بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

آغاز تحقيق: 8 جمادی الثانی 1435- 18/1/93

آخرين بررسی: 22/1/93


موضوع: طرح توسعه و مهندسی فقهی مسجدالحرام

مهندسی (مستند سازی، داکيومنت سازی ؛ Documentation)  فقهی برای طرح جديد

گزيده مطالب:

اعوذ باللَّه من الشّيطان الرّجيم ، «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمينَ» ؛ نخستين بنيادی كه براى مردم پايه گذاری شده همان است كه در مكه است، بنيادی كه با بركت و هدايت براى همه جهانيان است.

الگو، معمار و مهندس بيت الهی حضرت ابراهيم خليل × است.

معماری و مهندسی در محيط های توحيد بايد با روح و روان توحيدی، فکر و انديشه و عمل توحيدی انجام شود، حتی نيروهای و کارگران ساده همچون حضرت اسماعيل رنگ خوبان بخود بگيرند و نقش انسان های موحد را بازی کنند، تا اين اثر ماندگار و مؤثر شود.

در سال 1389 با موافقت پادشاه عربستان طرح تخريب کامل مسجدالحرام به غير از بنای کعبه برای توسعه آن دنبال می شود که توسط يک شرکت انگليسی تهيه شده بود. پس از مراسم حج تمتع سال 1392 كار تخريب آغاز و هم اکنون اين طرح با سرعت تمام درحال اجراست و در پی اجرای مرحله ی اول آن فاز يکبخش شمال و شمال غربی جداره مسجدالحرام از ابتدای سعی صفا و مروه تا انتهای باب الفتح و تا جمادی الاول 1435 که اينجانب از نزديک بررسی کردم تا باب مروه تخريب شده است.

بايد توجه داشت در معماری ساختمان‌ها و هتل‌های مكه از نمادهای غربی به وفور استفاده می‌شود و مسجدالحرام نيز از اين آسيب های جدی بی بهره نيست.

طراح اصلی توسعه مسجد الحرام، توسط شرکت انگليسی «اتکينز» است، که با سرپرستی تيم معماران توسط خانم زاها حديد به سبک فولدينگ و نورمن فاستر، به سبک هايتک طراحی نموده‌اند.

بدون شک مسلمانان از توسعه مسجدالحرام، تغييرات و بهرمندی از مهندسی پيشرفته مشکلی ندارند بلکه ضرورت آن محسوس است، امت اسلام نگران بکارگيری معماران و طراحی های مشکلوک آنها هستند. چرا نبايد معماران مسلمان با طرح های اسلامی در ساخت حساسترين و برترين مکان جهان شرکت نمايند؟ و چرا قبل از شروع در فضايی باز از آنها نظر خواهی نشده است؟

بنابراين بر صاحب نظران و دانشمندان لازم است طرح ها را بررسی دقيق نموده و بموقع آگاه سازی نمايند، آسيب های وارده را به اطلاع عموم رسانده و در تاريخ ثبت کنند.

مسئولين عربستان علی الخصوص اميرالحاج مکه مکرمه و تمام کشورهای اسلامی با همکاری صميمانه يکديگر بايد برنامه‌ريزی نمايند تا نخبگان، تحصيل‌كردگان و دانشمندان جهان اسلام به جای سفر به کشورهای غربی و شرقی به اين سرزمين مقدس دعوت شوند و از نزديک با عظمت اين سرزمين آشنا گردند و ضمن حس تأثير عميق آن در برابر اين مکان شريف احساس مسؤليت نمايند و از سرمايه و ظرفيت علمی درخشان خود برای سرزمين وحی به خوبی استفاده کنند.

منظره و دورنمای کعبه، طواف، مقام و جايگاه نماز طواف و برگزاری نماز جماعت از مهمترين و با اهميت ترين دق دقه و ايراد به طرح جديد می باشد، لذا رعايت موازين شرعی و بهروری بهينه از زمان و مکان موجود از ويژگی های مهندسی در طرح جديد است.




فهرست

مقدمه.. 2

ابراهيم عليه السلام اولين معمار و مهندس خانه خدا.. 2

طرح جديدپروژه مسجدالحرام.. 3

طراحان پروژه.. 3

آسيب شناسی نمادهای غربی در سرزمين وحی.. 4

سياست های پيچيده در طرح جديد.. 4

اسکان و خدمات زائران هدف يا بهانه.. 5

کعبه نبايد تحقير شود.. 5

مهندسی فقهی مسجدالحرام.. 6

ويژگی های مهندسی طرح جديد.. 6

مقدمه

اعوذ باللَّه من الشّيطان الرّجيم ، «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمينَ» ؛ نخستين بنيادی كه براى مردم پايه گذاری شده همان است كه در مكه است، بنيادی كه با بركت و هدايت براى همه جهانيان است.

بنابراين کريمه نخستين مرکز هدايت و بندگی بيت الله الحرام است و شهر مکّه نيز به تبع خانه خدا ساخته شد و گسترش يافت.

ابراهيم عليه السلام اولين معمار و مهندس خانه خدا

برای مهندسی هر طرح و انجام هر پروژه عمرانی الگو مناسب لازم است، الگو، معمار و مهندس بيت الهی حضرت ابراهيم خليل × است. حضرت ابراهيم× ابتدا از وابستگی ها و دلبستگی ها رهايی يافت و به طهارت روحی و مرتبه اخلاص و تقوی رسيد آنگاه ساختار خانه ايمان و بيت الرحمن صورت گرفت و مقام ابراهيم محقق شد.

بايد توجه داشت که کار مورد قبول فقط از اهل تقوی پذيرفته می شود و دارای اثر مثبت است که بعنوان نمونه می توان به مسجد قبا اشاره کرد، قرآن می فرمايد: «إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقينَ» (المائدة : 27) ، در مقابل آن مسجد ضرار است كه مبنای تأسيس آن فاسد و ضايع بود و مهندسی و معماری آن بر اساس کفر و نفاق صورت گرفت که از طرف خداوند مورد نکوهش قرار گرفت و به فرمان پيامبر | تخريب شد.

معماری و مهندسی در محيط های توحيد بايد با روح و روان توحيدی، فکر و انديشه و عمل توحيدی انجام شود، حتی نيروهای و کارگران ساده همچون حضرت اسماعيل رنگ خوبان بخود بگيرند و نقش انسان های موحد را بازی کنند، تا اين اثر ماندگار و مؤثر شود. کسانی که قصد انجام پروژه های توحيدی را دارند بايد سعی کنند طهارت باطن بدست بياورند و از طهارت ظاهر غافل نباشند، هميشه با وضو بوده و در مدت زمان اجرا پروژه از عبادت خواص غافل نباشند. اين حداقل دستورالعمل لازم برای پروژه های توحيدی است.

طرح جديدپروژه مسجدالحرام

 در سال 1389 ه ش خبری در رسانه ها با عنوان «موافقت پادشاه عربستان با تخريب کامل مسجدالحرام» منتشر گرديد. اين خبر از طرحی جديد برای توسعه مسجدالحرام پرده بر می‌داشت که توسط يک شرکت انگليسی تهيه شده بود. اين شرکت طرح جديد توسعه مسجدالحرام را برای افزايش جمعيت زائران به 5 ميليون نفر به پادشاه عربستان ارائه داد که در مرحله اول تخريب قسمتی از مسجدالحرام و در مرحله دوم  و سوم تخريب کامل مسجدالحرام به غير از بنای کعبه دنبال می شود.

پس از مراسم حج تمتع سال 1392 ه ش مطابق با 1434 ه ق، كار تخريب بخش دوم ساختمانها و همچنين انتقال بخشی از طواف کنندگان به مطاف آماده شده در صحن به صورت طبقاتی آغاز خواهد و طبق پيش بينی پس از مراسم حج سال 1393 مرحله سوم طرح توسعه نيز آغاز می شود و تا پايان سال 94 كليه ديوارها و جدارهای موقت و مطاف موقت برداشته خواهدشد.

اکنون اين طرح با سرعت تمام درحال اجراست و در پی اجرای مرحله ی اول آن فاز يکبخش شمال و شمال غربی جداره مسجدالحرام از ابتدای مسعی تا انتهای باب الفتح و تا جمادی الاول 1435 که اينجانب بررسی کردم تا باب المروه تخريب شده است.

طراحان پروژه

طراحی و توسعه مسجد الحرام، توسط شرکت انگليسی «اتکينز» است، که با سرپرستی تيم معماران توسط خانم زاها حديد به سبک فولدينگ و نورمن فاستر، به سبک هايتک طراحی نموده‌اند. 

 نورمن فاستر معمار انگليسی از مشهورترين معماران عصر حاضر است که صاحب سبک خاص خود در معماری هايتک بوده و برخی طرح های او به معماری پايدار و سبز نيز نزديک است. او معماری اتريشی الاصل و يهودی زاده بوده و براساس شريعت اسلام حق ورود به مسجدالحرام را ندارد و خانم زاها حديد معمار عراقی الاصل است!

آيا شباهتی بين اين دو معمار و بين حضرت ابراهيم عليه السلام و حضرت اسماعيل عليه السلام وجود دارد؟

آسيب شناسی نمادهای غربی در سرزمين وحی

در معماری ساختمان‌ها و هتل‌های مكه از نمادهای غربی به وفور استفاده می‌شود و مسجدالحرام نيز از اين آسيب های جدی بی بهره نيست.

از قرآن کريم استفاده می شود شهر مکّه محل خانه خدا و از آنِ تمام مردم جهان است و نبايد مالک خصوصی داشته باشد، لذا کسانی که در صدر اسلام از ورود مسلمانان به اين شهر جلوگيری مي کردند در قرآن سرزنش شدند و مکه شهر بين المللی معرفی شده است، می فرمايد:

اعوذ باللَّه من الشّيطان الرّجيم ، «إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِي جَعَلْناهُ لِلنّاسِ سَواءً الْعاکِفُ فِيهِ وَ الْبادِ وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحاد بِظُلْم نُذِقْهُ مِنْ عَذاب أَلِيم» ؛ همانا كسانى كه كفر ورزيدند و همواره مانع دست يافتن مردم می گردند نسبت به مسير الهی و مسجد الحرامى كه ما آن را براى همه مردم قرار داده‏ايم، چه كسانى كه در آنجا زندگى مى‏كنند يا از نقاط دور وارد مى‏شوند و هر کس که بخواهد در اين سرزمين از راه حق منحرف گردد و ظالمانه عمل نمايد او را عذابى دردناك مى‏چشانيم.

عظمت کعبه، طواف و خواندن نماز جماعت در مسجدالحرام، آثار عميق و عجيبی دارد كه از نظر علمی اثبات شده است، لذا بايد طرح مهندسی جديد سبب كاهش انرژی و جاذبه بی نظير اين سرزمين مقدس نشود.

بنابراين کريمه مسئولين مکه مکرمه علی الخصوص اميرالحاج و تمام کشورهای اسلامی با همکاری صميمانه يکديگر بايد برنامه‌ريزی نمايند تا نخبگان، تحصيل‌كردگان و دانشمندان جهان اسلام به جای سفر به کشورهای غربی و شرقی به اين سرزمين مقدس دعوت شوند و از نزديک با عظمت اين سرزمين آشنا گردند و ضمن حس تأثير عميق آن در برابر اين مکان شريف احساس مسؤليت نمايند و از سرمايه و ظرفيت علمی درخشان خود برای سرزمين وحی به خوبی استفاده کنند.

سياست های پيچيده در طرح جديد

قابل تأمل است که منابع سعودی تاکنون به طور رسمی از طرح نهايی و در حال اجرای مسجدالحرام رونمايی نکرده اند، طرح های متنوعی در فضای رسانه ای مطرح است که از ميان آنان برخی به عنوان جدی ترين گزينه مطرح بوده است. اما شواهد و قرائن اجرايی نشان می دهد، طرحی که در رسانه ها با جديت مطرح شد، اجرا نمی شود، بلکه طرح ديگری در حال اجراست.

گفته شده طرح جديد بيش از هر چيز بر طراحی های سانتياگو کالاتراوا معمار اسپانيايی صاحب سبک بيونيک در معماری مشابهت دارد که از اندامواره های جانوران و اسکلت حيوانات عظيم الجثه برای سازه بنای خود الهام می‌گيرد.

بنابراين بر صاحب نظران و دانشمندان لازم است طرح ها را بررسی دقيق نموده و بموقع آگاه سازی نمايند، آسيب های وارده را به اطلاع عموم رسانده و در تاريخ ثبت کنند.

اسکان و خدمات زائران هدف يا بهانه

آيا هدف اسکان و سرويس بهتر زائران است؟ اگر اسکان زائران بهانه ی توسعه ی حرم شريف الهی است راههای برتر برای خدمات رفاهی زائران وجود دارد و لازم نيست حرمت کعبه معظمه شکسته شود.

کعبه نبايد تحقير شود

از مسايل بسيار مهم و غير قابل اغماض اين که در مهندسی جديد نبايد به بهانه ی توسعه علاوه بر نابودی ميراث و تاريخ اسلام، کعبه را بيش از پيش تحقير کرد، ارتفاع بيش از حد آسمان خراش های اطراف مسجدالحرام  حس تحقير کعبه را ايجاد می کند و در طول روز، سايه ی آن بر روی کعبه سنگينی می نمايد.

منظره و دورنمای مسجد الحرام بايد طوری باشد که کعبه بوضوح ديده شود و محور اصلی باشد و هيچ بنايی نبايد مسلط بر کعبه باشد، اگر عکس های قديمی مطالعه شود فضای معنوی و روحانی قابل لمس است طرح های جديد آن فضای معنوی و روحانی را تحت شعاع قرار داده است و بر مبنای تفکر اسلامی و حتی معماری هيچ کدام از تمدن های اسلامی صورت نمی پذيرد و البته فضای معنوی خاصی را نيز به حجاج القاء نمی کند.

بدون شک مسلمانان از توسعه مسجدالحرام، تغييرات و بهرمندی از مهندسی پيشرفته مشکلی ندارند بلکه ضرورت آن محسوس است، امت اسلام نگران بکارگيری معماران و طراحی های مشکلوک آنها هستند. چرا نبايد معماران مسلمان با طرح های اسلامی در ساخت حساسترين و برترين مکان عبادی جهان شرکت نمايند؟ و چرا قبل از شروع پروژه در فضايی باز از آنها نظر خواهی نشده است؟

از صدر اسلام تا کنون کشورهای اسلامی برای بناهای مذهبی خود معماری خاصی دارند که با مطالعه دقيق می توان به عظمت و زيبايی همراه با رنگ و بوی معنوی آنها پی برد و اين معماری می تواند بطور طبيعی در مسير پيشرفت و به روز شدن باشد. اما چرا طرح جديد مسجد الحرام از معماری اسلامی اقتباس نشده است؟

حاکمان عربستان با بستن قرارداد با شرکت های غير مسلمان به قابليت و دانش مسلمين اعتماد نداشته و اين جای گله دارد، بعلاوه مسجدالحرام و کعبه معظمه به همه مسلمين تعلق دارد، جا داشت هرگونه توسعه و تغييری با هماهنگی کل جامعه اسلامی انجام می گرفت و از نظرات و از برکات مشورت آنها هم استفاده می شد تا با مطالعه و بررسی دقيق دانشمندان فقهی، فنی، مهندسی و معماری طرح توسعه با معنويت و روحانيت اصيل اسلامی الهی انجام شود.

مهندسی فقهی مسجدالحرام

مهندسی(مستند سازی، داکيومنت سازی ؛ Documentation يا پروژه های برنامه نويسی) فقهی برای طرح جديد مسجدالحرام بايد بر اساس مذاهب رسمی صورت گيرد تا ضمن رفع تنش همدلی و محيط مناسب عبادی را فراهم آورد.

ويژگی های مهندسی طرح جديد

منظره و دورنمای کعبه، طواف، طواف معذورين، مقام ابراهيم، جايگاه نماز طواف و برگزاری نماز جماعت از مهمترين و با اهميت ترين دق دقه و ايراد به طرح جديد می باشد، لذا رعايت موازين شرعی و بهروری بهينه از زمان و مکان موجود از ويژگی های مهندسی در طرح جديد است که می توان به فهرست آن اشاره کرد:

- طرح جديد بايد بر اساس رعايت حرمت کعبه معظمه صورت گيرد.

- مطاف را می توان در سه طبقه هم کف، طبقه اول و طبقه دوم با ارتفاع کمتر از کعبه معظمه طراحی نمود.

- طبقات بر اساس حفظ منظره و دورنمای کعبه معظمه به روش ارتفاع پله کانی طراحی شود.

- لازم نيست مطاف در سه طبقه هم سطح بقيه مکانها باشد، بلکه تسلط آن مکانها بر محدوده مطاف برای اتصال شرعی نماز کافی است.

- حفظ مقام ابراهيم در طبقه همکف و طراحی مناسب در طبقات ديگر. و نبايد مقام ابراهيم طوری قرار گيرد که مصلی نماز طواف در طبقه همکف دچار مشکل شود و در طرح جديد محدوده آن با علائم فنی، مهندسی و مشخص شود.

- در طرح جديد نبايد ما بين کعبه، مقام ابراهيم و مصلی نماز طواف و مسعی با تداخل مسير رفت و آمد مشکل ساز باشد و هندسه مسعی نيز متناسب اتصال صفوف نماز طراحی شود.

- طراحی فضای مناسب برای تشکيل با عظمت و پيوسته نماز جماعت بعد از محدوده مطاف صورت گيرد، اين طرح قابل توسعه حتی بعد از مسعی از شرق و غرب و جنوب در چند فاز صورت گيرد.

- ايجاد منو ريل يا تلی ريل(تلی کابين) برای طواف معذورين در زير سقف دوم يا روی آن بطوری که زيبايی حرم و چشم انداز آن را دچار آسيب نکند، لذا استفاده از روش های پيشرفته ضروری است.

- ايجاد نوار ريل جهت استلام رکن يمانی و حجرالاسود از ورودی حجر اسماعيل با روش کنترل سيستم کارتی.

- طراحی ورودی حجاج از مقابل درب کعبه که متأسفانه در طرحهای اخير بطور کامل بر عکس است.

و...

موارد ديگر در برگزاری همايش و فراخوان فرامذهبی نظرات علمی مهندسی و فقاهتی قابل اخذ و دسته بندی است.

 

 

 

 

تحقيقات و مطالعات اسلام ومعارف الهی

http://www.islam-ds.ir

Email: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید