَلِيمٌ خَبِيرٌ أَلْهِمْنَا ذِكْرَكَ وَ جَنِّبْنَا عُسْرَكَ وَ أَنِلْنَا يُسْرَكَ وَ اهْدِنَا لِلرَّشَادِ وَ وَفِّقْنَا لِلسَّدَادِ وَ اعْصِمْنَا مِنَ الْبَلايَا وَ صُنَّا مِنَ الْأَوْزَارِ وَ الْخَطَايَا يَا مَنْ لا يَغْفِرُ عَظِيمَ الذُّنُوبِ غَيْرُهُ وَ لا يَكْشِفُ السُّوءَ إِلا هُوَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ وَ أَكْرَمَ الْأَكْرَمِينَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ الطَّيِّبِينَ وَ اجْعَلْ صِيَامَنَا مَقْبُولا وَ بِالْبِرِّ وَ التَّقْوَى مَوْصُولا وَ كَذَلِكَ فَاجْعَلْ سَعْيَنَا مَشْكُورا وَ قِيَامَنَا مَبْرُورا وَ قُرْآنَنَا [وَ قِرَاءَتَنَا] مَرْفُوعا وَ دُعَاءَنَا مَسْمُوعا وَ اهْدِنَا لِلْحُسْنَى [الْحُسْنَى‏] وَ جَنِّبْنَا الْعُسْرَى وَ يَسِّرْنَا لِلْيُسْرَى وَ أَعْلِ لَنَا الدَّرَجَاتِ وَ ضَاعِفْ لَنَا الْحَسَنَاتِ وَ اقْبَلْ مِنَّا الصَّوْمَ وَ الصَّلاةَ وَ اسْمَعْ مِنَّا الدَّعَوَاتِ وَ اغْفِرْ لَنَا الْخَطِيئَاتِ وَ تَجَاوَزْ عَنَّا السَّيِّئَاتِ وَ اجْعَلْنَا مِنَ الْعَامِلِينَ الْفَائِزِينَ وَ لا تَجْعَلْنَا مِنَ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لا الضَّالِّينَ حَتَّى يَنْقَضِيَ شَهْرُ رَمَضَانَ عَنَّا وَ قَدْ قَبِلْتَ فِيهِ صِيَامَنَا وَ قِيَامَنَا وَ زَكَّيْتَ فِيهِ أَعْمَالَنَا وَ غَفَرْتَ فِيهِ ذُنُوبَنَا وَ أَجْزَلْتَ فِيهِ مِنْ كُلِّ خَيْرٍ نَصِيبَنَا فَإِنَّكَ الْإِلَهُ الْمُجِيبُ وَ الرَّبُّ الْقَرِيبُ [الرَّقِيبُ‏] وَ أَنْتَ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ مُحِيطٌ» .

10-                       خواندن دعای اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ :

در اين شب اين دعاى که مأثور از حضرت صادق عليه السلام و در اقبال است:

«اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ مُنَزِّلَ الْقُرْآنِ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ وَ أَنْزَلْتَ فِيهِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا صِيَامَهُ وَ أَعِنَّا عَلَى قِيَامِهِ اللَّهُمَّ سَلِّمْهُ لَنَا وَ سَلِّمْنَا فِيهِ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ مُعَافَاةٍ وَ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ وَ فِيمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَكِيمِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِي لا يُرَدُّ وَ لا يُبَدَّلُ أَنْ تَكْتُبَنِي مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُكَفَّرِ عَنْهُمْ سَيِّئَاتُهُمْ وَ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِيلَ لِي فِي عُمْرِي وَ تُوَسِّعَ عَلَيَّ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلالِ» .

11-                        خواندن دعاى بسيار نورانی چهل و چهارم «صحيفه سجّاديه».

12-                       خواندن دعای اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ‏:

از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت است كه چون ماه رمضان داخل مى‏شد اين دعا را مى‏خواند:

«اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ وَ جَعَلْتَهُ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ اللَّهُمَّ فَبَارِكْ لَنَا فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَ أَعِنَّا عَلَى صِيَامِهِ وَ صَلَوَاتِهِ وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا» .

13- خواندن دعای الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَكْرَمَنَا بِكَ ‏:

و نيز حضرت رسول صلى الله عليه و آله در شب اول ماه رمضان اين دعا را مى‏خواندند:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَكْرَمَنَا بِكَ أَيُّهَا الشَّهْرُ الْمُبَارَكُ اللَّهُمَّ فَقَوِّنَا عَلَى صِيَامِنَا وَ قِيَامِنَا وَ ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَ انْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْوَاحِدُ فَلا وَلَدَ لَكَ وَ أَنْتَ الصَّمَدُ فَلا شِبْهَ لَكَ وَ أَنْتَ الْعَزِيزُ فَلا يُعِزُّكَ شَيْ‏ءٌ وَ أَنْتَ الْغَنِيُّ وَ أَنَا الْفَقِيرُ وَ أَنْتَ الْمَوْلَى وَ أَنَا الْعَبْدُ وَ أَنْتَ الْغَفُورُ وَ أَنَا الْمُذْنِبُ وَ أَنْتَ الرَّحِيمُ وَ أَنَا الْمُخْطِئُ وَ أَنْتَ الْخَالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ وَ أَنْتَ الْحَيُّ وَ أَنَا الْمَيِّتُ أَسْأَلُكَ بِرَحْمَتِكَ أَنْ تَغْفِرَ لِي وَ تَرْحَمَنِي وَ تَجَاوَزَ عَنِّي إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ» .

14-                       خواندن دعاى جوشن كبير. که در دعاهای طولانی اين ماه بيان شده است.

15-                        خواند دعاى حج را كه در اول ماه گذشت.

16-                       از اهم امور تلاوت قرآن کريم است:

که در ماه رمضان سزاوار است بسيار تلاوت قرآن‏ شود و نقل شده حضرت صادق عليه السلام در وقت تلاوت قرآن قبل از قرائت اين دعای پُر معنا را مى‏خواندند:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْهَدُ أَنَّ هَذَا كِتَابُكَ الْمُنْزَلُ مِنْ عِنْدِكَ عَلَى رَسُولِكَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ كَلامُكَ النَّاطِقُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّكَ جَعَلْتَهُ هَادِيا مِنْكَ إِلَى خَلْقِكَ وَ حَبْلا مُتَّصِلا فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ عِبَادِكَ اللَّهُمَّ إِنِّي نَشَرْتُ عَهْدَكَ وَ كِتَابَكَ اللَّهُمَّ فَاجْعَلْ نَظَرِي فِيهِ عِبَادَةً وَ قِرَاءَتِي فِيهِ فِكْرا وَ فِكْرِي فِيهِ اعْتِبَارا وَ اجْعَلْنِي مِمَّنِ اتَّعَظَ بِبَيَانِ مَوَاعِظِكَ فِيهِ وَ اجْتَنَبَ مَعَاصِيَكَ وَ لا تَطْبَعْ عِنْدَ قِرَاءَتِي عَلَى سَمْعِي وَ لا تَجْعَلْ عَلَى بَصَرِي غِشَاوَةً وَ لا تَجْعَلْ قِرَاءَتِي قِرَاءَةً لا تَدَبُّرَ فِيهَا بَلِ اجْعَلْنِي أَتَدَبَّرُ آيَاتِهِ وَ أَحْكَامَهُ آخِذا بِشَرَائِعِ دِينِكَ وَ لا تَجْعَلْ نَظَرِي فِيهِ غَفْلَةً وَ لا قِرَاءَتِي هَذَرا إِنَّكَ أَنْتَ الرَّءُوفُ الرَّحِيمُ»

و بعد از قرائت قرآن مجيد اين دعا را مى‏خواندند:

«اللَّهُمَّ إِنِّي قَدْ قَرَأْتُ مَا قَضَيْتَ مِنْ كِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَهُ عَلَى نَبِيِّكَ الصَّادِقِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَلَكَ الْحَمْدُ رَبَّنَا اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِمَّنْ يُحِلُّ حَلالَهُ وَ يُحَرِّمُ حَرَامَهُ وَ يُؤْمِنُ بِمُحْكَمِهِ وَ مُتَشَابِهِهِ وَ اجْعَلْهُ لِي أُنْسا فِي قَبْرِي وَ أُنْسا فِي حَشْرِي وَ اجْعَلْنِي مِمَّنْ تُرْقِيهِ [تُرَقِّيهِ‏] بِكُلِّ آيَةٍ قَرَأَهَا دَرَجَةً فِي أَعْلَى عِلِّيِّينَ آمِينَ رَبَّ الْعَالَمِينَ» .

اعمال روز اوّل‏ ماه مبارک رمضان

و در آن چند عمل است :

1-    غسل كردن.

2-    خود را با  گلاب خوشبو نمودن.

3-    انجام نماز و صدقه‏ اول ماه.

4-    دو ركعت نماز كند و در ركعت اول حمد و إنا فتحنا و در ركعت دوم حمد و هر سوره كه خواهد بخواند تا حق تعالى جميع بدی ها را در آن سال از او دور گرداند و تا سال آينده در حفظ خدا باشد.

5-    بعد از طلوع فجر اين دعا بخواند:

«اللَّهُمَّ قَدْ حَضَرَ شَهْرُ رَمَضَانَ‏ وَ قَدِ افْتَرَضْتَ عَلَيْنَا صِيَامَهُ وَ أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ اللَّهُمَّ أَعِنَّا عَلَى صِيَامِهِ وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْهُ لَنَا فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِيَةٍ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ» .

6-    خواندن دعای:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي دَانَ لَهُ كُلُّ شَيْ‏ءٍ...» ، که در دعاهای طولانی اين ماه بيان شده است.

روز ششم ماه مبارک رمضان

سال دويست و يك مردم با حضرت امام رضا عليه السلام ‏بيعت كردند. و سيد روايت كرده كه براى شكرانه اين نعمت دو ركعت نماز در اين روز بگزارند در هر ركعت بعد از حمد بيست و پنج مرتبه توحيد بخوانند

شب سيزدهم ماه مبارک رمضان

 اول ليالى بيض است‏ و در آن سه عمل است:

1-    غسل‏ کردن.

2-    چهار ركعت نماز، در هر ركعت حمد و بيست و پنج مرتبه توحيد.

3-     دو ركعت نماز هم چون نمازهای شب سيزدهم رجب و شعبان و در هر ركعت بعد از حمد يس و تبارك الملك و توحيد بخواند. و در شب چهاردهم اين نماز خوانده مى‏شود به چهار ركعت به دو سلام، هر كه آن را در ايام البيض ماه رمضان بخواند گناهانش آمرزيده شود اگر چه به عدد قطرات باران و برگ درختان و ريگ بيابان باشد.

شب پانزدهم ماه مبارک رمضان

شب پانزدهم از ليالى متبركه است و در آن چند عمل است‏:

1-    غسل‏ کردن.

2-    زيارت امام حسين عليه السلام‏.

از حضرت صادق عليه السلام سؤال كردند كه چه مى‏فرمايى در حق كسى كه حاضر شود نزد قبر حسين عليه السلام در شب نيمه ماه رمضان؟ فرمود: به‏به كسى كه نماز گزارد نزد قبر آن حضرت در شب نيمه ماه رمضان ده ركعت بعد از نماز عشاء و اين نماز غير از نافله شب باشد و بخواند در هر ركعت بعد از حمد قل هو الله أحد ده مرتبه و پناه ببرد به خداوند تعالى از آتش جهنم حق تعالى او را آزاد از آتش ثبت فرمايد و از دنيا نرود تا در خواب ببيند ملائكه كه بشارت دهند او را به بهشت و ملائكه كه او را از آتش ايمن گردانند.

3-    شش ركعت نماز؛ بعد از حمد سوره های يس، تبارك و توحيد را بخواند.

4-    صد ركعت نماز؛ در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه توحيد بخواند. شيخ مفيد در مقنعه از حضرت امير المؤمنين عليه السلام روايت كرده كه هر كه اين عمل را بجا آورد حق تعالى بفرستد به سوى او ده ملائكه كه دفع كنند از او دشمنان او را از جن و انس و بفرستد سى فرشته نزد موت او كه او را از آتش ايمن كنند.

نيمه ماه مبارک رمضان ‏

نيمه ماه مبارک رمضان روز بسيار شريفى است، سال دوم هجرت ولادت با سعادت کريم اهل بيت حضرت امام حسن مجتبى× ‏واقع شده، صدقه و افطاری دادن در آن فضيلت بسيار دارد.

شب و روز مبارك هفدهم

شب هفدهم شب بسيار مباركى است و در آن شب لشكر حضرت رسول صلى الله عليه و آله با لشكر كفار قريش در منطقه بدر ملاقات كردند و در روزش جنگ بدر واقع شد و حق تعالى لشكر آن حضرت را بر مشركين ظفر داد و آن اعظم فتوحات اسلام بود، بنابراين علما فرموده‏اند كه در آن روز صدقه و شكر خدا بسيار نمودن مستحب است و غسل و عبادت در شبش نيز فضيلت عظيم دارد.

فضيلت و اعمال شب های قدر

ااا

فضيلت شب قدر

شب قدر همان شبى است كه در تمام سال شبى به خوبى و فضيلت آن نمى‏رسد و عمل در آن بهتر از عمل در هزار ماه است. شب نزول قرآن است که در چند جای کتاب حکيم به آن اشاره شده و در سوره قدر عظمت اين شب را بيان فرموده است.

در سوره دخان می فرمايد:

{إِنَّا أَنْزَلْناهُ في‏ لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرينَ} ؛ ما آن را در شبى پر بركت فرستاديم، كه ما همواره انذار كننده‏ايم (و خلق را از عذاب قيامت آگاه كنيم و بترسانيم. (الدخان :3)

منظور از عبارت «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ»شب قدر است بدليل آيه کريمه سوره قدر که می فرمايد:«إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ» . و اين شب مبارك و ليلة القدر در ماه رمضان است بدليل قول خدای تعالى: «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ» .بقره:آيه 181

در سوره مبارکه قدر می فرمايد:

 بِّسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَانِ الرَّحِيمِ‏ ؛ به نام خداوند بخشنده مهربان‏.

(1)إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فىِ لَيْلَةِ الْقَدْرِ ؛ ما قرآن عظيم الشأن را در شب قدر نازل كرديم.

(2)وَ مَا أَدْرَئكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ ؛ از عظمت شب قدر چگونه آگاه می شوی؟

(3)لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيرٌْ مِّنْ أَلْفِ شهَْرٍ ؛ شب قدر بهتر و بالاتر از هزار ماه است.

(4)تَنزََّلُ الْمَلَئكَةُ وَ الرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبهِِّم مِّن كلُ‏ِّ أَمْرٍ ؛ فرشتگان و روح (يعنى جبرئيل) در اين شب به اذن پروردگارشان (بر مقام ولايت نبى و امام عصر عليه السّلام) از هر فرمان و دستور الهى نازل مى‏شوند (و سرنوشت و تقديرخلق را برای ولايت بيانمى‏کنند).

(5)سَلَامٌ هِىَ حَتىَ‏ مَطْلَعِ الْفَجْرِ ؛سلامت و تهنيت(و رحمت و برکت)  تا صبحگاهان اين شب است.

و در آن شب تقدير امور سال عالم مى‏شود و ملائكه و روح كه اعظم ملائكه است در آن شب به اذن پروردگار به زمين نازل مى‏شوند و به خدمت امام زمان عليه السلام مشرف مى‏شوند و آنچه براى هر كس مقدر شده است بر امام عليه السلام عرض مى‏كنند.

اعمال مشترک شب های قدر

 و اعمال شب هاى قدر بر دو قسم است:

يكى آن كه مشترک و در هر سه شب قدر بايد انجام داد و ديگر آن كه مخصوص به هر شبى است. اما اعمال مشترک پس آن چند امر است:

1-    غسل کردن:

علامه مجلسى رحمة الله عليه فرموده كه غسل اين شب ها را مقارن غروب آفتاب كردن بهتر است كه نماز شام را با غسل بخواند.

2-    دو رکعت نماز مخصوص:   

در هر ركعت بعد از حمد هفت مرتبه توحيد بخواند و بعد از فراغ هفتاد مرتبه «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ» بگويد در روايت نبوى صلى الله عليه و آله است كه از جاى خود برنخيزد تا حق تعالى او را و پدر و مادرش را بيامرزد.

3-   گشودن قرآن در مقابل و خواندن دعا:

بگويد:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِكِتَابِكَ الْمُنْزَلِ‏ وَ مَا فِيهِ وَ فِيهِ اسْمُكَ الْأَكْبَرُ وَ أَسْمَاؤُكَ الْحُسْنَى وَ مَا يُخَافُ وَ يُرْجَى أَنْ تَجْعَلَنِي مِنْ عُتَقَائِكَ مِنَ النَّارِ» .

پس حاجت های خود را از خداوند بخواهد.

4-   قرآن شريف را بر سر بگيرد و دعا کند:

از جمله بگويد:

 «اللَّهُمَّ بِحَقِّ هَذَا الْقُرْآنِ‏ وَ بِحَقِّ مَنْ أَرْسَلْتَهُ بِهِ وَ بِحَقِّ كُلِّ مُؤْمِنٍ مَدَحْتَهُ فِيهِ وَ بِحَقِّكَ عَلَيْهِمْ فَلا أَحَدَ أَعْرَفُ بِحَقِّكَ مِنْكَ» .

پس ده مرتبه بگويد(الهی) بِكَ يَا اللَّهُ و ده مرتبه بِمُحَمَّدٍ و ده مرتبه بِعَلِيٍّ و ده مرتبه بِفَاطِمَةَ و ده مرتبه بِالْحَسَنِ و ده مرتبه بِالْحُسَيْنِ و ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ و ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ و ده مرتبه بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ و ده مرتبه بِمُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ و ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ مُوسَى و ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ و ده مرتبه بِعَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ و ده مرتبه بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ و ده مرتبه بِالْحُجَّةِ .

سپس حاجت های خود را از خداوند طلب كن و برای مؤمنين و مؤمنات دعا کن.

5-   زيارت امام حسين عليه السلام:

روايت است كه چون شب قدر مى‏شود منادى از آسمان هفتم ندا مى‏كند از بطنان عرش كه حق تعالى آمرزيد هر كه را كه به زيارت قبر حسين عليه السلام آمده است.

6-    احيا و شب زنده داری اين شب ها:

همانا روايت شده است هر كه احيا و شب زنده داری كند شب قدر را گناهان او آمرزيده شود هر چند به عدد ستارگان آسمان و سنگينى كوه‏ها و كيل درياها باشد.

7-    خواندن صد ركعت نماز:

كه فضيلت بسيار دارد و افضل آن است كه در هر ركعت بعد از حمد ده مرتبه توحيد بخواند. 

8-    خواندن دعای اللَّهُمَّ إِنِّي أَمْسَيْتُ لَكَ عَبْدا دَاخِرا :                        

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَمْسَيْتُ لَكَ عَبْدا دَاخِرا لا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعا وَ لا ضَرّا وَ لا أَصْرِفُ عَنْهَا سُوءا أَشْهَدُ بِذَلِكَ عَلَى نَفْسِي وَ أَعْتَرِفُ لَكَ بِضَعْفِ قُوَّتِي وَ قِلَّةِ حِيلَتِي فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي وَ جَمِيعَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ مِنَ الْمَغْفِرَةِ فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَ أَتْمِمْ عَلَيَّ مَا آتَيْتَنِي فَإِنِّي عَبْدُكَ الْمِسْكِينُ الْمُسْتَكِينُ الضَّعِيفُ الْفَقِيرُ الْمَهِينُ اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْنِي نَاسِيا لِذِكْرِكَ فِيمَا أَوْلَيْتَنِي وَ لا [غَافِلا] لِإِحْسَانِكَ فِيمَا أَعْطَيْتَنِي وَ لا آيِسا مِنْ إِجَابَتِكَ وَ إِنْ أَبْطَأَتْ عَنِّي فِي سَرَّاءَ [كُنْتُ‏] أَوْ ضَرَّاءَ أَوْ شِدَّةٍ أَوْ رَخَاءٍ أَوْ عَافِيَةٍ أَوْ بَلاءٍ أَوْ بُؤْسٍ أَوْ نَعْمَاءَ إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ» .

اين دعا را كفعمى از امام زين العابدين عليه السلام روايت كرده كه حضرت آن را در اين شب ها در حال قيام و قعود و ركوع و سجود مى‏خوانده است.

و علامه مجلسى رحمة الله عليه فرموده كه بهترين اعمال در اين شب ها طلب آمرزش و دعا از براى مطالب دنيا و آخرت خود و پدر و مادر و خويشان خود و برادران مؤمن زنده و مرده ايشان است و گفتن ذكر و صلوات بر محمد و آل محمد عليهم السلام آن چه مقدور شود.

و خدمت حضرت رسول صلى الله عليه و آله عرض شد كه اگر درك كردم شب قدر را از خداوند چه بخواهم؟ حضرت فرمود: عافيت را.

9-   خواندن دعای جوشن کبير: که در دعاهای طولانی اين ماه بيان شده است.

روايت شده است كه دعاى جوشن كبير را در شب قدر بخوانند.

اعمال مخصوص شب های قدر

ااا

اعمال شب نوزدهم‏:

علاوه بر انجام اعمال مشترکی که بيان شد، اعمال مخصوص شب نوزدهم چند عمل است:

1-    صد مرتبه گفتن: «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّي وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ«‏ .

2-    صد مرتبه گفتن: «اللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ»‏ .

3-    خواندن دعاىيَا ذَا الَّذِي كَان‏ : كه گذشت.

4-    خواندن دعاى اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ‏ :

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ‏ وَ فِيمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَكِيمِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ فِي الْقَضَاءِ الَّذِي لا يُرَدُّ وَ لا يُبَدَّلُ أَنْ تَكْتُبَنِي مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُكَفَّرِ عَنْهُمْ سَيِّئَاتُهُمْ وَ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِيلَ عُمْرِي وَ تُوَسِّعَ عَلَيَّ فِي رِزْقِي وَ تَفْعَلَ بِي كَذَا وَ كَذَا» .

و به جاى عبارت كَذَا وَ كَذَا حاجت خود را درخواست كند.                                                     

اعمال شب بيست و يكم‏‏:

شب بيست و يکم فضيلت آن  بيشتر از شب نوزدهم است و بايد علاوه بر نُه عمل مشترکی که بيان شد(از غسل،  احياء، زيارت، نماز هفت قل هو الله، قرآن بر سر گرفتن و دعای آن، صد ركعت نماز، دعاى جوشن كبير و غير اين ها) در اين شب بعمل آورد.

و در روايات تاكيد شده در غسل و احياء و جدّ و جهد در عبادت در اين شب و شب بيست و سوم و آن كه شب قدر يكى از اين دو شب است. در چند روايت از معصوم سؤال كردند كه معين فرمائيد كه شب قدر كدام يك از اين دو شب است تعيين نكردند بلكه فرمودند «ما أيسر ليلتين فيما تطلب» يا آنكه فرمودند «ما عليك أن تفعل خيرا في ليلتين و نحو ذلك» .

 و قال شيخنا الصدوق فيما أملى على المشايخ في مجلس واحد من مذهب الإمامية و من أحيا هاتين الليلتين  بمذاكرة العلم فهو أفضل.

كفعمى از سيد بن باقى نقل كرده كه در شب بيست و يكم مى‏خوانى:‏

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اقْسِمْ لِي حِلْما يَسُدُّ عَنِّي بَابَ الْجَهْلِ وَ هُدًى تَمُنُّ بِهِ عَلَيَّ مِنْ كُلِّ ضَلالَةٍ وَ غِنًى تَسُدُّ بِهِ عَنِّي بَابَ كُلِّ فَقْرٍ وَ قُوَّةً تَرُدُّ بِهَا عَنِّي كُلَّ ضَعْفٍ وَ عِزّا تُكْرِمُنِي بِهِ عَنْ كُلِّ ذُلٍّ وَ رِفْعَةً تَرْفَعُنِي بِهَا عَنْ كُلِّ ضَعَةٍ وَ أَمْنا تَرُدُّ بِهِ عَنِّي كُلَّ خَوْفٍ وَ عَافِيَةً تَسْتُرُنِي بِهَا عَنْ كُلِّ بَلاءٍ وَ عِلْما تَفْتَحُ لِي بِهِ كُلَّ يَقِينٍ وَ يَقِينا تُذْهِبُ بِهِ عَنِّي كُلَّ شَكٍّ وَ دُعَاءً تَبْسُطُ لِي بِهِ الْإِجَابَةَ فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ السَّاعَةِ السَّاعَةِ السَّاعَةِ يَا كَرِيمُ وَ خَوْفا تَنْشُرُ [تُيَسِّرُ] لِي بِهِ كُلَّ رَحْمَةٍ وَ عِصْمَةً تَحُولُ بِهَا بَيْنِي وَ بَيْنَ الذُّنُوبِ حَتَّى أُفْلِحَ بِهَا عِنْدَ الْمَعْصُومِينَ عِنْدَكَ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» .

روايت حماد بن عثمان پيرامون شب بيست ويکم:

حماد بن عثمان بر حضرت صادق عليه السلام وارد شد حضرت سؤال كرد كه غسل كرده‏اى عرض كرد بلى فدايت شوم پس حضرت حصيرى طلبيد و حماد را نزديك خود طلبيد و مشغول نماز شد و پيوسته آن حضرت نماز خواند و حماد نيز خود را به آن حضرت چسبانيده بود و نماز مى‏خواند تا از نمازهاى خويش فارغ شدند پس آن حضرت دعا كرد و حماد آمين گفت تا صبح طلوع كرد آن جناب اذان و اقامه گفت و بعض از غلامان خود را طلبيد و پيش ايستاد و نماز صبح خواند در ركعت اول حمد و قدر و در دوم حمد و توحيد خواند و بعد از نماز مشغول به تسبيح و تحميد و تقديس و ثناى بر خدا و صلوات بر پيغمبر صلى الله عليه و آله و دعا براى مؤمنين و مؤمنات و مسلمين و مسلمات شد. سپس سر به سجده نهاد و مقدار يك ساعت به جز نفس چيزى از آن جناب شنيده نشد پس از آن اين دعا را خواند:

«لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ...» .

 تا آخر دعا كه در اقبال است.

و شيخ كلينى روايت كرده كه حضرت باقر عليه السلام در شب بيست و يكم و بيست و سوم دعا مى‏خواند تا نيمه شب و بعد از آن شروع مى‏نمود به خواندن نماز.

خواندن دعا شب بيست و يکم از دهه آخر ماه رمضان:

 که در جای خود بيان شده است. و بالجملة از اين شب شروع كند به دعاهاى شبهاى دهه آخركه از جمله اين دعا است كه شيخ كلينى در كافى از حضرت صادق عليه السلام روايت كرده كه در دهه آخر ماه رمضان در هر شب گفته شود:

«أَعُوذُ بِجَلالِ وَجْهِكَ الْكَرِيمِ‏ أَنْ يَنْقَضِيَ عَنِّي شَهْرُ رَمَضَانَ أَوْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَيْلَتِي هَذِهِ وَ لَكَ قِبَلِي ذَنْبٌ أَوْ تَبِعَةٌ تُعَذِّبُنِي عَلَيْهِ» .

شب بيست و يكم سال چهلم‌ هجری‌ قمری‌ شهادت اميرالمؤمنين علی عليه السلام حدود سه‌ ساعت‌ از شب‌ گذشته‌ واقع شد،در اين شب تجديد مى‏شود احزان آل محمد عليهم السلام و اشياع ايشان و روايت شده كه در آن شب مانند شب شهادت امام حسين عليه السلام برداشته نشد سنگى از روى زمين مگر آنكه در زير آن خون تازه بود.

شيخ مفيد فرموده كه در اين شب صلوات بسيار بفرستد و سعى و كوشش كند در نفرين بر ظالمان آل محمد عليهم السلام و لعن بر قاتل امير المؤمنين عليه السلام.

روز بيست و يكم روز قتل حضرت اميرالمؤمنين علی عليه السلام و مناسب است زيارت آن جناب و كلمات حضرت خضر عليه السلام كه بمنزله زيارت آن حضرت در اين روز است.

اعمال شب بيست و سوم‏ (شب جهنى):

در هدية الزائر ذكر شده اين شب از دو شب قدر سابق افضل است و از احاديث بسيار مستفاد مى‏شود كه شب قدر همين است و اين شب جهنى است. و در اين شب جميع امور بر وفق حكمت مقدر مى‏گردد و از براى اين شب غير از اعمالى كه با دو شب سابق مشترك است (از غسل،  احياء، زيارت، نماز هفت قل هو الله، قرآن بر سر گرفتن و دعای آن، صد ركعت نماز، دعاى جوشن كبير و غير اين ها) چند عمل ديگر است‏:

1-    خواندن سوره عنكبوت‏ و روم:

حضرت صادق عليه السلام قسم ياد فرموده كه خواننده اين دو سوره در اين شب از اهل بهشت است.

2-    خواندن سوره حم دخان‏.

3-    خواندن هزار مرتبه سوره قدر‏.

4-    خواندن وتکرار دعای فرج (اللهم كن لوليك...إلخ).

5-    خواندن دعا اللَّهُمَّ امْدُدْ لِي فِي عُمُرِي :

«اللَّهُمَّ امْدُدْ لِي فِي عُمُرِي‏ وَ أَوْسِعْ لِي فِي رِزْقِي وَ أَصِحَّ لِي جِسْمِي وَ بَلِّغْنِي أَمَلِي وَ إِنْ كُنْتُ مِنَ الْأَشْقِيَاءِ فَامْحُنِي مِنَ الْأَشْقِيَاءِ وَ اكْتُبْنِي مِنَ السُّعَدَاءِ فَإِنَّكَ قُلْتَ فِي كِتَابِكَ الْمُنْزَلِ عَلَى نَبِيِّكَ الْمُرْسَلِ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ» .

6-   خواندن دعا اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ فِيمَا تُقَدِّرُ :

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ فِيمَا تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ‏ وَ فِيمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَكِيمِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِي لا يُرَدُّ وَ لا يُبَدَّلُ أَنْ تَكْتُبَنِي مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرَامِ فِي عَامِي هَذَا الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُكَفَّرِ عَنْهُمْ سَيِّئَاتُهُمْ وَ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِيلَ عُمْرِي وَ تُوَسِّعَ لِي فِي رِزْقِي» .

7-   خواندن دعا يَا بَاطِنا فِي ظُهُورِهِ‏ :

اين دعا در اقبال است:

«يَا بَاطِنا فِي ظُهُورِهِ‏ وَ يَا ظَاهِرا فِي بُطُونِهِ وَ يَا بَاطِنا لَيْسَ يَخْفَى وَ يَا ظَاهِرا لَيْسَ يُرَى يَا مَوْصُوفا لا يَبْلُغُ بِكَيْنُونَتِهِ مَوْصُوفٌ وَ لا حَدٌّ مَحْدُودٌ وَ يَا غَائِبا [غَائِبُ‏] غَيْرَ مَفْقُودٍ وَ يَا شَاهِدا [شَاهِدُ] غَيْرَ مَشْهُودٍ يُطْلَبُ فَيُصَابُ وَ لا يَخْلُو [لَمْ يَخْلُ‏] مِنْهُ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا بَيْنَهُمَا طُرْفَةَ [طَرْفَةَ] عَيْنٍ لا يُدْرَكُ بِكَيْفٍ [بِكَيْفَ‏] وَ لا يُؤَيَّنُ بِأَيْنٍ [بِأَيْنَ‏] وَ لا بِحَيْثٍ [بِحَيْثُ‏] أَنْتَ نُورُ النُّورِ وَ رَبُّ الْأَرْبَابِ أَحَطْتَ بِجَمِيعِ الْأُمُورِ سُبْحَانَ مَنْ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَكَذَا وَ لا هَكَذَا غَيْرُهُ» .

سپس برای حاجت شود.

8-   انجام غسل دوّم:

غير از غسل اول شب غسلى نيز در آخر شب كند.

و بدان كه از براى غسل و احياء اين شب و زيارت امام حسين عليه السلام و صد ركعت نماز فضيلت بسيار و تاكيد شده است.

شيخ در تهذيب از ابو بصير روايت كرده که حضرت صادق عليه السلام فرمود:

در شبى كه اميد مى‏رود شب قدر باشد صد ركعت نماز به جای آور و در هر ركعت قل هو الله أحد را ده مرتبه بخوان.

گفتم فدايت شوم اگر قوت نداشته باشم ايستاده بجا آورم؟

فرمود: نشسته بجا آور.

گفتم اگر قوت نداشته باشم نشسته بجا آورم؟

فرمود: به همان حالى كه به قفا خفته‏اى در فراش خود بجا آور.

دعائم الاسلام روايت کرده است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله در دهه آخر ماه رمضان رختخواب خود را جمع مى‏كرد و كمر خود را محكم مى‏بست براى عبادت و در شب بيست و سوم اهل خود را بيدار مى‏كرد و آنها را كه خواب ربوده بود آب به صورتشان مى‏پاشيد.

و حضرت فاطمه صلوات الله عليها در اين شب نمى‏گذاشت احدى از اهلش بخوابد و علاج مى‏فرمود خواب آنها را به كمى طعام و مهيا مى‏كرد آنها را براى احياء آن شب از روز. يعنى امر مى‏فرمود كه روز را خواب و استراحت كنند كه شب خوابشان نبرد و احيا بدارند و مى‏فرمود كه محروم كسى است كه از خير امشب محروم بماند.

روايت است كه حضرت صادق عليه السلام سخت مريض شده بود چون شب بيست و سوم ماه رمضان شد موالى خود را امر فرمود كه حركتش دادند به مسجد بردند و آن شب را تا به صبح در مسجد بود.

علامه مجلسى رحمة الله عليه فرموده كه هر مقدار قرآن كه ممكن باشد در اين شب بخواند و دعاهاى صحيفه كامله را بخواند خصوصا دعاى مكارم الاخلاق و دعاى توبه و روزهاى اين شبها را نيز بايد حرمت داشت و به عبادت و تلاوت و دعا بسر آورد زيرا كه در احاديث معتبره وارد شده است كه روز قدر در فضيلت مثل شب قدر است.                            

 مفاتيح‏الجنان ص :  236

         

دعای و مناجات و اعمال شب های دهه آخر ماه مبارک رمضان

بدان كه در هر شب از شب هاى اين دهه غسل مستحب است و روايت شده كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله در هر شب اين دهه غسل می كرد.

اعتكاف بهترين عمل در شب هاى دهه آخر:

اعتكاف در اين دهه مستحب است و فضيلت بسيار دارد و افضل اوقات اعتكاف است و روايت شده كه مقابل دو حج و دو عمره است.

و كان رسول الله صلى الله عليه و آله إذا كان العشر الأواخر اعتكف في المسجد و ضربت له قبة من شعر و شمر الميزر و طوى فراشه .

كفعمى در حاشيه بلد الامين نقل كرده كه حضرت صادق عليه السلام در هر شب از دهه آخر بعد از فرايض و نوافل مى‏خواند:

«اللَّهُمَّ أَدِّ عَنَّا حَقَّ مَا مَضَى‏ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ اغْفِرْ لَنَا تَقْصِيرَنَا فِيهِ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا مَقْبُولا وَ لا تُؤَاخِذْنَا بِإِسْرَافِنَا عَلَى أَنْفُسِنَا وَ اجْعَلْنَا مِنَ الْمَرْحُومِينَ وَ لا تَجْعَلْنَا مِنَ الْمَحْرُومِينَ» .

و فرمود هر كه بگويد اين را بيامرزد حق تعالى تقصيرى كه از او سر زده در ايام گذشته از ماه رمضان و او را از معاصى در بقيه ماه نگه دارد.

 و از جمله سيد بن طاوس در اقبال از ابن ابى عمير از مرازم نقل كرده كه حضرت صادق عليه السلام در هر شب از دهه آخر مى‏خواند:

«اللَّهُمَّ إِنَّكَ قُلْتَ فِي كِتَابِكَ الْمُنْزَلِ‏ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ فَعَظَّمْتَ حُرْمَةَ شَهْرِ رَمَضَانَ بِمَا أَنْزَلْتَ فِيهِ مِنَ الْقُرْآنِ وَ خَصَصْتَهُ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ جَعَلْتَهَا خَيْرا مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ اللَّهُمَّ وَ هَذِهِ أَيَّامُ شَهْرِ رَمَضَانَ قَدِ انْقَضَتْ وَ لَيَالِيهِ قَدْ تَصَرَّمَتْ وَ قَدْ صِرْتُ يَا إِلَهِي مِنْهُ إِلَى مَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي وَ أَحْصَى لِعَدَدِهِ مِنَ الْخَلْقِ أَجْمَعِينَ فَأَسْأَلُكَ بِمَا سَأَلَكَ بِهِ مَلائِكَتُكَ الْمُقَرَّبُونَ وَ أَنْبِيَاؤُكَ الْمُرْسَلُونَ وَ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَفُكَّ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ وَ تُدْخِلَنِي الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِكَ وَ أَنْ تَتَفَضَّلَ عَلَيَّ بِعَفْوِكَ وَ كَرَمِكَ وَ تَتَقَبَّلَ تَقَرُّبِي وَ تَسْتَجِيبَ دُعَائِي وَ تَمُنَّ عَلَيَّ [إِلَيَ‏] بِالْأَمْنِ يَوْمَ الْخَوْفِ مِنْ كُلِّ هَوْلٍ أَعْدَدْتَهُ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلَهِي وَ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ وَ بِجَلالِكَ الْعَظِيمِ أَنْ يَنْقَضِيَ أَيَّامُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ لَيَالِيهِ وَ لَكَ قِبَلِي تَبِعَةٌ أَوْ ذَنْبٌ تُؤَاخِذُنِي بِهِ أَوْ خَطِيئَةٌ تُرِيدُ أَنْ تَقْتَصَّهَا مِنِّي لَمْ تَغْفِرْهَا لِي سَيِّدِي سَيِّدِي سَيِّدِي أَسْأَلُكَ يَا لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ إِذْ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ إِنْ كُنْتَ رَضِيتَ عَنِّي فِي هَذَا الشَّهْرِ فَازْدَدْ عَنِّي رِضًا وَ إِنْ لَمْ تَكُنْ رَضِيتَ عَنِّي فَمِنَ الْآنَ فَارْضَ عَنِّي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ يَا اللَّهُ يَا أَحَدُ يَا صَمَدُ يَا مَنْ لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوا أَحَدٌ و بسيار بگو يَا مُلَيِّنَ الْحَدِيدِ لِدَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلامُ يَا كَاشِفَ الضُّرِّ وَ الْكُرَبِ الْعِظَامِ عَنْ أَيُّوبَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَيْ مُفَرِّجَ هَمِّ يَعْقُوبَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَيْ مُنَفِّسَ غَمِّ يُوسُفَ عَلَيْهِ السَّلامُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا أَنْتَ أَهْلُهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ وَ افْعَلْ بِي مَا أَنْتَ أَهْلُهُ وَ لا تَفْعَلْ بِي مَا أَنَا أَهْلُهُ» .

 

دعای شب بيست و يکم

و از جمله اين دعاها است كه در كافى مسندا و در مقنعه و مصباح مرسلا نقل شده كه در اين شب می گويی:

«يَا مُولِجَ اللَّيْلِ فِي النَّهَارِ وَ مُولِجَ النَّهَارِ فِي اللَّيْلِ وَ مُخْرِجَ الْحَيِّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ مُخْرِجَ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ يَا رَازِقَ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ يَا اللَّهُ يَا رَحْمَانُ يَا اللَّهُ يَا رَحِيمُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمُ السَّلامُ» .                          مفاتيح‏الجنان ص :  229

 

دعاى شب بيست و دوم‏

«يَا سَالِخَ النَّهَارِ مِنَ اللَّيْلِ فَإِذَا نَحْنُ مُظْلِمُونَ وَ مُجْرِيَ الشَّمْسِ لِمُسْتَقَرِّهَا بِتَقْدِيرِكَ يَا عَزِيزُ يَا عَلِيمُ وَ مُقَدِّرَ الْقَمَرِ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ يَا نُورَ كُلِّ نُورٍ وَ مُنْتَهَى كُلِّ رَغْبَةٍ وَ وَلِيَّ كُلِّ نِعْمَةٍ يَا اللَّهُ يَا رَحْمَانُ يَا اللَّهُ يَا قُدُّوسُ يَا أَحَدُ يَا وَاحِدُ يَا فَرْدُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ [عَلَى‏] أَهْلِ بَيْتِهِ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ السَّلامُ» .

 

دعاى شب بيست و سوم‏

«يَا رَبَّ لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ جَاعِلَهَا خَيْرا مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ وَ رَبَّ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْجِبَالِ وَ الْبِحَارِ وَ الظُّلَمِ وَ الْأَنْوَارِ وَ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ يَا بَارِئُ يَا مُصَوِّرُ يَا حَنَّانُ يَا مَنَّانُ يَا اللَّهُ يَا رَحْمَانُ يَا اللَّهُ يَا قَيُّومُ يَا اللَّهُ يَا بَدِيعُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ السَّلامُ» .

 

خواندن دعای اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ در شب بيست و سوم‏

محمد بن عيسى به سند خود از صالحين عليهم السلام روايت كرده است كه فرمودند: تكرار ‏كن در شب بيست و سوم از ماه رمضان اين دعا را در حال سجود و قيام و قعود و بر هر حالى كه هستى در تمام ماه و هر چه ممكن شود و هر زمانى كه حاضر شود تو را يعنى يادت آيد اين دعا در روزگار حياتت مى‏گوئى بعد از ستايش كردن حق تعالى به بزرگوارى و فرستادن صلوات بر پيغمبر صلى الله عليه و آله:                          مفاتيح‏الجنان ص :  230

 «اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلَى آبَائِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّا وَ حَافِظا وَ قَائِدا وَ نَاصِرا وَ دَلِيلا وَ عَيْنا حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعا وَ تُمَتِّعَهُ فِيهَا طَوِيلا» .

و در شب بيست و سوم‏ نيز مى‏خوانى:

«يَا مُدَبِّرَ الْأَمُورِ يَا بَاعِثَ مَنْ فِي الْقُبُورِ يَا مُجْرِيَ الْبُحُورِ يَا مُلَيِّنَ الْحَدِيدِ لِدَاوُدَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِي كَذَا وَ كَذَا» . و بجاى اين كلمه حاجات خود را بخواهد اللَّيْلَةَ اللَّيْلَةَ و بلند كن دستهاى خود را به سوى آسمان يعنى در وقت گفتن يا مدبر الامور تا آخر و بگو اين دعا را در حال ركوع و سجود و ايستاده و نشسته و مكرر كن آن را و آن را نيز در شب آخر ماه رمضان بگو.

 

دعاى شب بيست و چهارم‏

«يَا فَالِقَ الْإِصْبَاحِ وَ جَاعِلَ اللَّيْلِ سَكَنا وَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ حُسْبَانا يَا عَزِيزُ يَا عَلِيمُ يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ وَ الْقُوَّةِ وَ الْحَوْلِ وَ الْفَضْلِ وَ الْإِنْعَامِ وَ الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ يَا اللَّهُ يَا رَحْمَانُ يَا اللَّهُ يَا فَرْدُ يَا وِتْرُ يَا اللَّهُ يَا ظَاهِرُ يَا بَاطِنُ يَا حَيُّ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يَذْهَبُ بِالشَّكِّ عَنِّي وَ رِضًى بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ».

 

دعاى شب بيست و پنجم‏

«يَا جَاعِلَ اللَّيْلِ لِبَاسا وَ النَّهَارِ مَعَاشا وَ الْأَرْضِ مِهَادا وَ الْجِبَالِ أَوْتَادا يَا اللَّهُ يَا قَاهِرُ يَا اللَّهُ يَا جَبَّارُ يَا اللَّهُ يَا سَمِيعُ يَا اللَّهُ يَا قَرِيبُ يَا اللَّهُ يَا مُجِيبُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى و الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ رِضًى بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ السَّلامُ» .

 

دعاى شب بيست و ششم‏

«يَا جَاعِلَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ آيَتَيْنِ يَا مَنْ مَحَا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلَ آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلا مِنْهُ وَ رِضْوَانا يَا مُفَصِّلَ كُلِّ شَيْ‏ءٍ تَفْصِيلا يَا مَاجِدُ يَا وَهَّابُ يَا اللَّهُ يَا جَوَادُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ» .

 

دعاى شب بيست و هفتم‏

«يَا مَادَّ الظِّلِّ وَ لَوْ شِئْتَ لَجَعَلْتَهُ سَاكِنا وَ جَعَلْتَ الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلا ثُمَّ قَبَضْتَهُ [إِلَيْكَ‏] قَبْضا يَسِيرا يَا ذَا الْجُودِ وَ الطَّوْلِ وَ الْكِبْرِيَاءِ وَ الْآلاءِ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ عَالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ يَا قُدُّوسُ يَا سَلامُ يَا مُؤْمِنُ يَا مُهَيْمِنُ يَا عَزِيزُ يَا جَبَّارُ يَا مُتَكَبِّرُ يَا اللَّهُ يَا خَالِقُ يَا بَارِئُ يَا مُصَوِّرُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ» .

 

اعمال شب بيست و هفتم‏:

بالخصوص غسل وارد شده و منقول است كه حضرت امام زين العابدين عليه السلام در اين شب اين دعا را مكرر مى‏خواند از اول شب تا به آخر شب:

«اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي التَّجَافِيَ عَنْ دَارِ الْغُرُورِ وَ الْإِنَابَةَ إِلَى دَارِ الْخُلُودِ وَ الاسْتِعْدَادَ لِلْمَوْتِ قَبْلَ حُلُولِ الْفَوْتِ» .

 

دعاى شب بيست و هشتم‏

«يَا خَازِنَ اللَّيْلِ فِي الْهَوَاءِ وَ خَازِنَ النُّورِ فِي السَّمَاءِ وَ مَانِعَ السَّمَاءِ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلا بِإِذْنِهِ وَ حَابِسَهُمَا أَنْ تَزُولا يَا عَلِيمُ يَا عَظِيمُ يَا غَفُورُ يَا دَائِمُ يَا اللَّهُ يَا وَارِثُ يَا بَاعِثَ مَنْ فِي الْقُبُورِ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ» .

 

دعاى شب بيست و نهم‏

«يَا مُكَوِّرَ اللَّيْلِ عَلَى النَّهَارِ وَ مُكَوِّرَ النَّهَارِ عَلَى اللَّيْلِ يَا عَلِيمُ يَا حَكِيمُ يَا رَبَّ الْأَرْبَابِ وَ سَيِّدَ السَّادَاتِ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ يَا أَقْرَبَ إِلَيَّ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ» .

 

دعاى شب سى‏ام‏

«الْحَمْدُ لِلَّهِ لا شَرِيكَ لَهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَمَا يَنْبَغِي لِكَرَمِ وَجْهِهِ وَ عِزِّ جَلالِهِ وَ كَمَا هُوَ أَهْلُهُ يَا قُدُّوسُ يَا نُورُ يَا نُورَ الْقُدْسِ يَا سُبُّوحُ يَا مُنْتَهَى التَّسْبِيحِ يَا رَحْمَانُ يَا فَاعِلَ الرَّحْمَةِ يَا اللَّهُ يَا عَلِيمُ يَا كَبِيرُ يَا اللَّهُ يَا لَطِيفُ يَا جَلِيلُ يَا اللَّهُ يَا سَمِيعُ يَا بَصِيرُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْبَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ» .

اعمال شب آخر ماه‏ مبارک رمضان

شب بسيار مباركى است و از براى اين شب چند عمل است؛

1-   غسل‏ کردن.

2-   زيارت امام حسين×.

3-    ‏خواندن سوره انعام و كهف و يس.

4-   صد مرتبه استغفار : أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ .

5-   خواندن دعای اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ‏ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ وَ قَدْ تَصَرَّمَ :

بخواند اين دعا را كه شيخ كلينى از حضرت صادق عليه السلام نقل كرده:

«اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ‏ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ وَ قَدْ تَصَرَّمَ وَ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ يَا رَبِّ أَنْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَيْلَتِي هَذِهِ أَوْ يَتَصَرَّمَ شَهْرُ رَمَضَانَ وَ لَكَ قِبَلِي تَبِعَةٌ أَوْ ذَنْبٌ تُرِيدُ أَنْ تُعَذِّبَنِي بِهِ يَوْمَ أَلْقَاكَ» .

6-   خواندن دعاى يا مدبر الامور...که در اعمال شب بيست و سوم گذشت.

7-   وداع با ماه رمضان.

به دعاهاى وداع‏ كه شيخ كلينى و صدوق و شيخ مفيد و طوسى و سيد بن طاوس رضوان الله عليهم نقل كرده‏اند و شايد بهترين آنها دعاى چهل و پنجم صحيفه كامله باشد.

و سيد بن طاوس از حضرت صادق عليه السلام روايت كرده است كه هر كه در شب آخر ماه رمضان وداع كند آن ماه شريف را و بگويد:

«اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ صِيَامِي لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ أَعُوذُ بِكَ أَنْ يَطْلُعَ فَجْرُ هَذِهِ اللَّيْلَةِ إِلا وَ قَدْ غَفَرْتَ لِي» ، بيامرزد حق تعالى او را پيش از آن كه صبح كند و روزى فرمايد او را توبه و انابه.

 سيد و شيخ صدوق از جابر بن عبد الله انصارى روايت كرده‏اند كه گفت: رفتم به خدمت حضرت رسول صلى الله عليه و آله در جمعه آخر ماه رمضان چون نظر آن حضرت بر من افتاد فرمود كه اى جابر اين آخر جمعه‏اى است از ماه رمضان پس آن را وداع كن و بگو:

«اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ صِيَامِنَا إِيَّاهُ فَإِنْ جَعَلْتَهُ فَاجْعَلْنِي مَرْحُوما وَ لا تَجْعَلْنِي مَحْرُوما» ، پس به درستى كه هر كه اين دعا را در اين روز بخواند از دو خصلت نيكو ظفر مى‏يابد يا به رسيدن به ماه رمضان آينده يا به آمرزش خدا و رحمت بى انتها.

و سيد بن طاوس و كفعمى نقل كرده از حضرت رسول صلى الله عليه و آله كه فرمود: هر كه در شب آخر ماه رمضان ده ركعت نماز گزارد بخواند در هر ركعت حمد يك مرتبه و قل هو الله أحد ده مرتبه و بگويد در ركوع و سجود ده مرتبه «سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ» و بعد از هر دو ركعت تشهد بخواند و سلام دهد و چون از تمام ده ركعت فارغ شد و سلام داد هزار مرتبه استغفار كند بگويد «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ» و بعد از استغفار سر به سجده گذارد و بگويد در حال سجود «يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ يَا رَحْمَانَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِيمَهُمَا يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ يَا إِلَهَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ تَقَبَّلْ مِنَّا صَلاتَنَا وَ صِيَامَنَا وَ قِيَامَنَا» قسم به حق آن كه مرا براستى به نبوت مبعوث فرموده كه جبرئيل مرا خبر داد از اسرافيل از پروردگار خود تبارك و تعالى كه سر از سجده بر نداشته باشد كه بيامرزد خدا او را و قبول فرمايد از او ماه رمضان را و بگذرد از گناهان او. و اين نماز در شب عيد فطر نيز روايت شده و لكن در آن روايت است كه تسبيح أربع را در ركوع و سجود عوض تسبيح ركوع و سجود بخواند و به جاى «اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا» تا به آخر دارد «اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَ تَقَبَّلْ صَوْمِي وَ صَلاتِي وَ قِيَامِي» .

روز سى‏ام‏ ماه مبارک رمضان

سيد براى روز آخر دعايى نقل كرده كه اولش اين است «اللَّهُمَّ إِنَّكَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ» و چون در اين روز غالب مردم قرآن ختم مى‏كنند سزاوار است كه بعد از ختم بخوانند و اگر خواسته باشند اين دعاى مختصر را بخوانند كه شيخ از امير المؤمنين عليه السلام نقل كرده:

«اللَّهُمَّ اشْرَحْ بِالْقُرْآنِ صَدْرِي وَ اسْتَعْمِلْ بِالْقُرْآنِ بَدَنِي وَ نَوِّرْ بِالْقُرْآنِ بَصَرِي وَ أَطْلِقْ بِالْقُرْآنِ لِسَانِي وَ أَعِنِّي عَلَيْهِ مَا أَبْقَيْتَنِي فَإِنَّهُ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِكَ و نيز بخواند اين دعا را كه از حضرت امير المؤمنين عليه السلام نيز روايت شده اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ إِخْبَاتَ الْمُخْبِتِينَ وَ إِخْلاصَ الْمُوقِنِينَ وَ مُرَافَقَةَ الْأَبْرَارِ وَ اسْتِحْقَاقَ حَقَائِقِ الْإِيمَانِ وَ الْغَنِيمَةَ مِنْ كُلِّ بِرٍّ وَ السَّلامَةَ مِنْ كُلِّ إِثْمٍ وَ وُجُوبَ رَحْمَتِكَ وَ عَزَائِمَ مَغْفِرَتِكَ وَ الْفَوْزَ بِالْجَنَّةِ وَ النَّجَاةَ مِنَ النَّارِ» .

اعمال شب و روز عيد فطر(اوّل ماه شوال)

ااا

شب عيد فطر

از جمله ليالى شريفه است و در فضيلت و ثواب عبادت و احياى آن احاديث بسيار وارد شده و روايت شده است كه آن شب كمتر از شب قدر نيست و از براى آن چند عمل است:

1-     غسل کردن هنگام آفتاب غروب.

2-    احيا و شب زنده داری به نماز، دعا و مناجات، استغفار و طلب آمرزش از حق تعالى و بيتوته در مسجد.

3-     خواندن بعد از نماز مغرب و عشا، صبح و نماز عيد تکبيرات خاص را:

«اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ وَ لِلَّهِ الْحَمْدُ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا هَدَانَا وَ لَهُ الشُّكْرُ عَلَى مَا أَوْلانَا» .

4-   بعد از نماز مغرب و نافله آن را خواند دستها را بسوى آسمان بلند كند و بگويد:

«يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ‏يَا ذَا الْجُودِ يَا مُصْطَفِيَ مُحَمَّدٍ وَ نَاصِرَهُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِي كُلَّ ذَنْبٍ أَحْصَيْتَهُ وَ هُوَ عِنْدَكَ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ» .

سپس به سجده برود و صد مرتبه در سجده بگويد «أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ» پس هر حاجت كه دارد از حق تعالى بخواهد كه إن شاء الله تعالى بر آورده خواهد شد. و در روايت شيخ است كه بعد از نماز مغرب به سجده رود و بگويد: «يَا ذَا الْحَوْلِ يَا ذَا الطَّوْلِ يَا مُصْطَفِيا مُحَمَّدا وَ نَاصِرَهُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِي كُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتُهُ وَ نَسِيتُهُ أَنَا وَ هُوَ عِنْدَكَ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ پس بگو صد مرتبه أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ» .

5-     زيارت كردن امام حسين عليه السلام كه فضيلت بسيار دارد و زيارت مخصوصه اين شب در باب زيارات بيايد إن شاء الله.

6-    ده مرتبه ذكر يا دائم الفضل را بگويد كه در اعمال شب جمعه بيان شد.

7-    بجا آورد ده ركعت نمازى‏ كه در شب آخر ماه رمضان بيان شد.

8-    بجا آورد دو ركعت نماز در ركعت اول بعد از حمد هزار مرتبه توحيد و در دوم يك مرتبه بخواند و بعد از سلام سر به سجده بگذارد و صد مرتبه بگويد «أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ» پس بگويد «يَا ذَا الْمَنِّ وَ الْجُودِ يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ يَا مُصْطَفِيَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ افْعَلْ بِي كَذَا وَ كَذَا» و به جاى آن حاجات خود را بطلبد. و روايت است كه حضرت امير المؤمنين عليه السلام اين دو ركعت را به اين كيفيت بجا مى‏آورد پس سر از سجده برمى‏داشت و مى‏فرمود به حق آن خداوندى كه جانم به دست قدرت او است هر كه اين نماز را بكند هر حاجت از خدا بطلبد البته عطا كند و اگر به عدد ريگهاى بيابان گناه داشته باشد خدا بيامرزد و در روايت ديگر به جاى هزار مرتبه توحيد صد مرتبه وارد شده لكن نماز را بعد از نماز مغرب و نافله آن بايد بجا آورد و شيخ و سيد بعد از اين نماز اين دعا را نقل كرده‏اند:

«يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا رَحْمَانُ يَا اللَّهُ يَا رَحِيمُ يَا اللَّهُ يَا مَلِكُ يَا اللَّهُ يَا قُدُّوسُ يَا اللَّهُ يَا سَلامُ يَا اللَّهُ يَا مُؤْمِنُ يَا اللَّهُ يَا مُهَيْمِنُ يَا اللَّهُ يَا عَزِيزُ يَا اللَّهُ يَا جَبَّارُ يَا اللَّهُ يَا مُتَكَبِّرُ يَا اللَّهُ يَا خَالِقُ يَا اللَّهُ يَا بَارِئُ يَا اللَّهُ يَا مُصَوِّرُ يَا اللَّهُ يَا عَالِمُ يَا اللَّهُ يَا عَظِيمُ يَا اللَّهُ يَا عَلِيمُ يَا اللَّهُ يَا كَرِيمُ يَا اللَّهُ يَا حَلِيمُ يَا اللَّهُ يَا حَكِيمُ يَا اللَّهُ يَا سَمِيعُ يَا اللَّهُ يَا بَصِيرُ يَا اللَّهُ يَا قَرِيبُ يَا اللَّهُ يَا مُجِيبُ يَا اللَّهُ يَا جَوَادُ يَا اللَّهُ يَا مَاجِدُ يَا اللَّهُ يَا مَلِيُّ يَا اللَّهُ يَا وَفِيُّ يَا اللَّهُ يَا مَوْلَى يَا اللَّهُ يَا قَاضِي يَا اللَّهُ يَا سَرِيعُ يَا اللَّهُ يَا شَدِيدُ يَا اللَّهُ يَا رَءُوفُ يَا اللَّهُ يَا رَقِيبُ يَا اللَّهُ يَا مَجِيدُ يَا اللَّهُ يَا حَفِيظُ يَا اللَّهُ يَا مُحِيطُ يَا اللَّهُ يَا سَيِّدَ السَّادَاتِ يَا اللَّهُ يَا أَوَّلُ يَا اللَّهُ يَا آخِرُ يَا اللَّهُ يَا ظَاهِرُ يَا اللَّهُ يَا بَاطِنُ يَا اللَّهُ يَا فَاخِرُ يَا اللَّهُ يَا قَاهِرُ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا وَدُودُ يَا اللَّهُ يَا نُورُ يَا اللَّهُ يَا رَافِعُ يَا اللَّهُ يَا مَانِعُ يَا اللَّهُ يَا دَافِعُ يَا اللَّهُ يَا فَاتِحُ يَا اللَّهُ يَا نَفَّاحُ [نَفَّاعُ‏] يَا اللَّهُ يَا جَلِيلُ يَا اللَّهُ يَا جَمِيلُ يَا اللَّهُ يَا شَهِيدُ يَا اللَّهُ يَا شَاهِدُ يَا اللَّهُ يَا مُغِيثُ يَا اللَّهُ يَا حَبِيبُ يَا اللَّهُ يَا فَاطِرُ يَا اللَّهُ يَا مُطَهِّرُ يَا اللَّهُ يَا مَلِكُ [مَلِيكُ‏] يَا اللَّهُ يَا مُقْتَدِرُ يَا اللَّهُ يَا قَابِضُ يَا اللَّهُ يَا بَاسِطُ يَا اللَّهُ يَا مُحْيِي يَا اللَّهُ يَا مُمِيتُ يَا اللَّهُ يَا بَاعِثُ يَا اللَّهُ يَا وَارِثُ يَا اللَّهُ يَا مُعْطِي يَا اللَّهُ يَا مُفْضِلُ يَا اللَّهُ يَا مُنْعِمُ يَا اللَّهُ يَا حَقُّ يَا اللَّهُ يَا مُبِينُ يَا اللَّهُ يَا طَيِّبُ يَا اللَّهُ يَا مُحْسِنُ يَا اللَّهُ يَا مُجْمِلُ يَا اللَّهُ يَا مُبْدِئُ يَا اللَّهُ يَا مُعِيدُ يَا اللَّهُ يَا بَارِئُ يَا اللَّهُ يَا بَدِيعُ يَا اللَّهُ يَا هَادِي يَا اللَّهُ يَا كَافِي يَا اللَّهُ يَا شَافِي يَا اللَّهُ يَا عَلِيُّ يَا اللَّهُ يَا عَظِيمُ يَا اللَّهُ يَا حَنَّانُ يَا اللَّهُ يَا مَنَّانُ يَا اللَّهُ يَا ذَا الطَّوْلِ يَا اللَّهُ يَا مُتَعَالِي يَا اللَّهُ يَا عَدْلُ يَا اللَّهُ يَا ذَا الْمَعَارِجِ يَا اللَّهُ يَا صَادِقُ يَا اللَّهُ يَا صَدُوقُ يَا اللَّهُ يَا دَيَّانُ يَا اللَّهُ يَا بَاقِي يَا اللَّهُ يَا وَاقِي يَا اللَّهُ يَا ذَا الْجَلالِ يَا اللَّهُ يَا ذَا الْإِكْرَامِ يَا اللَّهُ يَا مَحْمُودُ يَا اللَّهُ يَا مَعْبُودُ يَا اللَّهُ يَا صَانِعُ يَا اللَّهُ يَا مُعِينُ يَا اللَّهُ يَا مُكَوِّنُ يَا اللَّهُ يَا فَعَّالُ يَا اللَّهُ يَا لَطِيفُ يَا اللَّهُ يَا غَفُورُ يَا اللَّهُ [يَا جَلِيلُ يَا اللَّهُ‏] يَا شَكُورُ يَا اللَّهُ يَا نُورُ يَا اللَّهُ يَا قَدِيرُ [قَدِيمُ‏] يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا اللَّهُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَمُنَّ عَلَيَّ بِرِضَاكَ وَ تَعْفُوَ عَنِّي بِحِلْمِكَ وَ تُوَسِّعَ عَلَيَّ مِنْ رِزْقِكَ الْحَلالِ الطَّيِّبِ وَ مِنْ حَيْثُ أَحْتَسِبُ وَ مِنْ حَيْثُ لا أَحْتَسِبُ فَإِنِّي عَبْدُكَ لَيْسَ لِي أَحَدٌ سِوَاكَ وَ لا أَحَدٌ أَسْأَلُهُ غَيْرُكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ مَا شَاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ» .

پس به سجده ‏رفته مى‏گويد:

«يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا رَبِّ يَا رَبِّ يَا رَبِّ يَا مُنْزِلَ الْبَرَكَاتِ بِكَ تُنْزَلُ كُلُّ حَاجَةٍ أَسْأَلُكَ بِكُلِّ اسْمٍ فِي مَخْزُونِ الْغَيْبِ عِنْدَكَ وَ الْأَسْمَاءِ الْمَشْهُورَاتِ عِنْدَكَ الْمَكْتُوبَةِ عَلَى سُرَادِقِ عَرْشِكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَقْبَلَ مِنِّي شَهْرَ رَمَضَانَ وَ تَكْتُبَنِي مِنَ الْوَافِدِينَ إِلَى بَيْتِكَ الْحَرَامِ وَ تَصْفَحَ لِي عَنِ الذُّنُوبِ الْعِظَامِ وَ تَسْتَخْرِجَ لِي يَا رَبِّ كُنُوزَكَ يَا رَحْمَانُ» .

9-   چهارده ركعت نماز كند و بخواند در هر ركعتى حمد و آية الكرسي و سه مرتبه قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ تا براى او باشد به هر ركعتى ثواب عبادت چهل سال و عبادت هر كه در آن ماه روزه گرفته و نماز خوانده است.

10- احيا و شب زنده داری، شيخ در مصباح فرموده كه در آخر شب غسل كن‏ و در جاى نماز خود تا طلوع فجر بنشين.

عيد فطر اعمال و کيفيت نماز آن

روز اول شوال روز عيد فطر است و برای آن چند عمل است‏:

1-    خواندن بعد از نماز صبح و نماز عيد آن تكبيرات خاص را كه در شب عيد ذکر شد.

2-     خواندن بعد از نماز صبح دعايى را كه سيد روايت كرده اللَّهُمَّ إِنِّي تَوَجَّهْتُ إِلَيْكَ بِمُحَمَّدٍ إِمَامِي ... و شيخ اين دعا را بعد از نماز عيد ذكر فرموده است.

3-    پرداخت کردن زكات فطره به تفصيلى كه در توضيح مسائل بيان شده است، که برای هر نفر يک صاع و پيش از نماز عيد بايد باشد.

 و بدان كه زكات فطره واجب مؤكد است و شرط قبولى روزه ماه رمضان و سبب حفظ تا سال ديگر است و حق تعالى آن را مقدم بر نماز ذكر فرموده در اين آيه شريفه «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى و ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى» .

4-    افطار كردن‏ در اول روز پيش از نماز عيد و بهتر آن است كه به خرما يا به شيرينى باشد.

و شيخ مفيد فرموده مستحب است تناول كردن مقدار كمى از تربت سيد الشهداء عليه السلام كه از براى هر دردى شفا است.

5-    غسل کردن و وقت آن بعد از طلوع فجر تا زمان به جا آوردن نماز عيد است چنان چه شيخ فرموده و در جزء روايتى است كه غسل را در زير سقفى بكن و چون خواستى غسل كنى بگو:

«اللَّهُمَّ إِيمَانا بِكَ وَ تَصْدِيقا بِكِتَابِكَ وَ اتِّبَاعَ سُنَّةِ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ» ، پس بسم الله بگو و غسل كن و چون از غسل فارغ شدى بگو:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ كَفَّارَةً لِذُنُوبِي وَ طَهِّرْ دِينِي اللَّهُمَّ أَذْهِبْ عَنِّي الدَّنَسَ» .

6-    پوشيدن جامه نيكو و بكار بردن بوى خوش‏ و رفتن براى نماز عيد.

7-    رفتن به نماز عيد بعد از طلوع آفتاب باشد و خوانده شود دعايى را كه سيد در اقبال از حضرت امام محمد باقر عليه السلام نقل كرده است كه فرمود اين دعا را هنگام مهيا شدن برای نماز عيد فطر و قربان و جمعه بخوان:

«اللَّهُمَّ مَنْ تَهَيَّأَ فِي هَذَا الْيَوْمِ أَوْ تَعَبَّأَ أَوْ أَعَدَّ وَ اسْتَعَدَّ لِوِفَادَةٍ إِلَى مَخْلُوقٍ رَجَاءَ رِفْدِهِ وَ نَوَافِلِهِ وَ فَوَاضِلِهِ وَ عَطَايَاهُ فَإِنَّ إِلَيْكَ يَا سَيِّدِي تَهْيِئَتِي وَ تَعْبِئَتِي وَ إِعْدَادِي وَ اسْتِعْدَادِي رَجَاءَ رِفْدِكَ وَ جَوَائِزِكَ وَ نَوَافِلِكَ وَ فَوَاضِلِكَ وَ فَضَائِلِكَ وَ عَطَايَاكَ وَ قَدْ غَدَوْتُ إِلَى عِيدٍ مِنْ أَعْيَادِ أُمَّةِ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ عَلَى آلِهِ وَ لَمْ أَفِدْ إِلَيْكَ الْيَوْمَ بِعَمَلٍ صَالِحٍ أَثِقُ بِهِ قَدَّمْتُهُ وَ لا تَوَجَّهْتُ بِمَخْلُوقٍ أَمَّلْتُهُ وَ لَكِنْ أَتَيْتُكَ خَاضِعا مُقِرّا بِذُنُوبِي وَ إِسَاءَتِي إِلَى نَفْسِي فَيَا عَظِيمُ يَا عَظِيمُ يَا عَظِيمُ اغْفِرْ لِيَ الْعَظِيمَ مِنْ ذُنُوبِي فَإِنَّهُ لا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ الْعِظَامَ إِلا أَنْتَ يَا لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» .

8-    خواندن نماز عيد است‏ و آن دو ركعت است در ركعت اول حمد و سوره اعلى بخواند و بعد از قرائت پنج تكبير بگويد و بعد از هر تكبير اين قنوت را بخواند:

«اللَّهُمَّ [أَنْتَ أَهْلُ‏] أَهْلَ الْكِبْرِيَاءِ وَ الْعَظَمَةِ وَ أَهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ أَهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَهْلَ التَّقْوَى وَ الْمَغْفِرَةِ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْيَوْمِ الَّذِي جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِينَ عِيدا وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ذُخْرا وَ شَرَفا وَ مَزِيدا أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُدْخِلَنِي فِي كُلِّ خَيْرٍ أَدْخَلْتَ فِيهِ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُخْرِجَنِي مِنْ كُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَ مَا سَأَلَكَ مِنْهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ وَ أَعُوذُ بِكَ فِيهِ مِمَّا اسْتَعَاذَ مِنْهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ الْمُخْلِصُونَ» .

سپس تكبير ششم بگويد و به ركوع رود و بعد از ركوع و سجود برخيزد به ركعت دوم و بعد از حمد سوره و الشمس بخواند و چهار تكبير بگويد و بعد از هر تكبيرى آن قنوت را بخواند و چون فارغ شد تكبير پنجم گويد و به ركوع رود پس نماز را تمام كند و بعد از سلام تسبيح زهرا عليها السلام بفرستد.

و بعد از نماز عيد دعاهاى بسيار وارد شده است که شايد بهترين آنها دعاى چهل و ششم صحيفه كامله باشد و مستحب است كه نماز عيد در زير آسمان و بر روى زمين بدون فرش و بوريا واقع شود و آن كه برگردد از مصلى از غير آن راهى كه رفته بود و دعا كند از براى برادران دينى خود به قبولى اعمال.

9-     زيارت امام حسين عليه السلام را بخواند يا حضرت را زيارت كند.

10- دعاى ندبه بخواند و سيد بن طاوس فرموده كه چون از دعا فارغ شود به سجده رود و بگويد:

«أَعُوذُ بِكَ مِنْ نَارٍ حَرُّهَا لا يُطْفَى وَ جَدِيدُهَا لا يَبْلَى وَ عَطْشَانُهَا لا يَرْوَى» ، پس گونه راست را بگذارد و بگويد:

«إِلَهِي لا تُقَلِّبْ وَجْهِي فِي النَّارِ بَعْدَ سُجُودِي وَ تَعْفِيرِي لَكَ بِغَيْرِ مَنٍّ مِنِّي عَلَيْكَ بَلْ لَكَ الْمَنُّ عَلَيَّ»، سپس گونه چپ را بگذارد و بگويد:

«ارْحَمْ مَنْ أَسَاءَ وَ اقْتَرَفَ وَ اسْتَكَانَ وَ اعْتَرَفَ»، پس برگردد به حال سجده و بگويد:

«إِنْ كُنْتُ بِئْسَ الْعَبْدُ فَأَنْتَ نِعْمَ الرَّبُّ عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبْدِكَ فَلْيَحْسُنِ الْعَفْوُ مِنْ عِنْدِكَ يَا كَرِيمُ»، پس صد مرتبه بگويد: «الْعَفْوَ الْعَفْوَ».

آنگاه سيد فرموده و لا تقطع يومك هذا باللعب و الإهمال و أنت لا تعلم أ مردود أم مقبول الأعمال فإن رجوت القبول فقابل ذلك بالشكر الجميل و إن خفت الرد فكن أسير الحزن الطويل.

دعاهای طولانی ماه مبارک رمضان

مراجعه شود...

حوادث مهم تاريخ اسلام در ماه مبارک رمضان

ااا

روز ششم ماه رمضان سال 201؛ ‏بيعت مردم با حضرت علی بن موسی الرضا عليه السلام

در سال دويست و يك مردم با حضرت امام رضا عليه السلام ‏بيعت كردند.

برای اطلاع بيشتر به فايل ولايت عهدی مراجعه شود.

روز پانزدهم ماه رمضان سال دوم هجرت ؛ ‏ميلاد با سعادت امام حسن مجتبى عليه السلام

نيمه ماه مبارک رمضان سال دوم هجرت ولادت با سعادت کريم اهل بيت حضرت امام حسن مجتبى× ‏واقع شده، صدقه و افطاری دادن در آن فضيلت بسيار دارد.

برای اطلاع بيشتر به فايل زندگانی امام مجتبی عليه السلام مراجعه شود.

روز هفدهم ماه مبارک رمضان؛ واقعه جنگ بدر

در شب هفدهم ماه مبارک رمضان لشكر اسلام به فرماندهی حضرت رسول صلى الله عليه و آله با لشكر كفار قريش در منطقه بدر ملاقات كردند و در روزش جنگ بدر واقع شد و حق تعالى لشكر آن حضرت را بر مشركين ظفر داد و آن اعظم فتوحات اسلام بود.

روايات بسيار وارد شده كه در آن شب بدر حضرت رسول صلى الله عليه و آله به اصحاب فرمود كيست امشب براى ما برود از چاه آب بكشد بياورد اصحاب سكوت كردند و هيچ كدام اقدام بر اين كار نكردند حضرت امير المؤمنين عليه السلام مشكى برداشت بطلب آب بيرون رفت و آن شب شبى بود سرد و باد مى‏آمد و ظلمت داشت پس رسيد به چاه آب و آن چاهى بود بسيار گود و تاريك و آن حضرت دلوى نيافت تا از چاه آب كشد لاجرم به چاه پايين رفت و مشك را پر كرد و بيرون آمد رو كرد به آمدن كه ناگاه باد سختى برخورد به آن حضرت كه آن جناب از سختى آن نشست تا برطرف شد پس برخاست و حركت فرمود كه ناگاه باد سختى ديگر مانند آن آمد آن حضرت نشست تا او نيز رد شد ديگر باره برخاست برود مرتبه سوم نيز همان نحو بادى رسيد و آن حضرت نشست و چون رد شد برخاست و خود را به حضرت رسول صلى الله عليه و آله رسانيد حضرت پرسيد كه يا ابا الحسن براى چه دير آمدى عرض كرد كه سه مرتبه بادى به من رسيد كه بسيار سخت بود و مرا لرزه فرا گرفت و مكثم به جهت برطرف شدن آن بادها بود فرمود آيا دانستى آنها چه بود يا على عرض كرد نه فرمود آن اول جبرئيل بود با هزار فرشته كه بر تو سلام كرد و سلام كردند و ديگرى ميكائيل بود با هزار فرشته كه بر تو سلام كرد و سلام كردند و پس از آن اسرافيل بود با هزار ملائكه كه سلام كرد بر تو و سلام كردند و اينها فرود آمدند به جهت مدد ما) فقير گويد كه اشاره به همين است قول آن كسى كه گفته كه از براى امير المؤمنين عليه السلام در يك شب سه هزار و سه منقبت بوده و اشاره به همين نموده سيد حميرى در شعر خود در مدح آن حضرت:

 (أُقْسِمُ بِاللَّهِ وَ آلائِهِ وَ الْمَرْءُ عَمَّا قَالَ مَسْئُولٌ إِنَّ عَلِيِّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَى الْتُّقَى وَ الْبِرِّ مَجْبُولٌ كَانَ إِذَا الْحَرْبُ مَرَتْهَا الْقَنَا وَ أَحْجَمَتْ عَنْهَا الْبَهَالِيلُ يَمْشِي إِلَى الْقِرْنِ وَ فِي كَفِّهِ أَبْيَضُ مَاضِي الْحَدِّ مَصْقُولٌ مَشْيَ الْعَفَرْنَا بَيْنَ أَشْبَالِهِ أَبْرَزَهُ لِلْقَنَصِ الْغِيلُ ذَاكَ الَّذِي سَلَّمَ فِي لَيْلَةٍ عَلَيْهِ مِيكَالٌ وَ جِبْرِيلٌ مِيكَالُ فِي أَلْفٍ وَ جِبْرِيلُ فِي أَلْفٍ وَ يَتْلُوهُمْ سَرَافِيلُ لَيْلَةَ بَدْرٍ مَدَدا أُنْزِلُوا كَأَنَّهُمْ طَيْرٌ أَبَابِيلُ).

برای اطلاع بيشتر به فايل ماجرای جنگ بدر مراجعه شود.

بيست و يكم ماه مبارک رمضان سال 40 هجری؛‌ شهادت اميرالمؤمنين عليه السلام

شب بيست و يكم سال چهلم‌ هجری‌ قمری‌ شهادت اميرالمؤمنين علی عليه السلام حدود سه‌ ساعت‌ از شب‌ گذشته‌ واقع شده است.

روز بيست و يكم روز قتل حضرت اميرالمؤمنين علی عليه السلام است.

برای اطلاع بيشتر به فايل خورشيد کعبه از طلوع تا غروب مراجعه شود.

پايان سخن

اعمال اين ماه شريف بسيار است و چون توان عبادی انسان ها متفاوت می باشد تنها بخشی از آن بيان گرديد تا هر کس به ميزان استعداد و حوصله و قدرت خود از آن بهرمند شود.        التماس دعا

ااا

تحقيقات و مطالعات اسلام ومعارف الهی

http://www.islam-ds.ir

Email: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید