بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

شروع تحقيق: سال 1388- محرم الحرام 1431

آخرين بررسی: 1/آبان/1395

جمع ساعات تحقيق: 193+ 1

ماه محرم آغاز سال هجری قمری، از ماههای حرام و بهرمندی انسان از حمايت هاى خاص الهى

موضوع: شناخت و اعمال ماه محرّم الحرام

«السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ثَارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثَارِهِ ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ»

شور، شعار، شعور و حماسه، امر به معروف و نهی از منکر و فلسفه نهضت خونين عاشورا

ماه پيروزی خون بر شمشير، ماه بيمه و به­ روز شدن اسلام، ماه مبارزه با ظلم و بی عدالتی، ماه بزرگترين تجمع و گردهمايی در جهان برای مهندسی جامعه الهی

گزيده مطالب:

أعوذ باللّه من الشّيطان الرّجيم ؛«يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فيهِ قُلْ قِتالٌ فيهِ كَبيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ وَ كُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ إِخْراجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَ الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ...(البقرة : 217) ؛ اى پيامبر! از تو راجع به جنگ در ماه حرام سؤال كنند، بگو: گناهى است بزرگ، ولى بازداشتن خلق از راه خدا و كفر به خدا و پايمال كردن حرمت حرم خدا و بيرون كردن اهل حرم از آن اگر کسی مرتکب شود نزد خدا بسيار گناه بزرگترى است و فتنه‏گرى، فساد انگيزتر از قتل است.

خصوصيات محرم­الحرام اوّلين ماه و شروع سال نو قمری:

از خصوصيات محرم­الحرام اين که از اوّلين ماه­هاى حرام بوده که حتی جنگ ابتدايی با كفار در آن جايز نمى­‏باشد، شروع سال جديد هجری قمری روز اوّل از ويژگی­های آن است.

اعمال ويژه و اهم رُخ­داد ماه محرم­الحرام:

با بررسی دقيق تاريخ اسلام می­توان محرم­الحرام را ماه حزن و غم اهل­بيت عليهم­السّلام ناميد. و در آن دو عمل وارد شده است‏:

1-    گرفتن روزه. ‏

2-    خواندن دو رکعت نماز و دعا مخصوص سال جديد.‏

از رسول الله اعظم صلّى اللّه عليه وآله‏ وسلّم روايت شده که سمت راست عرش الهی نوشته شده است:

«إنّ الحسين مصباح الهدى و سفينة النجاة و العروة الوثقى» ؛يعنی بدرستی که حسين عليه السلام چراغ هدايت، کشتی نجات و  دستاويز محكم خدای متعال براى هدايت خلق است.

امام رضا عليه السّلام فرمود:

«اى پسر شبيب به راستى محرم همان ماهى است كه اهل جاهليت در زمان گذشته ظلم‏ و قتال را بخاطر احترامش در آن حرام مى‏دانستند و اين امت حرمت اين ماه را نگه نداشتند و نه حرمت پيغمبرش را در اين ماه ذريه او را كشتند و زنانش را اسير كردند و بنه‏اش را غارت كردند خدا هرگز اين گناه آنها را نيامرزد اى پسر شبيب اگر براى چيزى گريه خواهى كرد براى حسين عليه السّلام  گريه كن...».

«السَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ وَ عَلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ عَلَى أَوْلادِ الْحُسَيْنِ وَ عَلَى أَصْحَابِ الْحُسَيْنِ»

باز اين چه شورش است که در خلق عالم است                    باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است

باز اين چه رستخيز عظيم است کز زمين                   بی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است

محتشم کاشانی

حسين تشنه لب با قلب محزون            بدشت کربلا غلطيده در خون

حسين روح و روانم، حسين آرام جانم

اوّل محرّم الحرام‏:

- يورش اصحاب فيل به فرماندهی ابرهة بن صباح برای نابودی کعبه (53 سال قبل از هجرت).

- آغاز محاصره پيامبر اكرم(ص) و بني هاشم در شعب ابي طالب از سوي مشركين قريش(سال 7 بعثت).

- قيام مردم مدينه بر عليه يزيد(63هجرت).

دوّم محرّم الحرام‏:

- ورود امام حسين(ع) و همراهان به سرزمين كربلا (61 هجرت- مطابق با20 يا 21 مهرماه سال شمسی).

سوّم محرّم الحرام‏:

- دعوت جهاني اسلام توسط پيامبرص، (سال 7 هجرت).

- ورود به كربلا عمربن سعد ابی وقاص‌فرمانده سپاهيان يزيدبا چهار هزار نفر (61 هجرت).

هفتم محرّم الحرام‏:

- ممنوعيت استفاده از نهر فرات براي امام حسين(ع) و اصحابش از سوي عمربن سعد(61 هجرت).

نهم محرّم الحرام‏:

- ميلاد حضرت موسي(ع) (13يا 15 قرن پيش از ميلاد مسيح).

- ميلاد حضرت مريم(ع) (16سال پيش از ميلاد مسيح).

- تاسوعاي حسينی، محاصره خيمه­ها، مهلت گرفتن امام حسين(ع) براي يك شب، جريانات شب عاشورا.

دهم محرّم الحرام‏:

- عاشورای حسينی، شهادت امام حسين(ع) و ياران (61 هجرت- مطابق با اكتبر 685 ميلادى و مهرماه سال 63 شمسی).

يازدهم محرّم الحرام‏:

- شروع اسارت و حركت اهل بيت سيدالشهدا(ع) به سوي كوفه(سال 61 هجرت).

دوازدهم محرّم الحرام‏:

- شهادت حضرت امام زين العابدين ع (سال95 هجرت) به روايتی.

نوزدهم محرّم الحرام‏:

- حركت كاروان اسيران كربلا از كوفه به طرف شام مركز خلافت يزيد همراه سرهای شهيدان(61 هجرت).

بيستم­وپنجم محرّم الحرام‏:

- شهادت حضرت امام زين العابدين ع (سال95 هجرت) به روايتی.

 

 

 

فهرست

مقدمه. 5

فلسفه و حکمت ماههای حرام. 5

عمل معادل نهصد سال عبادت.. 6

نامگذاری و ويژگی محرّم الحرام‏. 6

فضيلت ماه محرّم. 7

تلفيق عاشورا با محرّم. 7

جدول تقويم تاريخ اسلام و مناسبت های مهم ماه محرّم الحرام‏. 9

اعمال ماههای قمری و ماه محرّم الحرام‏. 12

اعمال مشترک اوّل هر ماه قمری.. 12

دعا رؤيت هلال هر ماه قمری.. 13

نماز شب اول هر ماه قمری.. 13

نماز روز اوّل هر ماه قمری.. 13

تلاوت قرآن. 14

روزه داری.. 14

اعمال ويژه ماه محرّم الحرام. 14

يادآوری مصايب امام حسين عليه السّلام‏. 15

خواندن زيارتنامه عاشورا15

رعايت اخلاص‏ در برگزاری مراسم سيدالشهدا17

اعمال شب اول‏ ماه محرّم. 17

اعمال روز اوّل‏ ماه محرّم شروع سال جديد قمری.. 18

1- گرفتن روزه18

2- خواندن نماز و دعای مخصوص سال جديد؛ «اللَّهُمَّ أَنْتَ الْإِلَهُ الْقَدِيمُ وَ هَذِهِ سَنَةٌ جَدِيدَةٌ»18

روزه گرفتن در سوّم‏ ماه محرّم. 20

نهم ماه محرّم روز تاسوعا20

اعمال شب عاشورا21

فضيلت احياى شب عاشورا21

دهم محرّم عاشورای سالار شهيدان حضرت ابا عبد الله الحسين عليه السّلام‏ و ياران فداکارش... 22

اعمال روز عاشورا22

روز دوازدهم محرم الحرام؛ «سنة الفقهاء»25

روزه گرفتن بيست ويكم محرّم الحرام. 25

پايان ماه‏ محرّم همراه با دعا و مناجات.. 26

حوادث مهم تاريخ اسلام در ماه محرم الحرام ‏27

زيارتنامه و دعاهای طولانی ماه محرّم الحرام. 27

زيارتنامه معروف عاشورا؛ «السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ السَّلامُ»27

دعای بعد از زيارتنامه عاشورامعروف به دعای علقمه؛ «يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا مُجِيبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّينَ»31

زيارتنامه وارث؛ «السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ آدَمَ صَفْوَةِ»33

مناجات امام حسين عليه السّلام در روز عاشورا34

مناجات امام حسين سلام الله عليه هنگام حمله سپاه دشمن؛ «اللَّهُمَ‏ أَنْتَ‏ ثِقَتِي‏ فِي كُلِّ كَرْبٍ وَ رَجَائِي فِي كُلِّ شِدَّةٍ»35

مناجات امام حسين سلام الله عليه در آخرين لحظات عصر عاشورا؛ «اللَّهُمَّ مُتَعَالِيَ الْمَكَانِ ، عَظِيمَ‏ الْجَبَرُوتِ‏ ، شَدِيدَ الْمِحَالِ»35

پايان سخن:37

مقدمه

أعوذ باللّه من الشّيطان الرّجيم ؛«يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فيهِ قُلْ قِتالٌ فيهِ كَبيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ وَ كُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ إِخْراجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَ الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ...(البقرة : 217) ؛ اى پيامبر! از تو راجع به جنگ در ماه حرام سؤال كنند، بگو: گناهى است بزرگ، ولى بازداشتن خلق از راه خدا و كفر به خدا و پايمال كردن حرمت حرم خدا و بيرون كردن اهل حرم از آن اگر کسی مرتکب شود نزد خدا بسيار گناه بزرگترى است و فتنه‏گرى، فساد انگيزتر از قتل است.

فلسفه و حکمت ماههای حرام

نام­گذاری ماه­های قمری بر اساس باورهای اسلامی با ريشه­ی آن در روزگار جاهليّت عرب فرق دارد. پس از اسلام معانی ظاهری نام­ها متحوّل و زيباتر شد.دعوت به صلح و آرامش فلسفه و علت نام­گذاری ماه­های حرام در اسلام می­باشد، قرآن­کريم در اين­باره می­فرمايد:

«يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فيهِ قُلْ قِتالٌ فيهِ كَبيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ وَ كُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ إِخْراجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَ الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا يَزالُونَ يُقاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دينِكُمْ إِنِ اسْتَطاعُوا وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كافِرٌ فَأُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فيها خالِدُونَ»(البقرة : 217) ؛ اى پيامبر! از تو راجع به جنگ در ماه حرام سؤال كنند، بگو: گناهى است بزرگ، ولى بازداشتن خلق از راه خدا و كفر به خدا و پايمال كردن حرمت مسجدالحرام و بيرون كردن اهل حرم از آن اگر کسی مرتکب شود نزد خدا بسيار گناه بزرگترى است و فتنه‏گرى فساد انگيزتر از قتل است. و كافران پيوسته با شما مسلمين كارزار كنند تا آن كه اگر بتوانند شما را از دين خود برگردانند و هر كس از دين خود برگردد و به حال كفر بميرد، اعمالش در دنيا و آخرت تباه شده و جاودانه در جهنّم باشد.

محرّم، رجب، ذی­قعده و ذی­حجّه

چهار ماه حرام معرفی شدند که هرگونه جنگ و نبرد ابتدايی در آن­ها حرام شمرده شده­است.

در بين ماه­های حرام سه ماه پيوسته و ماه رجب جدا از بقيه است، بعضی از مفسران­ قرآن تحريم جنگ در اين چهار ماه را از زمان حضرت ابراهيم­عليه­السّلام می­دانند اما واضح است که در عصرجاهليت نيز اين قانون به ‌عنوان يک سنت به قوت خود باقی بوده­است.

جاهلان قبل از اسلام طبق ميل خود گاهی جای اين ماه­ها را تغيير می­دادند، ولی در اسلام همواره ثابت و غير قابل تغير شد.

عمل معادل نهصد سال عبادت

حکمت و فلسفه تحريم ماه­های حرام فرصت پرداختن بخود و اصلاح رابطه بندگی با خدای متعال است، از جمله:

«هركس در يكى از ماه‏هاى حرام سه روز متوالى كه پنجشنبه و جمعه و شنبه باشد روزه بدارد ثواب نهصد سال عبادت براى او نوشته شود».

البته هر يک از ماه­های حرام اعمال ويژه­ای دارد که در محل خود بايد پژوهش ­شود.

نامگذاری و ويژگی محرّم الحرام‏

محرَّم: از ريشه­ی «حَرَّمَ » به معنای «حرام کرد» گرفته شده و نخستين ماه از ماه­های قمری است و در اين نام­گذاری­ چند نظريه وجود دارد:

-         گفته شده چون در روزگار جاهليّت جنگ بر مردم حرام بوده است؛ ولی به این نظريّه با توجّه به اين­که نام پيشين آن صفرالأوّل بوده و در آن نيز جنگ می­شده می­توان خُرده گرفت.

-         چون محرّم و صفر پس از ماه ذی­حِجّه يعنی بعد از مراسم حجّ قرارداشت و بعد از اين مراسم، مکّه شلوغ ناگهان خالی می‏شد، نام دو ماه محرم و صفر را نام صفران نهادند که به معنای خالی شدن است و بعدها، نام ماه اوّل محرَّم و ماه دوم صفر ماند.

-         نظر ديگر که به نظر می­آيد پذيرفتنی ­تر می­نـمايد اين است که پس از اسلام نام ماه صَفَرالأوّل به مُحَرَّم تغيير کرد.

فضيلت ماه محرّم

آغاز سال هجری قمری روز اول ماه از ويژگی های محرّم است، لذا به مناسبت شروع سال جديد اعمالی وارد شده است.

ويژگی­های ماه محرّم در يک نگاه:

-        از ديگر خصوصيات محرّم ‏ اين که از ماههاى حرام بوده و جنگ حتّی با كفار نيز در آن حرام مى‏باشد.

-        محرم از ماه­های حرام الهى است و انسان در اين ايّام از حمايت هاى خاص الهى آن بهرمند مى‏شود.

-         تلفيق محرّم با عاشورای امام حسين عليه­السّلام .

تلفيق عاشورا با محرّم

ماه محرم از يک جهت شروع سال جديد برای ثبت وقايع تاريخی، معاملات و امور مهم و برنامه ها در اسلام است و از ديگر سوی محرم ماه بيداری و روشنگری، ماه خون و قيام، ماه فداکاری و شهادت، و در يک کلام ماه امر به معروف و نهی از منکر در حدّ ايثار جان، مال و هر آنچه برای انسان مهم است در راه معبود خويش «ربّ العالمين» فدا نمودن است. 

محرّم ماه پيروزی شدن خون بر شمشير، ماه بيمه و بروز شدن اسلام، ماه مبارزه با ظلم و بی عدالتی، ماه بزرگترين تجمع و گردهمايی در جهان و بهترين فرصت برای مهندسی جامعه بسوی رُشد و کمال و تربيت نسل جوان می باشد.

صدوق در كتاب امالى و علل الشرائع از جبله مكيه از ميثم تمار روايت ميكند كه گفت: بخدا قسم اين امت پسر دختر پيغمبر خود را در روز دهم ماه محرم می كشند، سپس دشمنان خدا روز شهادت حسين را روز خير و بركت می دانند! اين موضوع عملى خواهد شد. زيرا در علم خداى عليم اين طور سبقت گرفته است.(زندگانى حضرت امام حسين(ع) ج‏45 ، ص: 244) .

ماه محرم با رنگ و مُهر عاشورای حسين عليه السّلام يعنی واقعه تاريخى، عقيدتى عاشورا واقعه‏اى كه نام و ياد آن با اشك و آه و غم و اندوه هم‏راه بوده و خواهد بود و شوق سوختن براى مصائب اهل بيت عليهم السّلام در دل هر مسلمان، به ويژه شيعه و بلكه در دل هر انسان آزادانديشى موج مى‏زند؛ به گونه‏اى كه هويت مكتب اهل­بيت عليهم السلام را شكل مى‏بخشد.

واقعه عاشورا يک فتح بزرگ است، فتح ظاهری برای بنی اميّه و فتح واقعی برای اهداف نهضت امام حسين عليه­السّلام.

بديهى است كه در ميان حوادث و وقايع تاريخ اسلام، واقعه عاشورا، نقش عظيم و تعيين كننده‏اى در روشن‏گرى راه هدايت براى جوامع بشرى داشته و دارد.

به راستى آن چه در اين واقعه عظيم جلوه و فروغ خاصى دارد، سيره و روش ائمه اطهار عليهم­السّلام در زنده نگه داشتن اين حماسه و فرهنگ عاشوراست.

پيشوايان معصوم عليهم­السّلام به رغم محدوديت‏هاى سختى كه در دوران امامت خويش داشتند و حاكمان مستبد اموى و عباسى بر شهرهاى اسلامى حكمرانى مى‏كردند؛ با بهترين شيوه‏ها و برترين موضع‏گيرى‏ها از فرهنگ عاشورا به شايستگى پاسدارى نمودند و جوامع انسانى را به اين صراط مستقيم رهنمون شدند.

در طول تاريخ در برابر شكوه و عظمت اين واقعه عظيم تاريخى، كوردلانى به تلاش و تكاپو افتادند تا به گونه‏اى نام و ياد اين واقعه را به فراموشى سپرده شود؛ بلكه در صورت امكان بتوانند اين مشعل فروزان را خاموش نمايند، ولی نور خدا را نتوان خاموش نمود.

از رسول الله الأعظم صلّى اللّه عليه وآله‏ وسلّم روايت شده که سمت راست عرش الهی نوشته شده است:

«إنّ الحسين مصباح الهدى و سفينة النجاة و العروة الوثقى» ؛ بدرستی که حسين چراغ هدايت، کشتی نجات و  دستاويز محكم خدای متعال براى هدايت خلق است. مثير الأحزان ص : 4

جدول تقويم تاريخ اسلام و مناسبت های مهم ماه محرّم الحرام‏

حوادث تاريخی فراوانی در ماه محرّم الحرام رخ داده است که به اهم برخی از آنها اشاره می‌شود.

ايّام

شرح واقعه

1

محرّم الحرام ‏

اوّل محرّم الحرام‏:

- آغاز سال هجری قمری.

- بالا بردن حضرت ادريس به آسمان.

- استجابت دعای حضرت زکريا (ع) (624 سال پيش از هجرت).

- يورش اصحاب فيل به فرماندهی ابرهة بن صباح برای نابودی کعبه (53 سال قبل از هجرت).

- آغاز محاصره پيامبر اكرم(ص) و بني هاشم در شعب ابي طالب از سوي مشركين قريش(7بعثت).

 - اولين جمع آوري زكات در روز اول محرم.

- ديدار و دعوت امام حسين ع از عبيدالله بن حر جُعفي و عده اي از اهالي کوفه و سرباز زدن آنان(61هجرت) .

- قيام مردم مدينه بر عليه يزيد(63هجرت).

2

دوّم محرّم الحرام‏:

- اجازه حضرت يعقوب(ع) براي رفتن يوسف(ع) به همراه برادرانش.

- ورود امام حسين(ع)و همراهان به سرزمين كربلا و رسيدن نامه عبيدالله بن زياد به امام مبني بر داشتن دستور قتل امام از سوي يزيد(61 هجرت- مطابق با20 يا 21 مهرماه سال شمسی).

3

سوّم محرّم الحرام‏:

- حضرت يوسف عليه السّلام در روز سوّم محرم از چاه خارج شد و نجات پيدا کرد.

- دعوت جهاني اسلام توسط پيامبر(ص)(سال 7 هجرت).

- ورود به كربلا عمربن سعد ابی وقاص‌فرمانده سپاهيان يزيدبا چهار هزار نفر (61 هجرت).

- ارسال نامه توسط امام حسين(ع) براي اهالي كوفه توسط قيس بن مسهر صيداوي.

4

چهارم محرّم الحرام‏:

- خراب شدن قصر نمرود.

- فتواي شريح قاضي به قتل امام حسين(ع).

- سخنراني عبيدالله در مسجد كوفه عليه امام حسين(ع) و تقسيم پول بين مردم براي شرکت در جنگ با امام و بستن راه هاي ورود و خروج كوفه به دستور وي.

- شهادت قيس بن مسهر فرستاده امام حسين(ع) به كوفه.

5

پنجم محرّم الحرام‏:

- عبور حضرت موسي(ع) با بني اسرائيل از دريا و غرق شدن فرعون و همراهانش.

- اعزام سپاه ابن زياد به كوفه به قصد جلوگيری از حركت مردم برای ياری امام حسين(ع).

- اولين محاصره فرات در كربلا و تجمع لشكر يزيد در كربلا.

6

ششم محرّم الحرام‏:

- شهادت حضرت يحيي(ع) بدست بنی اسرائيل.

- نازل شدن عذاب بر بني اسرائيل.

- دعوت حبيب بن مظاهر از طايفه اي از بني اسد براي پيوستن به سپاه امام که 90نفر از آنها به چا خاستند ولي در ميانه راه از ترس سپاه عمربن سعد پراکنده شدند(61 هجرت).

7

هفتم محرّم الحرام‏:

- تكلم خدا با حضرت موسي(ع) در كوه طور.

- ممنوعيت استفاده از نهر فرات براي امام حسين(ع) و اصحابش از سوي عمربن سعد(61 هجرت).

- موفقيت حضرت عباس در آوردن آب.

8

هشتم محرّم الحرام‏:

- روز ناياب شدن آب در خيمه هاي سيدالشهدا(ع).

- گفتگوي امام حسين(ع) با عمرسعد در كربلا در شب هشتم محرم(61 هجری).

9

نهم محرّم الحرام‏:

- خارج شدن حضرت يونس از شكم ماهی.

- ميلاد حضرت موسي(ع) (13يا 15 قرن پيش از ميلاد مسيح).

- ميلاد حضرت مريم(ع) (16سال پيش از ميلاد مسيح).

- تاسوعاي حسينی، ورود شمر با نامه ابن زياد به كربلا و محاصره کامل امام توسط سپاه يزيد، حركت سپاه به سوی خيمه ها، امان نامه آوردن شمر ملعون برای حضرت ابوالفضل(ع) و برادرانش، محاصره خيمه ها، مهلت گرفتن امام حسين(ع) براي يك شب، جريانات شب عاشورا.

10

دهم محرّم الحرام‏:

- خارج شدن آدم و حوا از بهشت.

- خارج شدن حضرت نوح از كشتی.

- تولد حضرت ابراهيم(ع).

- ملاقات حضرت موسی و حضرت خضر(ع).

- عاشورای حسينی، شهادت امام حسين(ع) و ياران با وفای ايشان(61 هجرت- مطابق با اكتبر 685 ميلادى و مهر ماه شمسی)، گريه و ماتم زمين و زمان برای امام حسين(ع)، فرود چهارهزار ملك بر زمين كربلا و گريه و عزاداري ايشان تا ظهور حضرت مهدي(عج).

- برگزاري اولين مراسم سوگواري رسمي براي سيدالشهدا به دستور معزالدوله ديلمی(352 هجری).

11

يازدهم محرّم الحرام‏:

- رحلت حضرت آدم(ع).

- دفن كشته شدگان لشكر عمرسعد، شروع اسارت اهل بيت سيدالشهدا(ع)، تشكيل مجلس ابن زياد و اهانت به سرمطهر امام حسين(ع)، حركت اهل بيت امام حسين(ع) به سوي كوفه(61 هجرت).

12

دوازدهم محرّم الحرام‏:

- ورود اهل بيت سيدالشهدا به كوفه، خطبه حضرت زينب(س)، خطبه حضرت ام كلثوم(س) و خطبه حضرت سجاد(ع) در ورود به كوفه.

- دفن شبانگان اجساد شهدای كربلا توسط امام سجاد(ع) به كمك جمعی از بنی اسد(61 هجرت).

- شهادت حضرت امام زين العابدين(95 هجرت) به روايتی.

13

سيزدهم محرّم الحرام‏:

- حضور اسرای اهل بيت در مجلس ابن زياد، انتقال اسرا به زندان كوفه، انتشار خبر شهادت امام حسين(ع) در مدينه و شام توسط ابن زياد(61 هجرت).

- شهادت عبدالله بن عفيف مبارز نابينا در جنگ های امام علی(ع) در اعتراض ابن زياد به اميرالمومنين و امام حسين(ع) (61 هجرت).

14

چهاردهم محرّم الحرام‏:

- طواف دادن سر مطهر امام حسين(ع) در محلات و قبايل كوفه، تكلم و قرائت قرآن سرمطهر امام حسين(ع) در مواضع مختلف(61 هجرت).

15

پانزدهم محرّم الحرام‏:

- فرستادن سرهای مبارک شهدای كربلا به شام بنابر برخی اقوال(61 هجرت).

16

...

17

...

18

...

19

نوزدهم محرّم الحرام‏:

- حركت كاروان اسيران كربلا از كوفه به طرف شام مركز خلافت يزيد همراه سرهای شهيدان(61 هجرت).

20

بيستم محرّم الحرام‏:

- كشف و دفن بدن شريف «جُون» غلام امام حسين(ع) بعد از ده روز از عاشورا توسط جمعی از بنی­اسد در حالی كه صورتش نورانی و بدنش معطر بود(61 هجرت).

21

بيستم ويکم محرّم الحرام‏:

از شيخ مفيد رحمه اللّه روايت شده كه شب بيست ويكم محرم(سال سوّم هجرت) شب زفاف سرور تمام زنان جهان حضرت زهرا عليها السّلام با علی مرتضی عليه السّلام است.

22

بيستم­ ودوّم محرّم الحرام‏:

- ورود حضرت علی(ع) به صفين(37 هجرت).

23

...

24

بيستم ­وچهارم محرّم الحرام‏:

- بيدار شدن اصحاب كهف پس از سيصدو سي سال قمری.

25

بيستم­وپنجم محرّم الحرام‏:

- شهادت امام سجاد(ع) به روايتي(95 هجرت).

26

...

27

بيستم­ وهفتم محرّم الحرام‏:

- حمله لشكر شام به مكه(64 هجرت).

28

بيستم­ وهشتم محرّم الحرام‏:

- تبعيد امام جواد(ع) به بغداد(220 هجرت).

- ورود اسرای اهل بيت به شهر بعلبك بنابرنقلی(61 هجرت).

29

...

30

سیّ­ام محرّم الحرام‏:

- شروع جنگ صفين(37 هجرت).

- ورود كاروان اهل بيت امام حسين(ع) همراه سر مبارك ايشان به شام و دمشق(61 هجرت).

- شهادت زيد فرزند امام سجاد(ع) (121 هجرت).

ااا

اعمال ماههای قمری و ماه محرّم الحرام‏

اعمال مشترک ماه­های قمری عبارت از خواندن دعا هنگام رؤيت هلال ماه و نيز نماز و صدقه دادن در اول هر ماه قمری می­باشد.

اعمال مشترک اوّل هر ماه قمری

اوّل هر ماه هجری قمری خواندن دعا هنگام رؤيت هلال، نماز شب ­اوّل،  نماز روز ­اوّل، تلاوت قرآن و روزه­داری سفارش شده است.

دعا رؤيت هلال هر ماه قمری

در زمان ديدن هلال خواندن دعای رؤيت هلال و نيايش وارد شده­است از جمله:

- صلوات سه مرتبه؛ «اللَّهُمّ َصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ» .

- تسبحات اربع سه مرتبه؛ «سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ».

- تکبير سه مرتبه؛ «اللّهُ اَکْبَر» .

- تهليل سه مرتبه؛ «لا إلهَ الَّا الْلّه» .

بهترين نيايش هنگام رؤيت هلال دعای چهل­وسوّم «صحيفه سجاديه» و دعايى است كه سيّد قدّس سرّه نقل کرده و داراى مضامين عالى مى‏باشد تا خداوند بهترين پاداش را به او عنايت فرمايد.

نماز شب اول هر ماه قمری

دو رکعت نماز به اين روش بجا آورد:

در هر رکعت پس از قرائت «حمد» سوره مبارکه «انعام» را بخواند و بعد از نماز دعا کند و حاجات خويش را طلب نمايد و نيز از خداوند متعال بخواهد که او را در اين ماه  از هر نگرانی و دردی ايمن گرداند.

نماز روز اوّل هر ماه قمری

روز اول هر ماه خواندن دو رکعت نماز با اين کيفيّت سفارش شده­ است:

-        در رکعت اول بعد از «حمد» سی مرتبه سوره مبارکه «توحيد» را بخواند.

-         در رکعت دوم بعد از «حمد» سی مرتبه سوره مبارکه «قدر» را بخواند.

-        و بعد از نماز صدقه ای در راه خدا بدهد.

البته هر کس چنين کند، سلامت خود را در آن ماه از خداوند متعال گرفته­است.

تلاوت قرآن

در اين ماه بسيار قرآن خوانده­ شود.

روزه داری

از اموری که بر آن تأکيد شده، گرفتن روزه در سه روز از هر ماه می­باشد، که مطابق مشهور چنين است:

1-پنجشنبه اول ماه.

2- پنجشنبه آخر ماه.

3- چهارشنبه اول از دهه وسط ماه.

4- دوشنبه­ها و پنج­شنبه­ها.

اعمال ويژه ماه محرّم الحرام

محرّم ماه حزن اهل بيت محمّد و آل محمّد عليهم السّلام و شيعيان ايشان است، از حضرت امام رضا عليه السّلام روايت است:

«چون ماه محرم داخل مى‏شد پدرم را كسى خندان نمى‏ديد و تا روز دهم اندوه و حزن پيوسته بر او غالب مى‏شد، روز عاشورا روز مصيبت و حزن و گريه او بود و مى‏فرمود امروز روزى است كه حسين عليه السّلام شهيد شده است». مفاتيح‏الجنان ص :  287

اهم اعمال محرّم شامل: با پروردگار عالم، نماز، روزه، مناجات و زيارت از دور و نزديک بخصوص زيارتنامه معروف عاشورا و شرکت در مجالس سيدالشهدا حسين بن علی عليهماالسّلام.

يادآوری مصايب امام حسين عليه السّلام‏

سزاوار است دوستان محبان آل محمّد - كه رحمت خدا بر آنان باد - بحكم دوستى و وفا و ايمان به خداوند بلند مرتبه و بزرگ و رسول كريم، در دهه اول محرم تغيير حال نموده و در دل و سيماى خود آثار اندوه و درد اين مصيبتهاى بزرگ و دردناك را آشكار نمايند. بايد مقدارى از لذائذ زندگى را كه از خوردن و نوشيدن و حتّى خوابيدن و گفتن بدست مى‏آيد ترك نموده و مانند كسى باشند كه پدر يا فرزند خود را از دست داده است. (برگرفته از ‏المراقبات ص :  45 ) .

حال اگر كسى نتواند در تمام دهه اول اين كار را انجام بدهد، لااقل در روز تاسوعا، عاشورا و شب يازدهم رعايت نمايد. و در روز عاشورا خوردن و آشاميدن و حتّى سخن گفتن - مگر ضرورت باشد - و ديدار با برادران دينى را ترك كرده و اين روزها را با گريه و اندوه سپری کند.

خواندن زيارتنامه عاشورا

در دهه اول، هر روز امام حسين عليه السّلام را با زيارت عاشورا زيارت نمايد. و اگر مى‏تواند مراسم عزادارى آن حضرت را در منزل خود با نيتى خالص برپا نمايد، بايد همين كار را بكند. و اگر نمى‏تواند، در مساجد، حسينيه ها و يا منازل دوستانش به برپايى اين مراسم كمك كردهباشد. و هر روز مقدارى از اوقات خود را در مكانهاى عمومى به عزادارى بپردازد.

مواسات با امام حسين عليه السّلام و اهل بيت - رحمت خدا بر آنان باد - نيز بايد بخاطر صدمات ظاهرى كه به آن حضرت وارد شد، باشد. ولى از اين مطلب هم نبايد غافل شد كه صدمات ظاهرى كه بر آن حضرت عليه السّلام وارد شد، در مورد هيچكدام از پيامبران و جانشينان آنان و حتّى در مورد هيچيك از جهانيان شنيده نشده است، بخصوص تشنگى حضرت عليه السّلام كه در احاديث قدسى و غير قدسى چيزهايى درباره آن آمده است كه انسان توان تصور آن را نيز ندارد. همچنين مصيبتهايى مانند شهيد شدن اهلبيت و اسارت خانواده حضرت، گويا او با محبوبش پيمان بسته بود بخاطر خوشنودى او كشته شدن را با انواع آن از قبيل سر بريدن، كشتن از زير گلو، كشتن با شكنجه و با گرسنگى و تشنگى و اندوه و غير اين‏ها، تحمّل كند. ولى با اين همه شادمانى و نشاطى بجهت آشكار شدن نورهاى زيبايى و عظمت خداوند و شوق ديدار با او و رسيدن به ذات مقدسش به او مى‏رسيد كه آن سختيها را آسان مى‏نمود.

بلكه سختى آن را به لذت تبديل مى‏نمود. يكى از ياران او در اين رابطه مى‏گويد: هر چه شرايط بر امام عليه السّلام سخت‏تر مى‏گرديد، سيماى او برافروخته‏تر و خوشحال‏تر مى‏شد. ولى بهر حال درد و اندوه سختيها و مصيبتهايى كه بر جسد مبارك حضرت عليه السّلام و بر دل اهل بيت محترم او وارد شد و هتك حرمت ظاهرى او انسان را مى‏كشد.

بنابراين دوستان و محبان اهل بيت عليهم السّلام بايد كارهايى را كه مناسب اين مصيبت بزرگ است، بخاطر مواسات با آن حضرت عليه السّلام در اين مصيبت، انجام دهند، بگونه‏اى كه گويا اين مصيبت بر خود، عزيزان و فرزندان يا خويشان آنان وارده شده است. زيرا امام عليه السّلام بفرموده جدش صلّى اللّه عليه وآله وسلّم سزاوارتر از آنان نسبت به خودشان مى‏باشد و باين جهت كه او اين مصيبت­ها را پذيرفت و وجود شريف خود را فداى پيروان خود نمود تا آنها را از عذاب دردناك رهايى بخشد. فرزندان و عزيزان خود را يتيم نموده، به اسارت حرم و زنان و زينب و سكينه - كه سلام خدا بر آنان باد - رضايت داده و فرزندان، برادران، خاندان و ياران خود را به قربانگاه برد، تا پيروانش را از گمراهى و پيروى گمراه كنندگانى كه هلاك شده و ديگران را به هلاكت مى‏كشانند نجات داده و بدين وسيله آنان را از گناهان بزرگ و آتش رهايى بخشد، پيروانش را از تشنگى روز قيامت رهانيده و از نوشيدنيى كه ظرف آن با مشك مهر شده است به آنها بنوشاند. بنابراين بحكم وفا و مواسات كه از صفات عالى انسانى است، لازم است كه همان چيزى را كه امام عليه السّلام به آنان عنايت كرده است، آنان نيز به امام عليه السّلام تقديم نموده و همانگونه كه امام عليه السّلام خود را فداى آنها نمود آنان نيز خود را فداى او نمايند. و حتّى اگر چنين كارى را نيز انجام بدهند باز هم بخوبى با او مواسات ننموده‏اند. زيرا وجود شريف او قابل مقايسه با ديگران نيست. به اين جهت كه او مانند پيامبر صلّى اللّه عليه وآله وسلّم، علّت آفرينش تمام موجودات و آقا و سرور تمام مخلوقات و پيامبران و فرشتگان نزديك به خداوند بوده و محبوب خداوند و محبوب محبوب اوست.

با گفتارى صادقانه و با زبان حال زيارات وارده را بخوان... و در آخر روز عاشورا زيارت تسليت را بخواند و روز عاشورا را با توسلى كامل به حمايت كننده و پناه آن روز كه از معصومين عليهم السّلام مى‏باشند بپايان رسانيده و در توسل، اصلاح حال و پذيرش عزادارى را خواسته و از كوتاهى خود معذرت بخواهد(برگرفته از ‏المراقبات ص :  50 ) .

رعايت اخلاص‏ در برگزاری مراسم سيدالشهدا

آنچه در در برگزاری مراسم سيدالشهدا سلام الله عليه و غير آن اهميت دارد، اين كه كارها را بخاطر رسم و عادت انجام نداده و سعى كنيم اين كارها را با نيتى خالص و براى رضاى خدا انجام داده و در خلوص خود نيز صادق باشيم. زيرا كار كوچكى كه با نيت خالصانه صادقانه همراه باشد بهتر از كارهاى زيادى است كه خلوص و صداقت در آن نباشد(برگرفته از ‏المراقبات ص :  53 ) .

روايت شده که مستحب است تمام ماه محرم را روزه بگيرد. و در مورد روزه روز تاسوعا و عاشورا روايت مخصوص داريم امّا احتياط اين است كه روز عاشورا را روزه نگيرد ولى از خوردن و آشاميدن تا عصر خوددارى نمايد و آنگاه چيزى بخورد يا بياشامد به جهت اين كه امام حسين عليه السّلام و ياران حضرت در عصر از غصه‏هاى اين دنياى پست رهايى يافتند و در هنگام عصر سعادتمند شده و به مطلوب خود كه عبارت بود از ديدار خداوند بزرگ رسيدند. و شايد بهمين جهت است كه دوستان عزادار آن حضرت عليه السّلام در عصر اين روز غم و غصه آنها كاهش پيدا كرده و از بين مى‏رود(برگرفته از ‏المراقبات ص :  52 ) .

شيخ طوسى فرموده:

«كه مستحب است روزه دهه اول محرم و لكن روز عاشورا امساك نمايد از طعام و شراب تا بعد از عصر آن وقت به قدر كمى تربت تناول نمايد و سيد روايت كرده فضيلت روزه تمام ماه را و آنكه روزه اش صائم را از هر گناهى نگه مى‏دارد. مفاتيح‏الجنان ص :  287

اعمال شب اول‏ ماه محرّم

سيد در اقبال براى هلال اين ماه دعاى مبسوطى ذكر فرموده و اگر ممكن شود اين شب را به دعا و نماز و خواندن قرآن احيا بدارد.          

و نيز سيد براى اين شب چند نماز ذكر فرموده است:

1-        صد ركعت نماز در هر ركعت حمد و توحيد بخواند.

2-       دو ركعت در ركعت اول حمد و انعام و در دوم حمد و يس.

3-       دو ركعت در هر ركعت حمد و يازده قل هو الله أحد در روايت است از حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم كه هر كه در اين شب اين دو ركعت نماز را بجا آورد و صبحش را كه اول سال است روزه بدارد مثل كسى است كه تمام سال را مداومت به خير كرده و در آن سال محفوظ باشد و اگر بميرد به بهشت برود. مفاتيح‏الجنان ص :  287

و دعايى كه براى اول ماه در اقبال روايت شده دعاى بسيار مفيدى است.

بهتر است در شب اول بعضى از نمازهايى را كه در اين شب وارد شده به مقدار حال و توانايى خوانده شود، حداقل دو ركعت نمازى را كه شامل حمد و يازده بار«قل هو اللّه احد»است. سپس دعايى را كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه وآله وسلّم بعد از اين نماز خوانده است و در كتاب اقبال نقل شده بخواند و فرداى آن روز را روزه بگيرد. در روايت آمده است: كسى كه چنين عملى را انجام دهد، مانند كسى است كه به مدت يك سال كارهاى خوب انجام داده و تا سال آينده محفوظ خواهد بود. و اگر در طی اين سال از دنيا برود، وارد بهشت خواهد شد. ترجمه‏المراقبات ص :  51

اعمال روز اوّل‏ ماه محرّم شروع سال جديد قمری

شروع سال جديد هجری قمری روز اول محرم است و در آن دو عمل به­قرار زير وارد شده است‏.

1- گرفتن روزه

هر كه روز اوّل ماه محرم را روزه بدارد و خدا را بخواند خداوند دعاى او را مستجاب كند چنان كه دعاى زكريا را مستجاب نمود.

2- خواندن نماز و دعای مخصوص سال جديد؛ «اللَّهُمَّ أَنْتَ الْإِلَهُ الْقَدِيمُ وَ هَذِهِ سَنَةٌ جَدِيدَةٌ»

از حضرت امام رضا عليه السّلام روايت است:

حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم روز اول محرم دو ركعت نماز مى‏كرد و چون فارغ مى‏شد دستها را بلند مى‏كرد و سه بار اين دعا را مى‏خواند:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

«اللَّهُمَّ أَنْتَ الْإِلَهُ الْقَدِيمُ وَ هَذِهِ سَنَةٌ جَدِيدَةٌ فَأَسْأَلُكَ فِيهَا الْعِصْمَةَ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ الْقُوَّةَ عَلَى هَذِهِ النَّفْسِ الْأَمَّارَةِ بِالسُّوءِ وَ الاشْتِغَالَ بِمَا يُقَرِّبُنِي إِلَيْكَ يَا كَرِيمُ يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ يَا عِمَادَ مَنْ لا عِمَادَ لَهُ يَا ذَخِيرَةَ مَنْ لا ذَخِيرَةَ لَهُ يَا حِرْزَ مَنْ لا حِرْزَ لَهُ يَا غِيَاثَ مَنْ لا غِيَاثَ لَهُ يَا سَنَدَ مَنْ لا سَنَدَ لَهُ يَا كَنْزَ مَنْ لا كَنْزَ لَهُ يَا حَسَنَ الْبَلاءِ يَا عَظِيمَ الرَّجَاءِ يَا عِزَّ الضُّعَفَاءِ يَا مُنْقِذَ الْغَرْقَى يَا مُنْجِيَ الْهَلْكَى يَا مُنْعِمُ يَا مُجْمِلُ يَا مُفْضِلُ يَا مُحْسِنُ أَنْتَ الَّذِي سَجَدَ لَكَ سَوَادُ اللَّيْلِ وَ نُورُ النَّهَارِ وَ ضَوْءُ الْقَمَرِ وَ شُعَاعُ الشَّمْسِ وَ دَوِيُّ الْمَاءِ وَ حَفِيفُ الشَّجَرِ يَا اللَّهُ لا شَرِيكَ لَكَ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا خَيْرا مِمَّا يَظُنُّونَ وَ اغْفِرْ لَنَا مَا لا يَعْلَمُونَ وَ لا تُؤَاخِذْنَا بِمَا يَقُولُونَ ، حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَ مَا يَذَّكَّرُ إِلا أُولُوا الْأَلْبَابِ رَبَّنَا لا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَ هَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ» .إقبال الأعمال (ط - القديمة)، ج‏2، ص: 554

  ريان بن شبيب گويد روز اول ماه‏ محرم‏ خدمت حضرت رضا عليه السّلام رسيدم فرمود:

«اى پسر شبيب روزه‏اى؟ عرض کرد: نه».فرمود:

«اين روزی است كه زكريا بدرگاه پروردگارش دعا كرد و گفت پروردگارا به من ببخش از پيش خود نژاد پاكى زيرا تو شنواى دعائى خدا برايش اجابت كرد و به فرشتگان دستور داد ندا كردند زكريا را كه در محراب ايستاده بود كه خدا تو را به يحيى بشارت می دهد هر كه اين روز را روزه بدارد و سپس دعا بدرگاه خدا كند خدا مستجاب كند چنان كه براى زكريا مستجاب كرد».

سپس فرمود:

«اى پسر شبيب به راستى محرم همان ماهى است كه اهل جاهليت در زمان گذشته ظلم‏ و قتال را بخاطر احترامش در آن حرام مى‏دانستند و اين امت حرمت اين ماه را نگه نداشتند و نه حرمت پيغمبرش را در اين ماه ذريه او را كشتند و زنانش را اسير كردند و بنه‏اش را غارت كردند خدا هرگز اين گناه آنها را نيامرزد اى پسر شبيب اگر براى چيزى گريه خواهى كرد براى حسين عليه السّلام گريه كن... اى پسر شبيب اگر خواهى با ما در درجات بلند بهشت باشى براى حزن ما محزون باش و و براى شادى ما شاد باش و ملازم ولايت ما باش و اگر مردى سنگى را دوست دارد با آن‏ خدا روز قيامت محشورش كند». الأمالي (للصدوق) / ترجمه كمره‏اى، متن، ص: 130

روزه گرفتن در سوّم‏ ماه محرّم

سيد ابن طاووس در ‏إقبال بالأعمال  روايت می کند:

«الْيَوْمُ الثَّالِثُ مِنَ الْمُحَرَّمِ يَوْمٌ مُبَارَكٌ كَانَ فِيهِ خَلَاصُ يُوسُفَ عليه السّلام مِنَ الْجُبِّ فَمَنْ صَامَهُ يَسَّرَ اللَّهُ لَهُ الصَّعْبَ وَ فَرَّجَ عَنْهُ الْكَرْبَ» ؛حضرت يوسف عليه السّلام در اين روز از چاه خارج شد و نجات پيدا کرد. و اگر كسى اين روز را روزه بگيرد، خداوند مشكل او را بر طرف نموده و سختيها را بر او آسان مى‏نمايد.

و در روايت نبوى صلّى اللّه عليه وآله وسلّم است:

«أَنَّ مَنْ صَامَ الْيَوْمَ الثَّالِثَ مِنَ الْمُحَرَّمِ اسْتُجِيبَتْ دَعْوَتُهُ‏» ؛ هر کس روز سوّم محرم را روزه بگيرد دعايش مستجاب شود. الإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة) ج‏3 ص : 44

نهم ماه محرّم روز تاسوعا

از حضرت صادق عليه السّلام روايت است كه فرمود:

«تاسوعا روزى بود كه جناب امام حسين عليه السّلام و اصحابش را در كربلا محاصره كردند و سپاه شام بر قتال آن حضرت اجتماع كردند و ابن مرجانه و عمر سعد خوشحال شدند به سبب كثرت سپاه و بسيارى لشكر كه براى آنها جمع شده بود و جناب امام حسين عليه السّلام و اصحابش را ضعيف شمردند و يقين كردند كه ياورى از براى آن حضرت نخواهد آمد و اهل عراق او را مدد نخواهند نمود پس فرمود پدرم فداى آن ضعيف غريب». مفاتيح‏الجنان ص :  288

اعمال شب عاشورا

شب دهم محرّم شب عاشوراست و سيد در اقبال از براى اين شب دعا و نمازهاى بسيار و با فضيلت زياد نقل كرده است:

1- صد ركعت نماز هر ركعت به حمد و سه مرتبه قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ و بعد از نمازها هفتاد مرتبه بگويد:

«سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ».

و در روايت ديگر بعد از العلي العظيم استغفار نيز ذكر شده است.

2- چهار ركعت در آخر شب در هر ركعت بعد از حمد هر يك از آية الكرسى و توحيد و فلق و ناس را ده مرتبه بخواند و بعد از سلام صد مرتبه توحيد بخواند.

3- چهار ركعت نماز در هر ركعت حمد و پنجاه مرتبه توحيد و اين نماز مطابق است با نماز امير المؤمنين عليه السّلام كه فضيلت بسيار دارد و بعد از نماز فرموده ذكر خدا بسيار كند و صلوات بسيار بفرستد بر رسول خدا صلّى اللّه عليه وآله وسلّم و لعن كند بر دشمنان ايشان آنچه مى‏تواند.

فضيلت احياى شب عاشورا

و در فضيلت احياى اين شب روايت كرده كه مثل آن است كه عبادت كرده باشد به عبادت جميع ملائكه و عبادت در آن مقابل هفتاد سال است و اگر كسى را توفيق شامل حال شود در اين شب در كربلا باشد و زيارت امام حسين عليه السّلام كند و تا صبح بيتوته نزد آن جناب نمايد... خداوند او را در جمله شهدا با آن حضرت محشور فرمايد. مفاتيح‏الجنان ص :  288

از جمله چيزهايى كه تأكيد شده اين است كه شب عاشورا تا صبح در حرم نزد قبر امام حسين عليه السّلام بماند. شيخ صدوق و شيخ طوسى از معصوم عليه السّلام روايت نموده‏اند كه: «كسى كه در شب عاشورا، امام حسين عليه السّلام را زيارت نمايد و تا صبح در كنار قبر او بماند خداوند در روز قيامت او را برمى‏انگيزد در حالی كه آغشته بخون امام حسين عليه السّلام بوده يا خداوند را در روز قيامت ديدار مى‏كند در حالی كه آغشته بخون خود مى‏باشد(برگرفته ‏المراقبات ص :  55) .

دهم محرّم عاشورای سالار شهيدان حضرت ابا عبد الله الحسين عليه السّلام‏ و ياران فداکارش

روز دهم محرم سال 61 هجری قمری شهادت ابا عبد الله الحسين عليه السّلام‏ و شهادت فرزندان و ياران با وفای حضرت و روز مصيبت و حزن ائمه اطهار عليهم السّلام و شيعيان ايشان است و شايسته است كه شيعيان در اين روز مشغول كارى از كارهاى دنيا همچون خريد و فروش نگردند بلکه مشغول گريه و نوحه و مصيبت باشند و تعزيت حضرت امام حسين عليه السّلام را اقامه نمايند و به ماتم اشتغال نمايند به نحوى كه در ماتم عزيزترين فرزندان و نزديکان خود انجام مى دهند. و زيارت كنند آن حضرت را به زيارت عاشورا كه بعد از اين بيايد إن شاءالله تعالى و سعى در نفرين و لعن بر قاتلان آن حضرت كنند و در مصيبت آن جناب با عبارت زير يكديگر را تعزيت گويند:

«أَعْظَمَ اللَّهُ أُجُورَنَا بِمُصَابِنَا بِالْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلامُ وَ جَعَلَنَا وَ إِيَّاكُمْ مِنَ الطَّالِبِينَ بِثَارِهِ مَعَ وَلِيِّهِ الْإِمَامِ الْمَهْدِيِّ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ و عَلَيْهِمُ السَّلامُ» .

و شايسته است در اين روز مرثيه سرايی کرده و مقتل بخوانند و يكديگر را بگريانند.

از ابن عباس روايت شده است:

در «ذی قار» خدمت امير المؤمنين علی عليه السّلام رسيدم صحيفه‏اى بيرون آورد به خط خود و املاى پيغمبر صلى الله عليه و آله و خواند براى من از آن و در آن صحيفه مقتل امام حسين عليه السّلام بود و اين كه چگونه كشته مى‏شود و چه كسى او را مى‏كشد و چه كسى او را يارى مى‏كند و چه كسانى با او شهيد مى‏شوند، پس آن حضرت گريه سختى كرد و مرا نيز به گريه درآورد.

اعمال روز عاشورا

-زيارت قبر امام حسين عليه السّلام در سرزمين کربلا.

-خواندن زيارت عاشورا از دور و نزديک، که ان­شاءالله نقل خواهد شد.

-اگر كسى در اين روز نزد قبر امام حسين عليه السّلام باشد و مردم را آب دهد مثل كسى باشد كه لشكر آن حضرت را آب داده باشد و با آن جناب در كربلا حاضر شده باشد.

-خواندن هزار مرتبه توحيد در اين روز فضيلت دارد و روايت شده كه خداوند رحمان نظر رحمت بسوى او كند.

-و سيد براى اين روز دعايى نقل كرده است شبيه به دعاى عشرات بلكه موافق بعضى روايات آن ظاهر آن است كه خود آن دعا باشد.

-در زاد المعاد از عبد الله بن سنان از حضرت صادق عليه السّلام چهار ركعت نماز و دعايى نقل كرده كه در اين روز در وقت چاشت بايد بعمل آورد.

-و نيز شايسته است كه شيعيان در اين روز امساك كنند از خوردن و آشاميدن بى آنكه قصد روزه كنند و در آخر روز بعد از عصر افطار كنند به غذايى ساده همچون ماست يا شير و امثال كه اهل مصيبت مى‏خورند و جامه‏هاى به هيئت صاحبان مصيبت بپوشند.

-و علامه مجلسى در زاد المعاد فرموده: بهتر آن است كه روز نهم و دهم را روزه ندارد زيرا كه بنى اميه اين دو روز را براى بركت و شماتت بر قتل آن حضرت روزه مى‏داشتند. و احاديث بسيار در فضيلت و روزه آن دو روز بر حضرت رسول صلى الله عليه و آله بسته‏اند و از طريق اهل بيت عليهم السّلام احاديث بسيار در مذمت روزه اين دو روز به­خصوص روز عاشورا وارد شده است. و نيز بنى اميه عليهم اللعنة از براى بركت آذوقه سال را در روز عاشورا در خانه ذخيره مى‏كرده‏اند، لهذا از حضرت امام رضا عليه السّلام منقول است:

«هر كه ترك كند سعى در حوايج خود را در روز عاشورا و پى كارى نرود حق تعالى حوايج دنيا و آخرت او را برآورد و هر كه روز عاشورا روز مصيبت و اندوه و گريه او باشد حق تعالى روز قيامت را روز فرح و سرور و شادى او گرداند و ديده‏اش در بهشت به ما روشن گردد و هر كه روز عاشورا را روز بركت نامد و از براى منزل خود در آن روز چيزى ذخيره كند خدا آن ذخيره را براى او مبارك نگرداند و در روز قيامت با يزيد و عبيد الله بن زياد و عمر بن سعد عليهم اللعنة محشور گردد».

 پس بايد كه در روز عاشورا مشغول لهو و لعب نگردد و هزار مرتبه بر قاتلان آن حضرت لعنت كند و بگويد:

«اللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلامُ» .

در فقره ای از زيارت عاشورا آمده است «اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا يَوْمٌ تَبَرَّكَتْ بِهِ بَنُو أُمَيَّةَ» ؛ تبرك بنى اميه به اين روز مصيبت بار به چند وجه است:

1-    ذخيره قوت و آذوقه را در اين روز سنت شمردند و آن آذوقه را تا سال ديگر مايه سعادت و سعه رزق و رغد عيش دانستند چنانچه در اخبار اهل بيت از باب تعريض به ايشان نهى از اين مطلب مكرر وارد شده است.

2-    اقامه مراسم عيد از جشن و توسعه رزق بر خانواده و خريد لباس نو، آرايش و زينت، تبريک و تهنيت و مصافحه است.

3-    التزام بر روزه اين روز است كه اخبار ساختگی بسياری برای آن وضع كرده‏اند و ملتزم به صيام اين روز شدند.

4-    از وجوه تبرك به روز عاشورا اين كه دعا و طلب حوائج را در اين روز مستحب دانسته‏اند و به جهت اين كار مناقب و فضائلى براى اين روز به جعل و وضع افترا كردند و دعاهايى چند تلفيق كرده تعليم عاصيان نمودند تا امر ملتبس و كار مشتبه شود چنانچه در خطبه‏اى كه در بلاد خود در اين روز مى‏خواندند براى هر نبى وسيله و شرفى در اين روز زياد مى‏كنند مثل إخماد نار نمرود و قرار سفينه نوح و إغراق جند فرعون و إنجاء عيسى از دار يهودان و...

چنانچه شيخ صدوق از جبله مكيه از ميثم تمار رضي الله عنه نقل كرده است:

«جبله مى‏گويد گفتم چگونه مردم روز قتل حسين را روز بركت قرار دهند پس ميثم بگريست و فرمود حديثى وضع كنند كه او روزى است كه خداى تعالى در او توبه آدم را قبول كرد با اين كه خداى تعالى در ذی­حجه توبه آدم را قبول كرد و گمان مى‏كنند كه او روزى است كه خداى تعالى يونس را از شكم ماهى بيرون آورد با اين كه خداى تعالى يونس را در ذيقعده از شكم ماهى بر آورد و گمان مى‏كنند كه او روزى است كه سفينه نوح بر جودى قرار گرفت با اين كه استواء سفينه در روز هيجدهم ذی­حجه بوده و گمان مى‏كنند كه او روزى است كه خدا دريا را براى موسى در او شكافت با اين­كه اين كار در ربيع الاول بود.

بالجمله در آخر روز عاشورا سزاوار است كه ياد آورى از حال حرم امام حسين عليه السّلام و دختران و اطفال آن حضرت كه در اين وقت در كربلا اسير دشمنان و مشغول به حزن و گريه بودند و مصيبت هايى بر ايشان گذشته كه در خاطر هيچ آفريده خطور نكند و قلم را تاب نوشتن نباشد و لقد أجاد من قال:

«فاجعة إن أردت أكتبها مجملة ذكرة لمدكر جرت دموعي فحال حائلها ما بين لحظ الجفون و الزبر و قال قلبي بقيا علي فلا و الله ما قد طبعت من حجر بكت لها الارض و السماء و ما بينهما في مدامع حمر» .

من از تحرير اين غم ناتوانم     كه تصويرش زده آتش به جانم

ترا طاقت نباشد از شنيدن                  شنيدن كى بود مانند ديدن

-از اعمال عصر عاشورا خواندن زيارت وارث است که ان­شاءالله نقل خواهد شد.

-و از اعمال عصر عاشورا خواندن دعا و مناجات مخصوص آن حضرت است که فرمود:

«اللَّهُمَّ مُتَعَالِيَ الْمَكَانِ ، عَظِيمَ‏ الْجَبَرُوتِ‏ ، شَدِيدَ الْمِحَالِ...» .

که ان­شاءالله نقل خواهد شد.

روز دوازدهم محرم الحرام؛ «سنة الفقهاء»

روز دوازدهم سال نود وپنج از هجرت كه آن سال را سنة الفقهاء مى‏گفتند و يا بنابر قول جمعى از علما در بيست وپنجم‏ سال نود و چهار حضرت امام زين العابدين عليه السّلام از دنيا رحلت فرمود.

روزه گرفتن بيست ويكم محرّم الحرام

از شيخ مفيد رحمه اللّه روايت شده كه شب بيست و يكم محرم شب زفاف سرور تمام زنان جهان حضرت زهرا عليها السّلام است و به همين مناسبت روزه گرفتن مستحب مى‏باشد.

در استحباب روزه اين روز علماء اختلاف دارند كه آيا مستحب مى‏باشد يا نه. ولى كسى كه مى‏داند خداوند چه نعمت بزرگى در اين شب شريف به دوستان خود و عموم مسلمين عنايت نموده و مى‏داند تمام خيراتى را كه در عالم گسترده شده از بركت وجود دوازده امام عليهم السّلام و ارشادات و اعمال و نورهاى مزار شريفشان مى‏باشد، بخصوص بركت انوار امام قائم كه خداوند متعال بواسطه او عنايات دينى و دنيايى خود را بر متدينين اين امت و بقيه امتها تمام نموده و مى‏داند بوسيله او نور عدل الهى آشكار شده و هيچ دين باطلى در روى زمين باقى نخواهد ماند، به شکرانه آن روزه گرفته می شود. (ترجمه‏المراقبات ص :  56 )

در اقبال نيز آمده است:

«و ليلة إحدى و عشرين منه و كانت ليلة خميس سنة ثلاث من الهجرة كانت زفاف فاطمة ابنةرسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و عليها إلى منزل أمير المؤمنين عليه السّلام، يستحب صومه شكراً للَّه تعالى بما وقف من جمع حجّته و صفيّته‏». الإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة)    ج‏3  ص : 92

پايان ماه‏ محرّم همراه با دعا و مناجات

با پايان اين ماه حرام، انسان نيز از حمايت­هاى ويژه الهى بيرون مى‏رود.

به همين جهت بندگان حقوقى پيدا مى‏كنند. از جمله حقوق اين كه بنده مى‏تواند با واسطه پناه آن روز كه از معصومين عليهم السّلام است با خداوند مناجات نمايد. در اين مناجات ابتدا به عدم شايستگى خود براى اين امنيت الهى اعتراف نموده و بگويد: بخاطر بدى كردار و انديشه، سزاوار خوارى و عذاب دردناك تو بودم. اكنون كه با لطف خود مرا در اين ماه در پناه و حمايت و امان خود قرار دادى بعد از اين ماه نيز هيچگاه ما را از حمايت خود خارج مفرما. بخاطر كوتاهى در سپاسگزارى تو آنگونه كه سزاوارى و عدم رعايت ادب و احترام پيشگاهت ما را مجازات نكن. مانند هميشه ما را مشمول عفو بى‏مانند خودت قرار بده تا گناهان ما تبديل به چندين برابر اعمال شايسته گرديده و به مقام بالايى برسيم. و در پايان مناجات خود را با گفتن «ان­شاءاللّه» و صلوات فرستادن به اتمام برساند.  (برگرفته از ‏المراقبات ص :  57 )

حوادث مهم تاريخ اسلام در ماه محرم الحرام ‏

تاريخ اسلام حوادث بسياری را در اين ماه شاهد بوده­است که در اين پژوهش به اهمّ برخی اشاره می­گردد و برای اطلاع بيشتر به فايل­های مربوطه مراجعه شود.

زيارتنامه و دعاهای طولانی ماه محرّم الحرام

شامل: زيارت معروف عاشورا، دعای علقمه، زيارت وارث و...

زيارتنامه معروف عاشورا؛ «السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ السَّلامُ»

چند زيارتنامه  برای روز عاشورا نقل شده­است، در اين­جا تنها به يک مورد اکتفا می­شود و آن زيارتنامه معروف «عاشورا» است‏ كه از نزديك و دور خوانده مى‏شود.

مرحوم شيخ ابو جعفر طوسى در مصباح می گويد محمد بن اسمعيل بن بزيع از صالح بن عقبه از پدرش از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده كه حضرت فرمود:

«هر كه حسين بن على عليهما السّلام را در روز دهم محرم زيارت كند تا آن كه نزد قبر آن حضرت گريان شود ملاقات كند خدا را در روز قيامت با ثواب بسيار زياد... الخبر».

و در روايت حنان بن سدير از پدرش آمده است كه گفت: امام صادق عليه السّلام به­من فرمود:

«اى سدير، هر روز به­زيارت قبر حسين عليه السّلام مى‏روى؟»

عرضه داشتم نه فدايت شوم. فرمود:

«چه جفاست اين كار شما، آيا در هر ماه زيارت می­كنى؟»

عرض كردم: نه. فرمود:

«سالى يك بار به­زيارت ميرويد»؟

عرض كردم گاهى. فرمود:

«يا سدير چقدر نسبت به حسين عليه السّلام جفا و بى‏مهرى است از شما آيا نمى‏دانى كه خداى تعالى را هزار هزار فرشته گردآلود و موى پريشان است كه بر حسين عليه السّلام می­گريند و پيوسته زيارت مى‏كنند و خستگى نمى‏پذيرند و چه مى‏شود ترا كه هر هفته پنج بار به­زيارت حسين عليه السّلام بروى يا روزى يك بار»؟!

عرضه داشتم: فدايت شوم ميان من و قبر او فرسخها است؟ فرمود:

«بر بام خانه خود رو و بجانب راست و چپ بنگر سپس سر خود را به سوى آسمان بالا بر سپس بسوى قبر توجّه نما و بگو:  

«السّلام عليك يا أبا عبد اللّه السّلام عليك و رحمة اللَّه و بركاته» .

نوشته خواهد شد براى تو يك زيارت و هر زيارتى را ثواب يك حجّ و يك عمره باشد.

سدير گويد: چه بسا اين كار را در يك­ماه بيست بار انجام مى‏دهم. (من لا يحضره الفقيه-ترجمه غفارى، ج‏3، ص: 524)

برای خواندن زيارت عاشورا، اشاره كن به­سوى آن حضرت و بگو:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

«السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ [السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خِيَرَةَ اللَّهِ وَ ابْنَ خِيَرَتِهِ‏] السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ ابْنَ سَيِّدِ الْوَصِيِّينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ فَاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ثَارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثَارِهِ وَ الْوِتْرَ الْمَوْتُورَ السَّلامُ عَلَيْكَ وَ عَلَى الْأَرْوَاحِ الَّتِي حَلَّتْ بِفِنَائِكَ عَلَيْكُمْ مِنِّي جَمِيعا سَلامُ اللَّهِ أَبَدا مَا بَقِيتُ وَ بَقِيَ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ لَقَدْ عَظُمَتِ الرَّزِيَّةُ وَ جَلَّتْ وَ عَظُمَتِ الْمُصِيبَةُ بِكَ [بِكُمْ‏] عَلَيْنَا وَ عَلَى جَمِيعِ أَهْلِ الْإِسْلامِ وَ جَلَّتْ وَ عَظُمَتْ مُصِيبَتُكَ فِي السَّمَاوَاتِ عَلَى جَمِيعِ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ فَلَعَنَ اللَّهُ أُمَّةً أَسَّسَتْ أَسَاسَ الظُّلْمِ وَ الْجَوْرِ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّةً دَفَعَتْكُمْ عَنْ مَقَامِكُمْ وَ أَزَالَتْكُمْ عَنْ مَرَاتِبِكُمُ الَّتِي رَتَّبَكُمُ اللَّهُ فِيهَا وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّةً قَتَلَتْكُمْ وَ لَعَنَ اللَّهُ الْمُمَهِّدِينَ لَهُمْ بِالتَّمْكِينِ مِنْ قِتَالِكُمْ بَرِئْتُ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْكُمْ مِنْهُمْ وَ [مِنْ‏] أَشْيَاعِهِمْ وَ أَتْبَاعِهِمْ وَ أَوْلِيَائِهِمْ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ إِنِّي سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَكُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ لَعَنَ اللَّهُ آلَ زِيَادٍ وَ آلَ مَرْوَانَ وَ لَعَنَ اللَّهُ بَنِي أُمَيَّةَ قَاطِبَةً وَ لَعَنَ اللَّهُ ابْنَ مَرْجَانَةَ وَ لَعَنَ اللَّهُ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ لَعَنَ اللَّهُ شِمْرا [شَمِرا] وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّةً أَسْرَجَتْ وَ أَلْجَمَتْ وَ تَنَقَّبَتْ لِقِتَالِكَ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي لَقَدْ عَظُمَ مُصَابِي بِكَ فَأَسْأَلُ اللَّهَ الَّذِي أَكْرَمَ مَقَامَكَ وَ أَكْرَمَنِي [بِكَ‏] أَنْ يَرْزُقَنِي طَلَبَ ثَارِكَ مَعَ إِمَامٍ مَنْصُورٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي عِنْدَكَ وَجِيها بِالْحُسَيْنِ عليه السلام فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ إِنِّي أَتَقَرَّبُ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى رَسُولِهِ وَ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ إِلَى فَاطِمَةَ وَ إِلَى الْحَسَنِ وَ إِلَيْكَ بِمُوَالاتِكَ وَ بِالْبَرَاءَةِ [مِمَّنْ قَاتَلَكَ وَ نَصَبَ لَكَ الْحَرْبَ وَ بِالْبَرَاءَةِ مِمَّنْ أَسَّسَ أَسَاسَ الظُّلْمِ وَ الْجَوْرِ عَلَيْكُمْ وَ أَبْرَأُ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى رَسُولِهِ‏] مِمَّنْ أَسَّسَ أَسَاسَ ذَلِكَ وَ بَنَى عَلَيْهِ بُنْيَانَهُ وَ جَرَى فِي ظُلْمِهِ وَ جَوْرِهِ عَلَيْكُمْ وَ عَلَى أَشْيَاعِكُمْ بَرِئْتُ إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْكُمْ مِنْهُمْ وَ أَتَقَرَّبُ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ إِلَيْكُمْ بِمُوَالاتِكُمْ وَ مُوَالاةِ وَلِيِّكُمْ وَ بِالْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِكُمْ وَ النَّاصِبِينَ لَكُمُ الْحَرْبَ وَ بِالْبَرَاءَةِ مِنْ أَشْيَاعِهِمْ وَ أَتْبَاعِهِمْ إِنِّي سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَكُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَكُمْ وَ وَلِيٌّ لِمَنْ وَالاكُمْ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَاكُمْ فَأَسْأَلُ اللَّهَ الَّذِي أَكْرَمَنِي بِمَعْرِفَتِكُمْ وَ مَعْرِفَةِ أَوْلِيَائِكُمْ وَ رَزَقَنِي الْبَرَاءَةَ مِنْ أَعْدَائِكُمْ أَنْ يَجْعَلَنِي مَعَكُمْ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ أَنْ يُثَبِّتَ لِي عِنْدَكُمْ قَدَمَ صِدْقٍ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ أَسْأَلُهُ أَنْ يُبَلِّغَنِي الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ لَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَ أَنْ يَرْزُقَنِي طَلَبَ ثَارِي [ثَارَكُمْ‏] مَعَ إِمَامٍ هُدًى [مَهْدِيٍ‏] ظَاهِرٍ نَاطِقٍ بِالْحَقِّ مِنْكُمْ وَ أَسْأَلُ اللَّهَ بِحَقِّكُمْ وَ بِالشَّأْنِ الَّذِي لَكُمْ عِنْدَهُ أَنْ يُعْطِيَنِي بِمُصَابِي بِكُمْ أَفْضَلَ مَا يُعْطِي مُصَابا بِمُصِيبَتِهِ مُصِيبَةً مَا أَعْظَمَهَا وَ أَعْظَمَ رَزِيَّتَهَا فِي الْإِسْلامِ وَ فِي جَمِيعِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ [الْأَرَضِينَ‏] اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي فِي مَقَامِي هَذَا مِمَّنْ تَنَالُهُ مِنْكَ صَلَوَاتٌ وَ رَحْمَةٌ وَ مَغْفِرَةٌ اللَّهُمَّ اجْعَلْ مَحْيَايَ مَحْيَا مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مَمَاتِي مَمَاتَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا يَوْمٌ تَبَرَّكَتْ بِهِ [فِيهِ‏] بَنُو أُمَيَّةَ وَ ابْنُ آكِلَةِ الْأَكْبَادِ اللَّعِينُ ابْنُ اللَّعِينِ عَلَى [لِسَانِكَ‏] وَ لِسَانِ نَبِيِّكَ [صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏] فِي كُلِّ مَوْطِنٍ وَ مَوْقِفٍ وَقَفَ فِيهِ نَبِيُّكَ [صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‏] اللَّهُمَّ الْعَنْ أَبَا سُفْيَانَ وَ مُعَاوِيَةَ وَ يَزِيدَ بْنَ مُعَاوِيَةَ عَلَيْهِمْ مِنْكَ اللَّعْنَةُ أَبَدَ الْآبِدِينَ وَ هَذَا يَوْمٌ فَرِحَتْ بِهِ آلُ زِيَادٍ وَ آلُ مَرْوَانَ بِقَتْلِهِمُ الْحُسَيْنَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ [عَلَيْهِ السَّلامُ‏] اللَّهُمَّ فَضَاعِفْ عَلَيْهِمُ اللَّعْنَ مِنْكَ وَ الْعَذَابَ [الْأَلِيمَ‏] اللَّهُمَّ إِنِّي أَتَقَرَّبُ إِلَيْكَ فِي هَذَا الْيَوْمِ وَ فِي مَوْقِفِي هَذَا وَ أَيَّامِ حَيَاتِي بِالْبَرَاءَةِ مِنْهُمْ وَ اللَّعْنَةِ عَلَيْهِمْ وَ بِالْمُوَالاةِ لِنَبِيِّكَ وَ آلِ نَبِيِّكَ [عَلَيْهِ وَ] عَلَيْهِمُ السَّلامُ» .

صد مرتبه می­گويی:

«اللَّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظَالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ آخِرَ تَابِعٍ لَهُ عَلَى ذَلِكَ اللَّهُمَّ الْعَنِ الْعِصَابَةَ الَّتِي [الَّذِينَ‏] جَاهَدَتِ الْحُسَيْنَ وَ شَايَعَتْ وَ بَايَعَتْ وَ تَابَعَتْ [تَايَعَتْ‏] عَلَى قَتْلِهِ اللَّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمِيعا» .

صد مرتبه می­گويی:

«السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَ عَلَى الْأَرْوَاحِ الَّتِي حَلَّتْ بِفِنَائِكَ عَلَيْكَ مِنِّي سَلامُ اللَّهِ أَبَدا مَا بَقِيتُ وَ بَقِيَ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ وَ لا جَعَلَهُ اللَّهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنِّي لِزِيَارَتِكُمْ [لِزِيَارَتِكَ‏] السَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ وَ عَلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ [وَ عَلَى أَوْلادِ الْحُسَيْنِ‏] وَ عَلَى أَصْحَابِ الْحُسَيْنِ» .

سپس می­گويی:

«اللَّهُمَّ خُصَّ أَنْتَ أَوَّلَ ظَالِمٍ بِاللَّعْنِ مِنِّي وَ ابْدَأْ بِهِ أَوَّلا ثُمَّ [الْعَنِ‏] الثَّانِيَ وَ الثَّالِثَ وَ الرَّابِعَ اللَّهُمَّ الْعَنْ يَزِيدَ خَامِسا وَ الْعَنْ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ زِيَادٍ وَ ابْنَ مَرْجَانَةَ وَ عُمَرَ بْنَ سَعْدٍ وَ شِمْرا وَ آلَ أَبِي سُفْيَانَ وَ آلَ زِيَادٍ وَ آلَ مَرْوَانَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ» .

بعد از آن به سجده رفته و در حال سجده می­گويی:

«اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاكِرِينَ لَكَ عَلَى مُصَابِهِمْ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى عَظِيمِ رَزِيَّتِي اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي شَفَاعَةَ الْحُسَيْنِ يَوْمَ الْوُرُودِ وَ ثَبِّتْ لِي قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَكَ مَعَ الْحُسَيْنِ وَ أَصْحَابِ الْحُسَيْنِ الَّذِينَ بَذَلُوا مُهَجَهُمْ دُونَ الْحُسَيْنِ عليه السلام» .

علقمه گويد كه حضرت باقر عليه السّلام فرمود كه اگر بتوانى كه زيارت كنى آن حضرت را در هر روز به اين زيارت در خانه خود براى تو جميع اين ثواب­ها خواهد بود. كامل الزيارات ص 177 -  مفاتيح‏الجنان ص :  457

دعای بعد از زيارتنامه عاشورامعروف به دعای علقمه؛ «يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا مُجِيبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّينَ»

اين دعا از طريق صفوان بن مهران از امام صادق عليه السّلام نقل شده است ولی معروف به دعای علقمه است.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

«يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا مُجِيبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّينَ يَا كَاشِفَ كُرَبِ الْمَكْرُوبِينَ يَا غِيَاثَ الْمُسْتَغِيثِينَ يَا صَرِيخَ الْمُسْتَصْرِخِينَ [وَ] يَا مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَيَّ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ [وَ] يَا مَنْ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ [وَ] يَا مَنْ هُوَ بِالْمَنْظَرِ الْأَعْلَى وَ بِالْأُفِقِ الْمُبِينِ [وَ] يَا مَنْ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى [وَ] يَا مَنْ يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ مَا تُخْفِي الصُّدُورُ [وَ] يَا مَنْ لا يَخْفَى عَلَيْهِ خَافِيَةٌ يَا مَنْ لا تَشْتَبِهُ عَلَيْهِ الْأَصْوَاتُ [وَ] يَا مَنْ لا تُغَلِّطُهُ [تُغَلِّظُهُ‏] الْحَاجَاتُ [وَ] يَا مَنْ لا يُبْرِمُهُ إِلْحَاحُ الْمُلِحِّينَ يَا مُدْرِكَ كُلِّ فَوْتٍ [وَ] يَا جَامِعَ كُلِّ شَمْلٍ [وَ] يَا بَارِئَ النُّفُوسِ بَعْدَ الْمَوْتِ يَا مَنْ هُوَ كُلَّ يَوْمٍ فِي شَأْنٍ يَا قَاضِيَ الْحَاجَاتِ يَا مُنَفِّسَ الْكُرُبَاتِ يَا مُعْطِيَ السُّؤْلاتِ يَا وَلِيَّ الرَّغَبَاتِ يَا كَافِيَ الْمُهِمَّاتِ يَا مَنْ يَكْفِي مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ لا يَكْفِي مِنْهُ شَيْ‏ءٌ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ وَ عَلَيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ بِحَقِّ فَاطِمَةَ بِنْتِ نَبِيِّكَ وَ بِحَقِّ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ فَإِنِّي بِهِمْ أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ فِي مَقَامِي هَذَا وَ بِهِمْ أَتَوَسَّلُ وَ بِهِمْ أَتَشَفَّعُ إِلَيْكَ وَ بِحَقِّهِمْ أَسْأَلُكَ وَ أُقْسِمُ وَ أَعْزِمُ عَلَيْكَ وَ بِالشَّأْنِ الَّذِي لَهُمْ عِنْدَكَ وَ بِالْقَدْرِ الَّذِي لَهُمْ عِنْدَكَ وَ بِالَّذِي فَضَّلْتَهُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ وَ بِاسْمِكَ الَّذِي جَعَلْتَهُ عِنْدَهُمْ وَ بِهِ خَصَصْتَهُمْ دُونَ الْعَالَمِينَ وَ بِهِ أَبَنْتَهُمْ وَ أَبَنْتَ فَضْلَهُمْ مِنْ فَضْلِ الْعَالَمِينَ حَتَّى فَاقَ فَضْلُهُمْ فَضْلَ الْعَالَمِينَ جَمِيعا أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَكْشِفَ عَنِّي غَمِّي وَ هَمِّي وَ كَرْبِي وَ تَكْفِيَنِي الْمُهِمَّ مِنْ أُمُورِي وَ تَقْضِيَ عَنِّي دَيْنِي وَ تُجِيرَنِي مِنَ الْفَقْرِ وَ تُجِيرَنِي مِنَ الْفَاقَةِ وَ تُغْنِيَنِي عَنِ الْمَسْأَلَةِ إِلَى الْمَخْلُوقِينَ وَ تَكْفِيَنِي هَمَّ مَنْ أَخَافُ هَمَّهُ وَ عُسْرَ مَنْ أَخَافُ عُسْرَهُ وَ حُزُونَةَ مَنْ أَخَافُ حُزُونَتَهُ وَ شَرَّ مَنْ [مَا] أَخَافُ شَرَّهُ وَ مَكْرَ مَنْ أَخَافُ مَكْرَهُ وَ بَغْيَ مَنْ أَخَافُ بَغْيَهُ وَ جَوْرَ مَنْ أَخَافُ جَوْرَهُ وَ سُلْطَانَ مَنْ أَخَافُ سُلْطَانَهُ وَ كَيْدَ مَنْ أَخَافُ كَيْدَهُ وَ مَقْدُرَةَ مَنْ أَخَافُ [بَلاءَ] مَقْدُرَتَهُ عَلَيَّ وَ تَرُدَّ عَنِّي كَيْدَ الْكَيَدَةِ وَ مَكْرَ الْمَكَرَةِ اللَّهُمَّ مَنْ أَرَادَنِي فَأَرِدْهُ وَ مَنْ كَادَنِي فَكِدْهُ وَ اصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُ وَ مَكْرَهُ وَ بَأْسَهُ وَ أَمَانِيَّهُ وَ امْنَعْهُ عَنِّي كَيْفَ شِئْتَ وَ أَنَّى شِئْتَ اللَّهُمَّ اشْغَلْهُ عَنِّي بِفَقْرٍ لا تَجْبُرُهُ وَ بِبَلاءٍ لا تَسْتُرُهُ وَ بِفَاقَةٍ لا تَسُدُّهَا وَ بِسُقْمٍ لا تُعَافِيهِ وَ ذُلٍّ لا تُعِزُّهُ وَ بِمَسْكَنَةٍ لا تَجْبُرُهَا اللَّهُمَّ اضْرِبْ بِالذُّلِّ نَصْبَ عَيْنَيْهِ وَ أَدْخِلْ عَلَيْهِ الْفَقْرَ فِي مَنْزِلِهِ وَ الْعِلَّةَ وَ السُّقْمَ فِي بَدَنِهِ حَتَّى تَشْغَلَهُ عَنِّي بِشُغْلٍ شَاغِلٍ لا فَرَاغَ لَهُ وَ أَنْسِهِ ذِكْرِي كَمَا أَنْسَيْتَهُ ذِكْرَكَ وَ خُذْ عَنِّي بِسَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ وَ لِسَانِهِ وَ يَدِهِ وَ رِجْلِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَمِيعِ جَوَارِحِهِ وَ أَدْخِلْ عَلَيْهِ فِي جَمِيعِ ذَلِكَ السُّقْمَ وَ لا تَشْفِهِ حَتَّى تَجْعَلَ ذَلِكَ لَهُ شُغْلا شَاغِلا بِهِ عَنِّي وَ عَنْ ذِكْرِي وَ اكْفِنِي يَا كَافِيَ مَا لا يَكْفِي سِوَاكَ فَإِنَّكَ الْكَافِي لا كَافِيَ سِوَاكَ وَ مُفَرِّجٌ لا مُفَرِّجَ سِوَاكَ وَ مُغِيثٌ لا مُغِيثَ سِوَاكَ وَ جَارٌ لا جَارَ سِوَاكَ خَابَ مَنْ كَانَ جَارُهُ سِوَاكَ وَ مُغِيثُهُ سِوَاكَ وَ مَفْزَعُهُ إِلَى سِوَاكَ وَ مَهْرَبُهُ [إِلَى سِوَاكَ‏] وَ مَلْجَؤُهُ إِلَى غَيْرِكَ [سِوَاكَ‏] وَ مَنْجَاهُ مِنْ مَخْلُوقٍ غَيْرِكَ فَأَنْتَ ثِقَتِي وَ رَجَائِي وَ مَفْزَعِي وَ مَهْرَبِي وَ مَلْجَئِي وَ مَنْجَايَ فَبِكَ أَسْتَفْتِحُ وَ بِكَ أَسْتَنْجِحُ وَ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ وَ أَتَوَسَّلُ وَ أَتَشَفَّعُ فَأَسْأَلُكَ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ فَلَكَ الْحَمْدُ وَ لَكَ الشُّكْرُ وَ إِلَيْكَ الْمُشْتَكَى وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ فَأَسْأَلُكَ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَكْشِفَ عَنِّي غَمِّي وَ هَمِّي وَ كَرْبِي فِي مَقَامِي هَذَا كَمَا كَشَفْتَ عَنْ نَبِيِّكَ هَمَّهُ وَ غَمَّهُ وَ كَرْبَهُ وَ كَفَيْتَهُ هَوْلَ عَدُوِّهِ فَاكْشِفْ عَنِّي كَمَا كَشَفْتَ عَنْهُ وَ فَرِّجْ عَنِّي كَمَا فَرَّجْتَ عَنْهُ وَ اكْفِنِي كَمَا كَفَيْتَهُ [وَ اصْرِفْ عَنِّي‏] هَوْلَ مَا أَخَافُ هَوْلَهُ وَ مَئُونَةَ مَا أَخَافُ مَئُونَتَهُ وَ هَمَّ مَا أَخَافُ هَمَّهُ بِلا مَئُونَةٍ عَلَى نَفْسِي مِنْ ذَلِكَ وَ اصْرِفْنِي بِقَضَاءِ حَوَائِجِي وَ كِفَايَةِ مَا أَهَمَّنِي هَمُّهُ مِنْ أَمْرِ آخِرَتِي وَ دُنْيَايَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ [وَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ‏] عَلَيْكَ [عَلَيْكُمَا] مِنِّي سَلامُ اللَّهِ أَبَدا [مَا بَقِيتُ‏] وَ بَقِيَ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ وَ لا جَعَلَهُ اللَّهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِيَارَتِكُمَا وَ لا فَرَّقَ اللَّهُ بَيْنِي وَ بَيْنَكُمَا اللَّهُمَّ أَحْيِنِي حَيَاةَ مُحَمَّدٍ وَ ذُرِّيَّتِهِ وَ أَمِتْنِي مَمَاتَهُمْ وَ تَوَفَّنِي عَلَى مِلَّتِهِمْ وَ احْشُرْنِي فِي زُمْرَتِهِمْ وَ لا تُفَرِّقْ بَيْنِي وَ بَيْنَهُمْ طَرْفَةَ عَيْنٍ أَبَدا فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَتَيْتُكُمَا زَائِرا وَ مُتَوَسِّلا إِلَى اللَّهِ رَبِّي وَ رَبِّكُمَا وَ مُتَوَجِّها إِلَيْهِ بِكُمَا وَ مُسْتَشْفِعا [بِكُمَا] إِلَى اللَّهِ [تَعَالَى‏] فِي حَاجَتِي هَذِهِ فَاشْفَعَا لِي فَإِنَّ لَكُمَا عِنْدَ اللَّهِ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ وَ الْجَاهَ الْوَجِيهَ وَ الْمَنْزِلَ الرَّفِيعَ وَ الْوَسِيلَةَ إِنِّي أَنْقَلِبُ عَنْكُمَا مُنْتَظِرا لِتَنَجُّزِ الْحَاجَةِ وَ قَضَائِهَا وَ نَجَاحِهَا مِنَ اللَّهِ بِشَفَاعَتِكُمَا لِي إِلَى اللَّهِ فِي ذَلِكَ فَلا أَخِيبُ وَ لا يَكُونُ مُنْقَلَبِي مُنْقَلَبا خَائِبا خَاسِرا بَلْ يَكُونُ مُنْقَلَبِي مُنْقَلَبا رَاجِحا [رَاجِيا] مُفْلِحا مُنْجِحا مُسْتَجَابا بِقَضَاءِ جَمِيعِ حَوَائِجِي [الْحَوَائِجِ‏] وَ تَشَفَّعَا لِي إِلَى اللَّهِ انْقَلَبْتُ عَلَى مَا شَاءَ اللَّهُ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ مُفَوِّضا أَمْرِي إِلَى اللَّهِ مُلْجِئا ظَهْرِي إِلَى اللَّهِ مُتَوَكِّلا عَلَى اللَّهِ وَ أَقُولُ حَسْبِيَ اللَّهُ وَ كَفَى سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ دَعَا لَيْسَ لِي وَرَاءَ اللَّهِ وَ وَرَاءَكُمْ يَا سَادَتِي مُنْتَهًى مَا شَاءَ رَبِّي كَانَ وَ مَا لَمْ يَشَأْ لَمْ يَكُنْ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ أَسْتَوْدِعُكُمَا اللَّهَ وَ لا جَعَلَهُ اللَّهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنِّي إِلَيْكُمَا انْصَرَفْتُ يَا سَيِّدِي يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَوْلايَ وَ أَنْتَ [أُبْتُ‏] يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ يَا سَيِّدِي [وَ] سَلامِي عَلَيْكُمَا مُتَّصِلٌ مَا اتَّصَلَ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ وَاصِلٌ ذَلِكَ إِلَيْكُمَا غَيْرُ [غَيْرَ] مَحْجُوبٍ عَنْكُمَا سَلامِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ أَسْأَلُهُ بِحَقِّكُمَا أَنْ يَشَاءَ ذَلِكَ وَ يَفْعَلَ فَإِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ انْقَلَبْتُ يَا سَيِّدَيَّ عَنْكُمَا تَائِبا حَامِدا لِلَّهِ شَاكِرا رَاجِيا لِلْإِجَابَةِ غَيْرَ آيِسٍ وَ لا قَانِطٍ آئِبا عَائِدا رَاجِعا إِلَى زِيَارَتِكُمَا غَيْرَ رَاغِبٍ عَنْكُمَا وَ لا مِنْ [عَنْ‏] زِيَارَتِكُمَا بَلْ رَاجِعٌ عَائِدٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلا بِاللَّهِ يَا سَادَتِي رَغِبْتُ إِلَيْكُمَا وَ إِلَى زِيَارَتِكُمَا بَعْدَ أَنْ زَهِدَ فِيكُمَا وَ فِي زِيَارَتِكُمَا أَهْلُ الدُّنْيَا فَلا خَيَّبَنِيَ اللَّهُ مَا [مِمَّا] رَجَوْتُ وَ مَا أَمَّلْتُ فِي زِيَارَتِكُمَا إِنَّهُ قَرِيبٌ مُجِيبٌ» . مصباح المتهجد و سلاح المتعبد ج‏2 ص : 772 -  مفاتيح‏الجنان ص :  459

زيارتنامه وارث؛ «السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ آدَمَ صَفْوَةِ»

در روايت ابن قولويه آمده است: حضرت صادق عليه السّلام به مفضل بن عمر فرمود اى مفضل چون به حرم امام حسين عليه السّلام رسيدی بر در روضه مبارکه بايست و اين كلمات را بخوان كه ترا به هر كلمه نصيبى از رحمت الهى خواهد بود، بگو:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

«السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ آدَمَ صَفْوَةِ اللَّهِ‏ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ نُوحٍ نَبِيِّ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ مُوسَى كَلِيمِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ عِيسَى رُوحِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ مُحَمَّدٍ حَبِيبِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ عَلِيٍّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَلِيِّ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ الْحَسَنِ الشَّهِيدِ سِبْطِ رَسُولِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ الْبَشِيرِ النَّذِيرِ وَ ابْنَ سَيِّدِ الْوَصِيِّينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ فَاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خِيَرَةَ اللَّهِ وَ ابْنَ خِيَرَتِهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ثَارَ اللَّهِ وَ ابْنَ ثَارِهِ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْوِتْرُ الْمَوْتُورُ السَّلامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْإِمَامُ الْهَادِي الزَّكِيُّ وَ عَلَى أَرْوَاحٍ حَلَّتْ بِفِنَائِكَ وَ أَقَامَتْ فِي جِوَارِكَ وَ وَفَدَتْ مَعَ زُوَّارِكَ السَّلامُ عَلَيْكَ مِنِّي مَا بَقِيتُ وَ بَقِيَ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ فَلَقَدْ عَظُمَتْ بِكَ الرَّزِيَّةُ وَ جَلَّ الْمُصَابُ فِي الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُسْلِمِينَ وَ فِي أَهْلِ السَّمَاوَاتِ أَجْمَعِينَ وَ فِي سُكَّانِ الْأَرَضِينَ فَإِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ وَ صَلَوَاتُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ وَ تَحِيَّاتُهُ عَلَيْكَ وَ عَلَى آبَائِكَ الطَّاهِرِينَ الطَّيِّبِينَ الْمُنْتَجَبِينَ وَ عَلَى ذَرَارِيِّهِمُ الْهُدَاةِ الْمَهْدِيِّينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلايَ وَ عَلَيْهِمْ وَ عَلَى رُوحِكَ وَ عَلَى أَرْوَاحِهِمْ وَ عَلَى تُرْبَتِكَ وَ عَلَى تُرْبَتِهِمْ اللَّهُمَّ لَقِّهِمْ رَحْمَةً وَ رِضْوَانا وَ رَوْحا وَ رَيْحَانا السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلايَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ يَا ابْنَ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ وَ يَا ابْنَ سَيِّدِ الْوَصِيِّينَ وَ يَا ابْنَ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا شَهِيدُ يَا ابْنَ الشَّهِيدِ يَا أَخَ الشَّهِيدِ يَا أَبَا الشُّهَدَاءِ اللَّهُمَّ بَلِّغْهُ عَنِّي فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِي هَذَا الْيَوْمِ وَ فِي هَذَا الْوَقْتِ وَ فِي كُلِّ وَقْتٍ تَحِيَّةً كَثِيرَةً وَ سَلاما سَلامُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ يَا ابْنَ سَيِّدِ الْعَالَمِينَ وَ عَلَى الْمُسْتَشْهَدِينَ مَعَكَ سَلاما مُتَّصِلا مَا اتَّصَلَ اللَّيْلُ وَ النَّهَارُ السَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ الشَّهِيدِ السَّلامُ عَلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ الشَّهِيدِ السَّلامُ عَلَى الْعَبَّاسِ بْنِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ الشَّهِيدِ السَّلامُ عَلَى الشُّهَدَاءِ مِنْ وُلْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ السَّلامُ عَلَى الشُّهَدَاءِ مِنْ وُلْدِ الْحَسَنِ السَّلامُ عَلَى الشُّهَدَاءِ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ السَّلامُ عَلَى الشُّهَدَاءِ مِنْ وُلْدِ جَعْفَرٍ وَ عَقِيلٍ السَّلامُ عَلَى كُلِّ مُسْتَشْهَدٍ مَعَهُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ بَلِّغْهُمْ عَنِّي تَحِيَّةً كَثِيرَةً وَ سَلاما السَّلامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحْسَنَ اللَّهُ لَكَ الْعَزَاءَ فِي وَلَدِكَ الْحُسَيْنِ السَّلامُ عَلَيْكِ يَا فَاطِمَةُ أَحْسَنَ اللَّهُ لَكِ الْعَزَاءَ فِي وَلَدِكِ الْحُسَيْنِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَحْسَنَ اللَّهُ لَكَ الْعَزَاءَ فِي وَلَدِكَ الْحُسَيْنِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ الْحَسَنَ أَحْسَنَ اللَّهُ لَكَ الْعَزَاءَ فِي أَخِيكَ الْحُسَيْنِ يَا مَوْلايَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَنَا ضَيْفُ اللَّهِ وَ ضَيْفُكَ وَ جَارُ اللَّهِ وَ جَارُكَ وَ لِكُلِّ ضَيْفٍ وَ جَارٍ قِرًى وَ قِرَايَ فِي هَذَا الْوَقْتِ أَنْ تَسْأَلَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى أَنْ يَرْزُقَنِي فَكَاكَ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ إِنَّهُ سَمِيعُ الدُّعَاءِ قَرِيبٌ مُجِيبٌ» .              كامل الزيارات، ص: 207- مفاتيح‏الجنان ص :  293

مناجات امام حسين عليه السّلام در روز عاشورا

در روز عاشورا دو مناجات از امام حسين سلام الله عليه روايت شده­است.

مناجات امام حسين سلام الله عليه هنگام حمله سپاه دشمن؛ «اللَّهُمَ‏ أَنْتَ‏ ثِقَتِي‏ فِي كُلِّ كَرْبٍ وَ رَجَائِي فِي كُلِّ شِدَّةٍ»

مرحوم مفيد رحمه الله(وفات : 413 هجرت)  از امام على بن الحسين عليه السّلام نقل در روايت می­کند، فرمود:

«در روز عاشورا آن هنگام که سپاه دشمن حمله ور شد، امام حسين سلام الله عليه دست هاى خود را به دعا بلند کرد و به پيشگاه الهى عرض کرد:

«اللَّهُمَ‏ أَنْتَ‏ ثِقَتِي‏ فِي كُلِّ كَرْبٍ وَ رَجَائِي فِي كُلِّ شِدَّةٍ . وَ أَنْتَ لِي فِي كُلِّ أَمْرٍ نَزَلَ بِي ثِقَةٌ وَ عُدَّةٌ كَمْ مِنْ هَمٍّ يَضْعُفُ فِيهِ الْفُؤَادُ وَ تَقِلُّ فِيهِ الْحِيلَةُ وَ يَخْذُلُ فِيهِ الصَّدِيقُ وَ يَشْمَتُ فِيهِ الْعَدُوُّ أَنْزَلْتُهُ بِكَ وَ شَكَوْتُهُ إِلَيْكَ رَغْبَةً مِنِّي إِلَيْكَ عَمَّنْ سِوَاكَ فَفَرَّجْتَهُ وَ كَشَفْتَهُ وَ أَنْتَ وَلِيُّ كُلِّ نِعْمَةٍ وَ صَاحِبُ كُلِّ حَسَنَةٍ وَ مُنْتَهَى كُلِّ رَغْبَةٍ»(الإرشاد ج‏2 ؛ ص96) ؛ بار الها! تو تکيه گاه من در هر اندوه، و اميد من در هر شدّت و ناراحتى هستى. و تو در هر مشکلى که براى من پيش آيد، پشت و پناه منى، چه بسا اندوهى که قلب، در آن ناتوان و چاره در آن اندک و دوست در آن خوار مى شد و دشمن شماتت مى­کرد و من همه آنها را به پيشگاه تو آوردم و شِکوه نمودم، تا از همگان بريده و تنها به تو رو آورده باشم و تو مرا از آن گرفتاری­ها نجات بخشيدى، تو ولىّ هر نعمت، و صاحب هر کار نيک و خير و منتهاى هر مقصودى».

قابل توجه اين که امام حسين سلام الله عليه در اين مناجات در آن روز بحرانى و خطرناک تقاضاى خاصّى از خداوند نمى­کند؛ چرا که مى­داند شاهد مقصود يعنى شهادت را در آغوش خواهد کشيد و درس پايدار براى همه انسان­ها تا دامنه قيامت از خود به يادگار مى­گذارد. او فقط اعتماد کامل و توکّل خود را به لطف بى پايان پروردگار ابراز مى­دارد.

مناجات امام حسين سلام الله عليه در آخرين لحظات عصر عاشورا؛ «اللَّهُمَّ مُتَعَالِيَ الْمَكَانِ ، عَظِيمَ‏ الْجَبَرُوتِ‏ ، شَدِيدَ الْمِحَالِ»

سيد ابن طاووس(وفات : 664 هجرت) در اقبال الأعمال نقل می­کند، امام حسين سلام الله عليه عصر عاشورا در آخرين لحظات عمر گران­بهايش با خداى خود چنين مناجات نمود:

«اللَّهُمَّ مُتَعَالِيَ الْمَكَانِ ، عَظِيمَ‏ الْجَبَرُوتِ‏ ، شَدِيدَ الْمِحَالِ ، غَنِيٌّ عَنِ الْخَلَائِقِ ، عَرِيضَ الْكِبْرِيَاءِ ، قَادِرٌ عَلَى مَا تَشَاءُ ، قَرِيبَ الرَّحْمَةِ ، صَادِقَ الْوَعْدِ ، سَابِغَ النِّعْمَةِ ، حَسَنَ الْبَلَاءِ ، قَرِيبٌ إِذَا دُعِيتَ ، مُحِيطٌ بِمَا خَلَقْتَ ، قَابِلَ التَّوْبَةِ لِمَنْ تَابَ إِلَيْكَ ، قَادِرٌ عَلَى مَا أَرَدْتَ ، وَ مُدْرِكٌ مَا طَلَبْتَ ، وَ شَكُورٌ إِذَا شُكِرْتَ ، وَ ذَكُورٌ إِذَا ذُكِرْتَ ، أَدْعُوكَ مُحْتَاجاً ، وَ أَرْغَبُ إِلَيْكَ فَقِيراً ، وَ أَفْزَعُ إِلَيْكَ خَائِفاً ، وَ أَبْكِي إِلَيْكَ مَكْرُوباً ، وَ أَسْتَعِينُ بِكَ ضَعِيفاً ، وَ أَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ كَافِياً ، احْكُمْ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ قَوْمِنَا ، فَإِنَّهُمْ غَرُّونَا وَ خَدَعُونَا وَ خَذَلُونَا وَ غَدَرُوا بِنَا وَ قَتَلُونَا ، وَ نَحْنُ عِتْرَةُ نَبِيِّكَ ، وَ وُلْدُ حَبِيبِكَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، الَّذِي اصْطَفَيْتَهُ بِالرِّسَالَةِ وَ ائْتَمَنْتَهُ عَلَى وَحْيِكَ ، فَاجْعَلْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا فَرَجاً وَ مَخْرَجاً بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ» (إقبال الأعمال (ط - القديمة) ؛ ج‏2 ؛ ص690) ؛ بار الها! اى دارای جايگاه بلند، بزرگ جبروت با عظمت، قدرتمند در کيفر و انتقام، بى نياز از مخلوقات، صاحب کبريايى گسترده، بر هر چه خواهى قادرى، رحمتت نزديک، پيمانت درست، داراى نعمت سرشار، بلايت نيکو، هر گاه تو را بخوانند نزديکى، بر آفريده­ها احاطه دارى، توبه پذير توبه کنندگانى، بر هر چه اراده کنى توانايى و به هر چه بخوانى مى رسى، چون سپاست گويند سپاسگزارى و چون يادت کنند يادشان مى کنى، حاجت­مندانه تو را مى خوانم و نيازمندانه به تو مشتاقم و هراسانه به تو پناه مى برم و با حال حزن به درگاه تو مى گريم و عاجزانه از تو يارى مى طلبم، تنها بر تو توکّل مى کنم، ميان ما و اين قوم حکم فرما. اينان به ما نيرنگ زدند، ما را تنها گذارده بى وفايى کردند و به کشتن ما برخاستند. ما خاندان پيامبر و فرزندان حبيب تو محمّد بن عبدالله (صلى الله عليه وآله) هستيم، همو که او را به پيامبرى برگزيدى و بر وحى ات امين ساختى. پس در کار ما گشايش و برون رفتى قرار ده، به مهربانيت اى مهربانترين مهربانان.

سلام و صلوات الهی و ملائکه عرش هزاران بار برتو و خاندان پاکت باد ای پيشواى آزادگان، چه زيبا و پر محتوا و چقدر آموزنده است مناجاتی که در واپسين ساعات عمر سالار شهيدان با پيکر غرق در خون و جراحات بی­شمار در محاصره دشمنان بی­رحم، با اندوه عميق از دست دادن ياران و عزيزان و آينده نگران کننده همسر و دختران و بازماندگان، بر زبان مبارک آن حضرت جارى شده­است! «فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ‏ الْخالِقِينَ» .

معارف الهی و بالاترين درجه رضا و تسليم در کلمات آن حضرت موج مى زند. شکوه­اى، کم­تابى، اظهار عجز و ناتوانى، ابراز يأس و ناخشنودى هيچ­کدام حتی نفرين به دشمنان درنده­خو و بی­رحم استشمام نمى­شود. همه جا سخن از صبر و شکيبايى، رضا و تسليم در برابر قادر متعال و خشوع در پيشگاه جبروت خداوندی است.

پايان سخن:

اعمال اين ماه بسيار است و چون توان عبادی انسان­ها متفاوت می­باشد تنها بخشی از آن بيان گرديد تا هر کس به ميزان استعداد و حوصله و قدرت خود از آن بهرمند شود.        التماس دعا

 

تحقيقات و مطالعات اسلام ومعارف الهی

http://www.islam-ds.ir

Email: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید